Opublikowane przez w Historia, Kultura i Sztuka, Szczecinianie.

Aktor,  reżyser, producent, nauczyciel sztuki filmowej. Urodzony w Szczecinie Hugo Döblin wystąpił w ponad 80 filmach, były wśród nich dramaty, komedie, farsy. Był aktorem o wielkich możliwościach scenicznych, mimo to przed kamerą nigdy nie zagrał głównej roli.

Pierwsza część artykułu

Mistrz dalszych planów

Równolegle kontynuował romans z X Muzą: w 1920 roku zagrał w filmie Karlheinza Martina „Von morgens bis Mitternacht“ (Od poranka do północy) u boku innego sławnego szczecinianina Hansa Heinricha von Twardowskiego. W 1921 roku zagrał ponownie z von Twardowskim w filmie Richarda Oswalda „Lady Hamilton”. Ze szczecinianami: Hansem Heinrichem von Twardowskim i Heinrichem George spotkał się w 1922 roku na planie filmu „Tingeltangel”.

W 1929 roku zagrał właściciela lombardu w filmie „Der rote Kreis“ (w Polsce film ten grany był pod tytułem „Zbrodniczy krąg”) na podstawie powieści Edgara Wallace’a. Reżyserem i producentem tego obrazu był Friedrich Zelnik, później pierwszy reżyser dubbingu w Hollywood. Film jest opowieścią detektywistyczną, której akcja skupia się na poszukiwaniu mordercy, umieszczającego w listach z żądaniem pieniędzy pisanych swych ofiar tajemniczy symbol: czerwony krąg. Co ciekawe, 25 minut oryginalnej wersji tego filmu było zabronione, z powodu drastyczności scen, a sam film został przyjęty do rozpowszechniania w skróconej wersji.

W 1930 założył Döblin pierwszą szkołę dźwięku w Berlinie. Szkoła istniała jednak tylko trzy lata, do 1933 roku. W tymże roku pracował ze swym bratem Alfredem przy realizacji słuchowiska radiowego według powieści „Berlin Alexanderplatz”. W roku 1931 zagrał w pierwszym filmie dźwiękowym Fritz Langa pt. „M” („Morderca”). Film ten, uważany za jeden z najlepszych w karierze Langa, jest zrealizowaną przy pomocy bardzo oszczędnych środków historią obławy na pedofila-mordercę. Fabułę filmu oparto na autentycznych kronikach policyjnych, co nadało filmowi charakter paradokumentu. Lang postawił w filmie ważne z punktu widzenia relacji społecznych pytanie o stosunek do chorych psychicznie morderców.

8) Plakat do filmu M

Plakat do filmu M

Dużą grupę filmów, w których grał Döblin stanowią filmy komediowe i komedie muzyczne. W 1931 roku wystąpił w muzycznej komedii zatytułowanej „Der Raub der Mona Lisa” (Kradzież Mony Lisy). Film oparty został na prawdziwej historii: w roku 1911 włoski malarz Vincenzo Peruggia, podobno z powodu miłości do dziewczyny, łudząco podobnej do Giocondy, rzeczywiście ukradł najsłynniejszy obraz Leonarda z Luwru. U boku Marthy Eggert (żony Jana Kiepury) zagrał Döblin w 1932 w komedii muzycznej pt. ”Ein Lied, ein Kuss, ein Mädel”, w tym samym roku grał także w jeszcze jedynym filmie muzycznym pt. ”Ein blonder Traum” (Jasnowłosy sen). Była to lekka komedia muzyczna z gwiazdami Ufy, Lilian Harvey i Willy Fritschem, opowiadająca o perypetiach miłosnych dwóch czyścicieli okien.

8) Der Raub der Mona Lisa - plakat

Der Raub der Mona Lisa – plakat

W cieniu swastyki

Przejęcie władzy w Niemczech przez nazistów w 1933 roku i w biografii Hugona oznacza cenzurę: Döblina wykluczono z Reichstheaterkammer (Izba Teatralna Rzeszy). Nie widząc dla siebie miejsca w coraz bardziej rasistowskiej III Rzeszy, podjął decyzję o emigracji. Bez wątpienia krok ten uratował mu życie. Jego brat Victor, kupiec mieszkający w Berlinie – Charlottenburgu, z którym razem w końcu XIX wieku rozpoczął naukę fachu u wuja, nie miał tego szczęścia. W Archiwum Państwowym w Szczecinie znajdują się dwa dokumenty z nim związane: akt urodzenia, na którego marginesie gorliwy pracownik niemieckiego Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie (Standesamt Stettin) naniósł adnotację, iż na mocy prawa (art. 2 Gesetz über Änderung von Familiennamen und Vornamen vom 17.August 1938) ma nosić jeszcze jedno imię „Israel” oraz nigdy nie odebrana Kennkarta ze zdjęciem, wystawiona w 02.02.1939. Większość właścicieli tych dokumentów zginęła w obozach zagłady. Najsłynniejszy z Döblinów, Alfred, po latach tułaczki ostatecznie udał się do USA. W obronie Francji, którą uważał za swą ojczyznę, zginął śmiercią samobójczą otoczony przez Niemców jego syn, bardzo zdolny matematyk Wolfgang Vincent Döblin. Ten bratanek Hugona w wieku 21 lat wybrany został do Francuskiej Akademii Nauk, a jego odkrycia dotyczące teorii prawdopodobieństwa zapisane w notatniku, który przed wyruszeniem na front przesłał swemu nauczycielowi i przyjacielowi odkryte dopiero w 2000 roku, dają świadectwo geniuszu, który wyprzedzał innych matematyków o całe dziesięciolecia.

Drogą przez Pragę i Wiedeń trafił Hugo Döblin w 1938 roku do Zurychu, gdzie pracował głownie jako nauczyciel dramatu i copywriter. W 1940 otrzymał zawiadomienie o odebraniu mu niemieckiego obywatelstwa.

Po wojnie

Po wojnie, w roku 1947, został profesorem szkoły filmowej w Zurychu (Schauspiel- und Tonfilmstudio). W tymże roku zagrał w kryminalnym filmie „Matto regiert“ Leopolda Lindtberga, reżysera, dzięki któremu powojenne kino szwajcarskie przeżywało rozkwit. Leopold Lindtberg był trzy razy nominowany do nagrody Złotej Palmy w Cannes, zdobył statuetkę Złotego Niedźwiedzia w 1951 i Brązowego w 1953 na festiwalu w Berlinie.

Hugo Döblin wystąpił w ponad 80 filmach, były wśród nich dramaty, komedie, farsy. Był aktorem o wielkich możliwościach scenicznych, mimo to przed kamerą nigdy nie zagrał głównej roli.

Zmarł 04.11.1960 roku w Zurychu.

Joanna A. Kościelna

Filmografia: link

Fragmenty filmów, w których grał Hugo Döblin:

„Ein Blonder Traum“ (1932): http://www.youtube.com/watch?v=_843NFJSCRA
„M” (1931) trailer: http://www.youtube.com/watch?v=cIj3Bk0bhL8
„M“ – (1931) cały film: http://www.youtube.com/watch?v=_O_ldOK3dDE&feature=related

8) Der Raub der Mona Lisa = plakat 2

Der Raub der Mona Lisa

Tekst pochodzi z cyklu „Szczecin w biografii”, który ukazywał się w latach 2010 – 2011 na stronach (nieistniejącego obecnie) portalu stetinum.pl.
Portal sedina.pl dziękuje autorce za udostępnienie tekstu i zgodę na publikację.