Opublikowane przez w Historia, Kultura i Sztuka, Szczecinianie.

Był jednym z ważniejszych aktorów kina ekspresjonistycznego. Występował u boku Marleny Dietrich, Cary Granta i Ginger Rogers, Erola Flynna i Ronalda Reagana. W „Casablance” zagrał obok Humphreya Bogarta i Ingrid Bergmann. Hans Heinrich von Twardowski urodził się w Szczecinie.

W grudniu 2008 w Muzeum Gejowskim (Schwules Museum) w Berlinie otwarto wystawę pod przewrotnym tytułem „Marlenes beste Freundin”: (Najlepsza przyjaciółka Marleny). Tytuł ten nawiązywał do jednego z pierwszych, wielkich przebojów Dietrich: „Wenn die beste Freundin mit der besten Freundin”. (Kiedy najlepsza przyjaciółką z najlepszą przyjaciółką…) i jednocześnie odsłaniał relacje łączące bohatera wystawy z Gwiazdą. Najlepszą przyjaciółką Marleny był bowiem Hans Heinrich von Twardowski, aktor.

Hans Heinrich Reinhold August von Twardowski urodził się w Szczecinie 5 maja 1898 roku o godzinie 13.30, w mieszkaniu rodziców, przy ulicy, która wówczas nazywała się Am Berliner Tor 6. Był synem dowódcy sztabu generalnego II Korpusu Armijnego w Szczecinie („General-Major und Chef des General-Stabes des II Armee Korps Heinrich von Twardowski”) i jego żony „Auguste von Twardowski geborene von Hollleben”. Dziś dom, w którym przyszedł na świat jeden z ważniejszych aktorów kina ekspresjonistycznego, nie istnieje. Po nocnych nalotach z 5 na 6 stycznia 1944 do naszych czasów dotrwał jedynie budynek na rogu ul. Kaszubskiej, ówcześnie Elisabethstrasse; ulicę Am Berliner Tor między numerami 4 i 5 przecinała właśnie ulica Elisabethstrasse. Dom był pięknie położony w bardzo eleganckiej okolicy, blisko stąd było też do siedziby dowództwa II Korpusu Armijnego, mieszczącego się przy obecnej ulicy Staromłyńskiej (wówczas Luisenstrasse 1). Rodzina ojca miała polskie korzenie. Gniazdem rodu Twardowskich herbu Ogończyk była wieś Skrzypna pod Pleszewem.

4) Akt urodzenia von Twardowskiego

Akt urodzenia von Twardowskiego

Kariera Heinricha von Twardowskiego, ojca Hansa Heinricha, rozwijała się w dobrym tempie: w latach 1876 – 1879 pełnił funkcję oficera sztabowego przy III Dywizji w Szczecinie („Generalstabsoffizier des 3. Division in Stettin“), a w latach 1896-1898 dowódcy sztabu generalnego II Korpusu Armijnego w Szczecinie („Chef des General-Stabes des II Armee Korps in Stettin“). Bez wątpienia istotnym szczeblem jego kariery było jego drugie małżeństwo, z panną Auguste von Holleben (1850-1931), wywodzącą się ze starego, pochodzącego z Saksonii i Turyngii rodu, którego korzenie sięgały XII wieku. Rodzina matki to arystokraci z najwyższych kręgów (von Hollebenowie są spokrewnieni z książęcym rodem von Isenburg, a przez nich z Habsburgami), dyplomaci, uczeni, (głównie prawnicy) i generałowie.

Atmosfera rodzinnego domu była wyraźnie określona: tworzyły ją wielkie i heroiczne tradycje wojskowe, arystokratyzm, przywiązanie do monarchii, i to, co nazywane jest etosem pruskiego junkra.

W dwa miesiące po narodzeniu syna, 15.06.1898, Generał-major przestał pełnić funkcję komendanta II Korpusu Armijnego w Szczecinie i wkrótce cała rodzina opuściła Szczecin. Ostatecznie von Twardowscy osiedli w Berlinie, w modnej dzielnicy Wilmersdorf.

Czy w domu generała von Twardowskiego było miejsce na sztukę i literaturę? Zapewne tak: w tej rodzinie zdarzały się talenty literackie. W XVII wieku wydała ona poetę Samuela ze Skrzypny – Twardowskiego, w XIX wieku literacką sławą cieszyła się generałówna Emma Eva Henriette von Twardowska (1845–1889), pisząca powieści historyczne pseudonimem Eva Hartner. Wreszcie sam generał-major sięgał po pióro. W 1873 wydał w Berlinie wspomnienia z wojny francusko-pruskiej, w której brał udział pod tytułem „Die Gefechte des 3. Armeekorps bei Le Mans”. W domu von Twardowskich o wykształcenie synów bez wątpienia bardzo dbano i zapewne też oczekiwano, że pójdą w ślady bliskich krewnych: zostaną politykami lub wojskowymi.

W 1917 dziewiętnastoletni Hans Heinrich został powołany do służby wojskowej. Na front nie dotarł. Znany seksuolog, pionier badań nad homoseksualizmem, Magnus Hirschfeld (ur. 14.05.1868 w Kołobrzegu) postawił diagnozę, stwierdzającą u Hansa Heinricha „Gehirnüberreizung“. Hans pozostał w cywilu.

Hans Heinrich wcześnie pokazał, że nie zamierza podążać ścieżką wytyczoną przez pokolenia przodków. Wybrał drogę, która dla rodziny była nie tylko rozczarowaniem, była hańbą. Hańba tym większą, że dość szybko ujawniły się homoseksualne skłonności potomka długiej linii generałów.

4) Hans Heinrich von Twardowski 3

Hans Heinrich von Twardowski

Utartym szlakiem wszystkich synów marnotrawnych udał się tam, gdzie jest gwarno, wesoło i gdzie mógł znaleźć ludzi takich jako on: do kabaretu. Berlin, stolica państwa, które przegrało wojnę, odreagowywał traumę klęski. Z jednej strony rosnący niepokój i obawa przed niepewnym jutrem a z drugiej nieodparta potrzeba pozbycia się wojennych koszmarów wpływały na powojenny Berlin, czyniąc z niego miasto, które ciągle się bawi. Przybywało tu wielu artystów z całego świata, przyciągniętych atmosferą swobody i tolerancji: Vladimir Nabokov, Bertold Brecht, Thomas Mann czy Erich Maria Remarque. Tworzyli kubiści, dadaiści, ekspresjoniści, artyści spod różnych sztandarów. W Berlinie działały teatry, rewie, galerie i kabarety, dziesiątki kabaretów. Duszną, przesyconą seksem i skandalem atmosferę tych miejsc oddaje film Josefa von Sternberga „Błękitny anioł”, z Marlene Dietrich, ale też nieźle w nią wprowadza dużo, dużo późniejszy „Kabaret” Boba Fosse’a z wielką rolą Lizy Minnelli. Ten świat wchłonął 20-letniego Hansa Heinricha von Twardowskiego. Znalazł się w kręgu wielkich artystów, ale też zdeklarowanych homo- i biseksualistów.

Joanna A. Kościelna

Piosenki Marleny Dietrich „Wenn die beste Freundin mit der besten Freundin..” można posłuchać na stronie: http://www.youtube.com/watch?v=YTm_C-S3wUc&feature=related.

Przypisy:

1. http://www.schwulesmuseum.de/html/au_1/au_ak_2_2.htm ;
2. Okolice Bramy Portowej dawniej i dziś: http://sedina.pl/artyk/zalaczniki/airkozak/Berliner_1.swf

Tekst pochodzi z cyklu „Szczecin w biografii”, który ukazywał się w latach 2010 – 2011 na stronach (nieistniejącego obecnie) portalu stetinum.pl.
Portal sedina.pl dziękuje autorce za udostępnienie tekstu i zgodę na publikację.