Opublikowane przez w Historia, Kultura i Sztuka, Szczecinianie.

Wczesne dzieciństwo Dity, jak pisze jej mąż, nie było szczęśliwe, z wyjątkiem czasu, który spędziła u dziadków. Małżeństwo rodziców nie należało do udanych i po pewnym czasie zakończyło się rozwodem. Dita z matką wyjechały do Berlina.

Pierwsza część artykułu.

Druga część artykułu.

Szczecińskie tajemnice
Geheimnisse des Orients

Życie Dity Parlo jest pełne tajemnic. W nielicznych publikacjach na jej temat można przeczytać, że była aktorką niemiecką, austriacką, węgierską, a nawet polską. Nazwisko Dita Parlo to oczywiście artystyczny pseudonim. Biograficzne noty informują, że naprawdę nazywała się Grethe Gerda Kornstädt, urodziła się w Szczecinie (Stettin) dnia 4 września 1906 r. Czasami wymieniane są inne daty narodzin: 1907 lub 1908. Na jej płycie nagrobnej we francuskiej wiosce Montécheroux (departament Doubs) napisano: „Dita Parlo nèe Gerda Kornstedt, épouse Gueutal 1908-1971” (Dita Parlo z domu Gerda Kornstedt, po mężu Gueutal 1908-1971). Choć napis ten powinien rozstrzygać wszystko (jego autorem był mąż Dity, pastor Franck Gueutal), wobec poważnych rozbieżności, postanowiłam odnaleźć akt urodzenia Dity. W księdze urodzeń niemieckiego Urzędu Stanu Cywilnego w Szczecinie (Standesamt Stettin I) z września 1906 zapisu o narodzinach Dity nie ma. Akt urodzenia Dity znajduje się w szczecińskim Urzędzie Stanu Cywilnego, ma numer 1730, pochodzi z roku 1908 i brzmi w tłumaczeniu na język polski następująco:

Nr 1730.
Szczecin, dnia 5 września 1908.
Przed niżej podpisanym urzędnikiem stawił się dziś urzędnik kolei żelaznych Max Friedrich Robert Kornstädt, zamieszkały w Szczecinie przy ulicy Boguslawa 21, wyznania ewangelickiego i oświadczył, że jego żona Charlotte Konstanze Kornstädt z domu Klamann, wyznania ewangelickiego, zamieszkała z nim w Szczecinie, w ich mieszkaniu, 4 września roku tysiąc dziewięćset ósmego popołudniu o godzinie siódmej piętnaście urodziła dziewczynkę, dziecko otrzymało imiona Gerda Olga Justine.

Nr. 1730
Stettin am 05. September 1908 Vor dem unterzeichneten Standesbeamten erschien heute, der Persönlichkeit nach auf Grund seiner Militärpasses anerkannt, der Kommissarische Eisenbahnassistent Max Friedrich Robert Kornstädt wohnhaft zu Stettin, Bogislawsstrasse 21, evangelischer Religion, und zeigte an, daß von der Charlotte Konstanze Kornstädt geborenen Klamann, seiner Ehefrau, evangelischer Religion, wohnhaft bei ihm zu Stettin in seiner Wohnung am vierten September des Jahres tausend neun hundert acht nachmittags um  sieben ein viertel Uhr ein Mädchen geboren worden sei, und das Kind die Vornamen Gerda Olga Justine erhalten habe.

3) Akt urodzenia Dity Parlo

Akt urodzenia Dity Parlo

Przyszła gwiazda filmów Pabsta, Vigo i Renoira urodziła się więc 4 września 1908 jako Gerda Olga Justine Kornstädt, nie zaś nie jak podają biogramy jako Grethe Gerda Kornstädt i nie w roku 1906 czy 1907, ale w 1908.

 3) Nota biograficzna o Dicie Parlo

Nota biograficzna o Dicie Parlo

W bardzo osobistym wspomnieniu o zmarłej żonie pastor Gueutal napisał, iż imię Dita jest zdrobniałą formą imienia Gerda: Gerdita, a nazwisko Parlo jest skróconą formą nazwiska przodków w linii macierzystej noszących nazwisko Parlow i że była to rodzina artystów-malarzy i żeglarzy. Napisał też, że pierwsze lata życia Dita spędziła u dziadków ze strony matki, i że dziadek był naczelnym leśnikiem Pomorza.

Przyjrzyjmy się pomorskim korzeniom Dity. W końcu XIX i na początku XX wieku nazwisko Parlow było rzeczywiście na Pomorzu znane za sprawą malarza-marynisty, kapitana statku, prawdziwego wilka morskiego Roberta Parlowa. Niebanalny życiorys Parlowa i autentyczny talent malarski sprawiły, że jego płótna były chętnie kupowane przez bardzo zamożnych szczecinian i berlińczyków. Parlow pochodził ze Stepnicy (wówczas Gross Stepenitz, Bad Stepenitz). Stepnicki trop pozwolił ustalić, iż nie tylko Parlowowie pochodzili ze Stepnicy, ale także przynajmniej część rodziny Klamannów tam mieszkała. Przeglądając księgi Urzędu Stanu Cywilnego w Stepnicy (Standesamt Stepenitz), znajdujące się w Archiwum Państwowym w Szczecinie znajduję wiele dowodów na to, iż obie rodziny były ze sobą spokrewnione. Co więcej, w Archiwum Państwowym w Szczecinie odnalazłam akt małżeństwa królewskiego gajowego Ottona Richarda Carla Klamanna zamieszkałego w Przybiernowie (Pribbernow), syna królewskiego leśniczego Wilhelma Klamanna i jego żony Rosalie z domu Otto z Olgą Ferdinande Amandą Parlow, zamieszkałą w Flacken – Gross Stepenitz (obecnie Miłowo koło Stepnicy), córką nieżyjących już Louisa Ferdinanda Parlowa, kapitana statku i jego żony Amandy Pauline Emilie z domu Wegener, zawartego w dniu 4.09.1886 roku w Stepnicy. Najprawdopodobniej dokument ten jest aktem małżeństwa dziadków Dity. Za tą tezą przemawiają pojawiające się tu dwa kluczowe fakty: nazwisko rodowe babki Dity: Parlow i zawód dziadka: leśnik. Fakty te zgadzają się z informacjami podanymi przez pastora Francka Gueutala.

Po ślubie w 1886 roku dziadkowie Klamannowie zamieszkali bez wątpienia w Przybiernowie i tam musiały przyjść na świat ich dzieci, w tym Charlotte Konstanze Klamann, matka Dity. Nie zachowały się ani księgi metrykalne parafii ewangelickiej w Przybiernowie ani księgi USC Przybiernów (Standesamt Pribbernow), nie ma zatem możliwości ustalenia, kiedy urodziła się jej matka, Charlotte Konstanze Klamann, kiedy wyszła za mąż za Maxa Friedricha Roberta Kornstädta (małżeństwa w tym czasie zawierano prawie zawsze w rodzinnej parafii panny młodej), skąd on pochodził, kim byli jego rodzice, czyli dziadkowie Dity ze strony ojca. W Przybiernowie trop się więc urywa.

 3) Akt małżeństwa Klamann & Parlow (1)3) Akt małżeństwa Klamann & Parlow (2)

Akt małżeństwa Klamann & Parlow

Dita – Gerda Olga Justine przyszła na świat w mieszkaniu rodziców przy Bogislawstrasse 21, mieszczącym się na III piętrze. W początkach XX wieku ulica ta była uważana za dość elegancką, mieszkali tu kupcy, bogatsi rzemieślnicy i skromniej uposażeni urzędnicy. Według książki adresowej Szczecina (Stettiner Adressbuch) roku 1908 sąsiadami rodziców Dity były rodziny krawca H. Punzela, inspektora skarbowego F. Röhrdanza, mechanika K. Schimmelpfenninga, mistrza krawieckiego W. Starke. Dom, trzypiętrowa kamienica, był dość nowy, wybudowany w końcu XIX wieku. Była to narożna kamienica u zbiegu ulic Saunierstrasse (obecnie Władysława Jagiełły) i Bogislawstrasse 21 (obecnie ks. Bogusława). Budynek ten dziś już nie istnieje, uległ zniszczeniu w trakcie nalotów alianckich na Szczecin. Dziś w jego miejscu stoi budynek z lat 60. XX wieku.

3) Fragment Książki adresowej Szczecina (Stettiner Adressbuch) z 1908  

 Fragment Książki adresowej Szczecina (Stettiner Adressbuch) z 1908

Post scriptum

Szkoda, że w Szczecinie – mieście, w którym się urodziła, pamięć o Dicie nie przetrwała. Może warto, w ramach odbudowy tożsamości miasta, przypomnieć sobie o Dicie Parlo, gotyckiej madonnie, której gwiazda rozbłysła na krótko, ale za to bardzo jasno? Tablica pamiątkowa przy ulicy Bogusława 21 byłaby chyba właściwym sposobem przywrócenia pamięci o niej.

3) Miejsce, na którym stał dom rodzinny Dity Parlo - dziś

Miejsce, na którym stał dom rodzinny Dity Parlo – dziś

Joanna A. Kościelna

P.S. Podtytuły tego szkicu są tytułami filmów Dity. Ważne dla mnie było znaczenie tytułu a nie rok, w którym film powstał.

2) Dita Parlo 2

 

 

2) Dita Parlo 4

Tekst pochodzi z cyklu „Szczecin w biografii”, który ukazywał się w latach 2010 – 2011 na stronach (nieistniejącego obecnie) portalu stetinum.pl.
Portal sedina.pl dziękuje autorce za udostępnienie tekstu i zgodę na publikację.