Opublikowane przez w Przemiany.

Tym razem „Przemiana” Airkozaka przedstawia widok, jaki rozpościera się z Nowego Ratusza (niem. Neues Rathaus) w stronę obecnej ulicy Dworcowej (niem. Grüne Schanze). Na animacji można dostrzec gmach PUM-u (niem. Verwaltungsgebäude) oraz kilka innych, zarówno istniejących, jak i nieistniejących obecnie, budynków.

Średniowieczny Szczecin od strony południowej zamykał mur miejski, który znajdował się między obecną ulicą Podgórną i Dworcową. Po przejęciu Szczecina przez Szwedów (1648) wybudowano nowożytne fortyfikacje. Po tej zmianie obszar między dawną a nowo utworzoną częścią umocnień znalazł się w obrębie miasta. W 1720 roku Szczecin ostatecznie trafił w ręce pruskie. Na poniższym fragmencie planu sporządzonego w 1721 roku widoczny jest układ fortyfikacji, jaki zastali nowi gospodarze. Zwraca uwagę istniejący przez cały czas średniowieczny mur, brama św. Ducha oraz obszar przed nią, gdzie znajdował się m.in. Ogród Strzelecki (niem. Schützengarten) należący do Bractwa Kurkowego.

W czasach pruskich nowożytne fortyfikacje zostały przebudowane, rozebrano zarazem średniowieczne umocnienia, dzięki czemu bezpośrednio przy linii umocnień od strony miasta powstała ulica Grüne Schanze (obecna Dworcowa). Druga z poniższych rycin – z połowy XIX wieku – ukazuje Szczecin w momencie, gdy został poszerzony o Nowe Miasto. Powstanie tej części wiązało się z rozebraniem dotychczasowych umocnień od strony południowej. Na planie widoczny jest także kanał portowy twierdzy (niem. Festungs-Hafen), który istniał zanim jeszcze podjęto decyzję o rozbudowie Szczecina.

po lewej stronie fragment planu Szczecina z 1721 roku, po prawej stronie rycina przedstawiająca miasto w drugiej połowie XIX wieku (źródło: B. Kozińska „Rozwój przestrzenna Szczecina od początku XIX wieku do II wojny światowej”)

Likwidacja wspomnianej powyżej części umocnień, ostateczne zasypanie kanału portowego twierdzy w 1871 roku, a także wyburzenie fragmentu muru zabezpieczającego miasto od Odry (ten ostatni element powstał wraz z budową Nowego Miasta) umożliwiły ponowne zagospodarowanie całego obszaru. Początkowo znajdowało się tutaj targowisko i skład handlowy, jednak już około 1887 roku plac ponownie przebudowano. Powstały wówczas alejki oraz skwer. Po całkowitym uporządkowywaniu teren otrzymał miano Rathausplatz (obecnie plac Tobrucki). Jego nazwa nawiązuje do wybudowanego nieopodal w latach 1875-1879 Neues Rathaus (Nowego Ratusza).

Animacja Airkozaka ukazuje widok, jaki rozpościera się z tarasu ratuszowego w kierunku ulicy Dworcowej (niem. Grüne Schanze). Po prawej stronie na zdjęciu przedwojennym widoczna jest Manzelbrunnen, czyli fontanna Manzla – popularna Sedina (odsłonięta w 1898 roku). W tle „Przemiany” można ujrzeć wieżę obecnej katedry (niem. Jakobikirche). Najwyższym budynkiem jest ulokowany przy Magazinstrasse (obecna Rybacka) dawny gmach administracji miejskiej (niem. Verwaltungsgebäude) zaprojektowany przez Wilhelma Meyer-Schwartau-a i wybudowany w latach 1900-1901. Aktualnie gospodarzem obiektu jest Pomorski Uniwersytet Medyczny (PUM).

Pozostałe budynki widoczne na przedwojennej fotografii ulokowane są przy Grüne Schanze (Dworcowa). Po prawej stronie zdjęcia (nieco pod kątem) znajduje się gmach należący do koszar Bramy Ślimaczej, wybudowanych w 1776 roku. Dalej można dostrzec dwa kolejne obiekty (Grüne Schanze 1 i 2). W latach 30 XX wieku jako ich właściciel podany jest Dom Handlowy Braci Horst mieszczący się przy Paradeplatz 19-20 (obecna al. Niepodległości – popularny „Odzieżowiec”). Natomiast sami lokatorzy obu kamienic często zmieniali się na przestrzeni lat. Jako ciekawostkę można podać, iż przy Grüne Schanze 1 przez pewien czas w latach 30 XX wieku znajdowała się m.in. siedziba Narodowosocjalistycznej Organizacji Kobiet (niem. NS-Frauenschaft), a w drugim obiekcie (Grüne Schanze 2) mieściła się chociażby wytwórnia odzieży „Dumman & Co” (niem. Herren- und Jünglingskleiderfabrik Dumman & Co). Następnie na animacji widoczny jest wlot Schützengartenstrasse (aktualnie nie istnieje). Dalej można dostrzec kamienicę przy Schützengartenstrasse 3 oraz niewielki fragment dawnego Hotelu Astoria (Grüne Schanze 3).

fragment planu z 1936 roku; po lewej stronie zaznaczono strzałką miejsce, z którego wykonano oba zdjęcia, po prawej stronie umieszczono krzyżyki przy obiektach widocznych na animacji, a obecnie nieistniejących

Do dziś nie przetrwał gmach koszar (chociaż drugi obiekt z tego kompleksu z 1818 roku, nieco mniejszy, nadal istnieje – nie został jednak uchwycony na zdjęciu), a także budynki przy Schützengartenstrasse 3 oraz Grüne Schanze 3 (patrz rycina powyżej).

widok współczesny

Luka po obiektach przy Schützengartenstrasse 3 oraz Grüne Schanze 3 spowodowała, iż na zdjęciu powojennym widoczna jest usytuowana nieco dalej kamienica przy Dworcowej 6 (numer 3 na „widoku współczesnym” powyżej). Praktycznie w tej samej postaci co przed wojną można oglądać aktualnie obiekt PUM-u (numer 4). Niewiele zmieniły się także budynki przy Dworcowej 1 i 2 (numery 1 i 2). Obiekt przy Dworcowej 1 ma jednak obecnie zupełnie inny dach, natomiast gmach przy Dworcowej 2 został pozbawiony okazałego wejścia, które widoczne jest na przedwojennym zdjęciu. Ponadto na animacji można dostrzec brakujący obecnie element ratuszowego tarasu. Na „Przemianie” widoczny jest także powojenny obiekt – Dom Studenta nr 4 „Portowiec” (różowy gmach – adres Podgórna 26 – numer 5).

animacja – Arkadiusz Kozaczuk [airkozak]
tekst – Jan Skolimowski [Stau]

autor „Przemiany”: Airkozak (animacja w pełnym oknie dostępna jest TUTAJ)

Zobacz wcześniejsze animacje: