Opublikowane przez w Przemiany.

Najnowsza animacja autorstwa Airkozaka przedstawia obecną ulicę Potulicką, która w momencie wykonania przedwojennego zdjęcia (1920 rok) nazywała się Linsingenstraße. Na „Przemianie” widoczne są trzy dawne budynki wojskowe oraz zwieńczenia dwóch kościołów.

Szczecin zamknięty w murach twierdzy pierwszy raz został znacząco poszerzony w połowie XIX wieku, kiedy rozpoczęto budowę od jego południowej strony Nowego Miasta. Prace nad tą częścią Szczecina, zainicjowane po otrzymaniu zgody od króla Prus – Fryderyka Wilhelma IV w 1845 roku, trwały do lat 60 XIX wieku. Główną oś całego obszaru stanowiła ulica będąca przedłużeniem Paradeplatz (obecna al. Niepodległości) nazwana Lindenstrasse (3 maja). Wraz z powstaniem Nowego Miasta zmienił się układ miejskich fortyfikacji. Wybudowano także trzy nowe bramy: Nową, Odrzańską oraz Młyńską. Szczecin, choć powiększony, nadal pozostawał otoczony murami i umocnieniami.

po lewej stronie mapa Szczecina z 1843 roku (przed powstaniem Nowego Miasta); po prawej stronie plan Nowego Miasta (źródło: B. Kozińska, „Rozwój przestrzenny Szczecina do początku XIX wieku do II wojny światowej”)

Najbardziej wysunięta w nowo utworzonej części Szczecina była przylegająca do umocnień od strony północnej ulica nazwana Neue Wall-Strasse. Można ją utożsamiać z fragmentem współczesnej Potulickiej, ale tylko na odcinku od Czarnieckiego (niem. Mühlenbergstraße) do Sambora (niem. późniejsza Grenadierstraße), gdzie załamywała się, a następnie łączyła z obecną Kaszubską (niem. Elisabethstraße).

fragment planu Nowego Miasta z 1851 roku (źródło: B. Kozińska, „Rozwój przestrzenny Szczecina do początku XIX wieku do II wojny światowej”)

W 1873 roku podjęto decyzję o likwidacji twierdzy, zniesieniu fortyfikacji, a tym samym dalszym powiększeniu miasta. Do końca lat 70 XIX wieku usunięto umocnienia w okolicy dzisiejszej Bramy Portowej (niem. Berliner Tor). W 1880 roku zatwierdzono w tym rejonie przebieg pobliskich ulic. Dawna Neue Wall-Strasse została zmodyfikowana (dzięki czemu ciągnęła się odtąd niemal idealnie równolegle do współczesnej Kaszubskiej) oraz przedłużona do dzisiejszego placu Zwycięstwa (niem. Am Berliner Thor). Na poniższym projekcie z 1876 roku widoczny jest jeszcze pas umocnień twierdzy oraz plan zagospodarowania całego obszaru. Oznaczono także ulice z ich nowym „zasięgiem” (w tym Neue Wall-Strasse – czerwona strzałka na rycinie). Można także dostrzec ulokowany bezpośrednio przed murami tzw. nowy cmentarz wojskowy (niem. Neuer Militär Kirchhof), który został otwarty w 1846 roku (obecny skwer miejski im. Friedricha Ackermanna).

projekt zagospodarowania terenu przed Bramą Portową, K.Kruhl, 1876 (źródło: B. Kozińska, „Rozwój przestrzenny Szczecina do początku XIX wieku do II wojny światowej”)

Na planie datowanym na około 1885 rok ulica nadal jest podpisana jako Neue Wall-Strasse, choć w latach 80 XIX wieku w niemieckich książkach adresowych pojawia się już dla niej nowa nazwa Bellevuestraße. W 1919 roku zostaje przemianowana na Linsingenstraße (od Alexandra von Linsingena – generała urodzonego w 1850 roku). Aktualnie to ulica Potulicka (nazwa od niemieckiego obozu przesiedleńczego w Potulicach utworzonego w czasie II wojny światowej).

W wyniku likwidacji umocnień miasta pomiędzy nowym cmentarzem wojskowym a wspomnianą, wytyczoną wówczas drogą powstał niewielki, wolny obszar (na odcinku Sambora – Potulicka – Brama Portowa). Wybudowano tam obiekty, którymi zarządzało kwatermistrzostwo (niem. Bekleidungsamt – Urząd Zaopatrzenia). Ich właścicielem był skarb wojskowy (niem. Militärfiskus). Każda niemiecka jednostka armijna posiadała tego rodzaju szefostwo zaopatrzenia i zarządzania zasobami mundurowymi oraz rynsztunkiem żołnierzy, a także warsztatami naprawczymi wspomnianego asortymentu. Zajmowano się tam również tak prozaicznymi sprawami jak pranie odzieży.

Na „Przemianie” Airkozaka widoczne są trzy obiekty przy Linsingenstraße (Potulicka) należące do wspomnianego powyżej kompleksu. Na zamieszczonym poniżej fragmencie mapy podpisano je zgodnie z niemiecką numeracją 1-3. Obiekt numer 1 to dawny budynek służbowy (niem. Dienstgebäude), numer 2 to dawny magazyn (niem. Lagerhaus), a numer 3 pełnił niegdyś funkcję budynku warsztatowego (niem. Werkstattgebäude). Obiekty po raz pierwszy opisano w niemieckiej książce adresowej z 1892 roku, która przedstawia stan na 1891 rok. Widoczne są już jednak na mapie ukazującej miasto w 1889 roku (Meyers Konversations Lexikon 1890 – 4.Aufl.). Nie ma ich natomiast na planie z około 1885 roku (Plan von Stettin, A. Hochstetter). Na podstawie powyższego można postawić tezę, iż zostały wybudowane pod koniec lat 80 XIX wieku.

po lewej stronie zaznaczono strzałką miejsce, z którego wykonano zdjęcia (fragment mapy z 1903 roku); po prawej stronie widok współczesny

Aktualnie w budynku oznaczonym numerem 1 znajduje się Hotel Słowiański (adres Potulicka 1), pod numerem 2 Hotel Rycerski (Potulicka 1a), a pod numerem 3 Wojskowa Agencja Mieszkaniowa – Oddział Regionalny w Szczecinie (Potulicka 2). Obiekt numer 1 na fotografii współczesnej w całości przysłoniły wyrośnięte już drzewa. Natomiast dwa pozostałe budynki niewiele zmieniły się na przestrzeni dziejów, choć można dostrzec pewne detale. Gmach oznaczony numerem 2 w swojej dolnej części nie ma dwóch okien, inaczej jest też wykończona jego wyższa część. Obiekt numer 3 na swoim najwyższym poziomie ma inaczej usytuowane okna.

Na „Przemianie” widoczne są także zwieńczenia dwóch kościołów. Po lewej można ujrzeć wieżę Bugenhagenkirche, czyli obecnego kościoła garnizonowego św. Wojciecha wybudowanego w latach 1906-1909. Po prawej natomiast uchwycona została bryła Garnisonkirche (kościoła Najświętszego Serca Pana Jezusa) powstałego w latach 1913-1919.

Na zdjęciu przedwojennym wykonanym w czerwcu 1920 roku widoczni są żołnierze 2 kompanii 9 batalionu saperów. Była to samodzielna jednostka, której numeracja ulegała zmianie. Zmieniało się także jej miejsce pobytu, chociażby przed II wojną światową została przeniesiona do Podjuch (niem. Podejuch).

animacja – Arkadiusz Kozaczuk [airkozak]
tekst – Jan Skolimowski [Stau]

autor „Przemiany”: Airkozak (animacja w pełnym oknie dostępna jest TUTAJ)

Zobacz wcześniejsze animacje: