Opublikowane przez w Przemiany.

Kolejna „Przemiana” Airkozaka ukazuje kilka budynków należących do zespołu dawnej rzeźni miejskiej (niem. Städtischer Schlacht- und Viehhof) na Łasztowni. Budowę całego kompleksu rozpoczęto w 1889 roku. Historyczna zabudowa znajduje się obecnie na terenie Portu Rybackiego Gryf. 

Prawo do tworzenia cechów Szczecin otrzymał w przywileju datowanym na 1243 rok. Przypuszcza się, że najstarsze cechy, w tym także cech rzeźników (obok piekarzy, szewców i tkaczy), powstał do końca XIII wieku. Pierwsze informacje źródłowe na temat rzeźników pochodzą z początku XIV wieku (głównie dzięki zachowanym w odpisie M. Wehrmanna księgom miejskim z lat 1305-1352). Warto zaznaczyć, iż w czasach średniowiecza była to bardzo szanowana profesja, o czymś świadczy m.in. fakt, iż ludzie trudniący się tym fachem zajmowali wówczas wysokie stanowiska w Radzie Miejskiej.

Osoby skupione we wspomnianym cechu i zajmujące się rzeźnictwem, ze względu na zakres swoich obowiązków, dzieliły się niegdyś na: rzeźników (niem. Knochenhauer), rzezaków (niem. Kuter) i kiełbaśników (niem. Garbreder) [więcej na ten temat w artykule Schulza Najstarsze nazwy ulic i inne nazwy miejscowe dawnego Szczecina (7)]. Do XV wieku rzeźnicy oraz rzezacy mieszkali i wykonywali swoje zajęcia przy obecnej ulicy Kłodnej (niem. przedwojenna Baumstrasse), którą nazywano wówczas ulicą Rzeźniczą (niem. Knakenhowerstrate). Wspomniana ulica dochodziła niegdyś nad samą Odrę, prosto do tzw. pomostu rzezaków (w tym miejscu powstał później Most Kłodny).

Znany jest statut cechowy rzeźników z 1309 roku, a także przywilej rzezaków datowany na 1312 rok, w którym decyzją Rady Miejskiej przekazano im dom do uboju ulokowany na palach wbitych w rzekę w pobliżu pomostu rzezaków. Wówczas powstała de facto pierwsza rzeźnia w Szczecinie.

http://sedina.pl/artyk/zalaczniki/Historia/Schulz/Budynek%20najstarszej%20rze%9fni.JPG

budynek najstarszej rzeźni na anonimowej akwaforcie Stettin in Pommern, Daniel Meissner, 1625 (fragment) – rycina opublikowana i oznaczona przez Schulza

Cech przez cały czas eksploatował także tzw. Łąkę Rzeźników (niem. Knochenhauerwiese, obecna Wyspa Grodzka). Tam trzymano bydło, a do pomocy przy przeprawie zwierząt służył rzeźnikom pomost, o którym była mowa powyżej.

Jak już wspomniano, na przełomie XV i XVI wieku w wyniku przedłużenia pomostu rzezaków powstał Most Kłodny, który połączył tę część miasta z Łasztownią. Dawna rzeźnia zaczęła utrudniać ruch statkom, w związku z czym zdecydowano, iż na wspomnianej powyżej wyspie w 1503 roku powstanie nowa rzeźnia. Obiekt wybudowano zaraz przy moście (po jego zachodniej stronie), oczywiście nad samą Odrą. Budynek z czasów średniowiecza służył osobom trudniącym się opisywanym zajęciem przez kolejne kilkaset lat, w 1734 roku doczekał się gruntownej modernizacji.

http://sedina.pl/phpBB3/download/file.php?id=17134&sid=395b9c2383458a8ba85960dbc5926eb8&mode=view

Łasztownia Stoczniowa, Stary Szczecin (Alten Stettin) H. Kote, druk P. Rollos Berlin, wyd. G. Schulze Stettin 1625 r., rycina opublikowana i oznaczona na forum sedina.pl przez Schulza

W XIX wieku miasto zaczęło dynamicznie się rozrastać. Najpierw powstało Nowe Miasto (początek prac datuje się na 1845 rok), a w 1873 roku władze państwa podjęły decyzję o likwidacji szczecińskiej twierdzy. Spowodowało to szybki rozwój i natychmiastowy wzrost liczby mieszkańców. Co za tym idzie, wzrastało także zapotrzebowanie na mięso, a dawna rzeźnia nie była w stanie sprostać nowym potrzebom. W związku z powyższym w 1885 roku podjęto decyzję o budowie na Łasztowni nowej rzeźni miejskiej (niem. Städtischer Schlacht- und Viehhof), którą ulokowano przy obecnej ulicy Wendy (niem. przedwojenna Am Dunzig). Jej projekt wykonali:mistrz budowlany Urzędu Rejencji C. Schmidt oraz radca budowlany C. Kruhl. Budowę rozpoczęto w 1889 roku. Nowoczesny, obszerny kompleks powstawał stopniowo, etapami. Część jego budynków wzniesiono już w latach 1891-1892, kolejne do końca XIX wieku. Nowe obiekty powstawały także na początku XX wieku, z większym nasileniem zwłaszcza po rozpoczęciu I wojnie światowej [szczegółowa analiza w artykule Goni Fotografia lotnicza z 1937 r. (6)].

Na „Przemianie” autorstwa Airkozaka wszystkie widoczne obiekty pochodzą sprzed 1945 roku i znajdują się przy drodze wewnętrznej dawnej rzeźni miejskiej. Na zdjęciu przedwojennym można dostrzec trzy budynki (oznaczone na mapach poniżej numerami 1,2,3). Uchwycone na animacji fragmenty dwóch pozostałych obiektów (numery 4,5) powstały jednak także przed 1945 rokiem, tylko już po wykonaniu zdjęcia przedwojennego i dlatego są widoczne jedynie na fotografii współczesnej. Na pierwszym planie po lewej stronie zwraca uwagę budynek (1), który jako jedyny z prezentowanych nie dotrwał do naszych czasów (zatem nie jest widoczny na zdjęciu powojennym). Został wybudowany w 1897 roku i mieściła się w nim niegdyś restauracja oraz giełda. Wyburzono go po 1945 roku. Za nim, także po lewej stronie, widoczna jest dawna hala bydlęca (2), którą ukończono w stanie surowym do końca 1898 roku. Mogło się w niej jednorazowo mieścić 220 sztuk bydła. Na tej samej fotografii, po prawej stronie, można dostrzec budynek, który powstał rok wcześniej – w 1897 – to dawna obora dla cieląt (3).

Na zdjęciu powojennym obiekt oznaczony numerem trzy (3) został praktycznie w całości zasłonięty przez inny budynek (4) w taki sposób, że widoczna jest tylko jego niewielka część od strony ulicy, co można zauważyć na „Przemianie”. We wspomnianym gmachu (4) mieściła się niegdyś chlewnia, a później hala sprzedaży świń. Palowanie i fundamenty wspomnianego budynku wykonano w latach 1896-97, w 1898 miały miejsce prace wykończeniowe, natomiast w 1899 roku całość oddano do użytku. W takiej postaci budynek nie został jednak uchwycony na przedwojennym zdjęciu. Około 1925 roku obiekt został przebudowany oraz powiększony i właśnie tę jego „nową” część można dopiero dostrzec na fotografii powojennej. Ostatni – piąty budynek (5) widoczny jest we fragmencie w lewym dolnym rogu zdjęcia współczesnego. Przed 1945 roku była to tzw. tania jatka, czyli miejsce, gdzie szczecinianie kupowali mięso w atrakcyjnej cenie.

u góry fragment planu miasta z 1936 roku, na dole współczesny widok

Wszystkie obiekty należały jeszcze do niedawna do Portu Rybackiego Gryf i nie były zagospodarowane. Dotychczasowy właściciel wystawił jednak rok temu wspomniane nieruchomości na sprzedaż. Pierwsza z nich w lutym 2012 roku znalazła nowego nabywcę – firmę CSL.

animacja – Arkadiusz Kozaczuk [airkozak]
tekst – Jan Skolimowski [Stau]

autor „Przemiany”: Airkozak (animacja w pełnym oknie dostępna jest TUTAJ)

Zobacz wcześniejsze animacje: