Kilka słów o pomorskich fenigach czyli szerfach

Kilka słów o pomorskich fenigach czyli szerfach

Szerfy, zwane też fenigami, to zdawkowa moneta miedziana związana nierozłącznie z mennictwem księstw pomorskich. Wynalezienie prasy menniczej spowodowało zwiększenie możliwości produkcyjnych mennic. Tym samym opłacalna stała się produkcja monet miedzianych.Niemiecki badacz monety pomorskiej, Joachim Kruger, podaje, że za panowania księcia Ernesta Ludwika wybito szerfów na kwotę około 5250 talarów. Przy założeniu, że talar to 768 szerfów, daje to niebagatelną ilość 4 000 000 sztuk. Uwzględniając ówczesne ubóstwo księstw pomorskich oraz lokalny zasięg tej emisji, liczba ta robi wrażenie. Ogólną wielkość produkcji szerfów pomorskich szacować należy na ponad 10 000 000 sztuk z czego większość wyprodukowano w Szczecinie. Jak wielka to była ilość monet, niech świadczy fakt, że Szczecin – stolicę księstwa − zamieszkiwało wówczas około 5–6 tysięcy osób. Tak wielka masa monetarna powodowała kłopoty z wprowadzeniem jej do obiegu. Odbywało się to na zasadzie przymusowej wymiany na srebro u przyjezdnych kupców, kramarzy czy karczmarzy. W założeniu ta moneta stymulowała rozwój drobnej gospodarki czy handlu. Jednak po kilku latach rosnącej produkcji ogromna liczba własnej oraz napływowej monety miedzianej doprowadziła do deprecjacji jej wartości i wywołała protesty miejscowej ludności. Zatryumfowało prawo Kopernika-Greshama − pieniądz gorszy wypierał lepszy. Edykty książęce zakazujące przyjmowania obcej monety i przymus akceptacji zapłaty w monecie miedzianej w stosunku do srebrnej na poziomie 1:10 nie przyniosły spodziewanych efektów. Protesty miast pomorskich, jak również konieczność wykupu od nich za złoto tej monety, nie spowodowały jej wycofania. Dopiero książę Filip Juliusz w 1605 roku zakazał przyjmowania szerfów. Pomimo tego, tylko z powodu egzystencji dużej ilości tych monet na wsiach i w kościołach, w roku 1621 dopuszczono je do wymiany na srebro. Jednak wtedy ich wartość była już znikoma.

W ostatnich latach możliwości opracowania tych monet radykalnie wzrosły. Nasze przemyślenia, kwerenda na znacznej ilości monet oraz analiza dotychczasowych opracowań wzbogacają wiedzę na ich temat. Udowadniają błędną atrybucję, czy też podważają istnienie niektórych wątpliwych roczników czy odmian monet. Mamy nadzieję, że to opracowanie wpisze się na dłużej w bibliografię numizmatyki pomorskiej. Katalog ten zrodził się przede wszystkim z naszej pasji oraz zamiłowania do monet. Podczas badań korzystaliśmy również z materiałów udostępnianych przez hobbystów szukających wykrywaczami metali, penetrujących pomorskie pola i lasy. W Polsce, inaczej na przykład niż w Wielkiej Brytanii, zajęcie to jest nielegalne. Postanowiliśmy jednak spróbować przekuć działalność detektorystów z pożytkiem dla nauki, czego dowodem jest, w pewnym stopniu, niniejsza książka. Szerfy pomorskie jako drobna miedziana moneta nie były przedmiotem tezauryzacji, więc nie pojawiają się w skarbach. Ten zdawkowy pieniądz, używany głównie przez okoliczną biedotę, był nagminnie gubiony w trudach dnia codziennego. Po olbrzymiej nadprodukcji z lat 1591−1592 i wynikającej z tego deprecjacji tego nominału wiele monet zostało zwyczajnie wyrzuconych. W związku z tym szerfy są odnajdywane najczęściej w znaleziska luźnych. Pozbawione kontekstu są poza zasięgiem typowych działań archeologicznych. Odkrywane na polach czy łąkach, przez poszukiwaczy amatorów, z monet rzadkich stają się popularne i dostępne. Dotychczasowa nikła podaż w minionych wiekach sprawiła, że wiedza na ich temat jest niekompletna. Numizmatyka pomorska traktowana jest marginalnie i nie cieszy się szczególnym zainteresowaniem badaczy oraz kolekcjonerów, zarówno polskich, jak i niemieckich. Mamy nadzieję, że nasze opracowanie przyczyni się do spopularyzowania tej pięknej monety, jak też numizmatyki pomorskiej wraz z towarzyszącą jej burzliwą i intrygującą historią. Duża ilość odmian, piękno gryfa oraz innych detali tej drobnej, miedzianej monety daje ogromne pole do popisu dla kolekcjonerów monet Pomorza oraz monet miedzianych.

Ktoś kiedyś powiedział: „żeby zapalać innych, samemu trzeba płonąć”. Mamy nadzieję, że nasza pasja, owe opracowanie i skatalogowanie tej monety pomorskiej będzie taką pochodnią i przyczynkiem do stworzenia kolejnych ciekawych, wyjątkowych kolekcji monet z gryfem – symbolem naszego miasta, czego szczerze życzę.

Tomasz Witkiewicz, Wojciech Gibczyński

Katalog Szerfów Pomorskich

Od dnia 25 lutego 2011 roku Katalog Szerfów Pomorskich jest dostępny w sprzedaży na stronie www.monety-inwestycje.pl, aukcjach internetowych oraz w księgarni Zamkowej w Szczecinie. Katalog wydany został na papierze kredowym i w całości jest kolorowy. Autorzy przedstawili wyniki swoich badań na około 110 stronach wzbogaconych ponad 100 kolorowymi zdjęciami. Na podstawie wniosków, do których doszli, należy zrewidować aktualną wiedzę na temat tych monet oraz mennictwa pomorskiego z tego okresu. Publikacja ta rozwiązuje ciekawe zagadki z przeszłości oraz obala tezy wprowadzone do numizmatyki pomorskiej przez XIX wiecznych numizmatyków niemieckich.

Nagranie z wieczoru autorskiego „Katalogu szerfów…”:

[audio:http://sedina.pl/wordpress/wp-content/uploads/2011/03/nagranie_z_premiery_szerfow.mp3]

Ten wpis został opublikowany w kategorii Historia, Patronat. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.

2 odpowiedzi na Kilka słów o pomorskich fenigach czyli szerfach

  1. Pingback: sedina.pl » Blog Archive » (22 III 2011) – Kilka słów o pomorskich fenigach czyli szerfach

  2. Pingback: sedina.pl » Blog Archive » Biblioteka – Archiwum audycji Szczecin we Wtorek

Możliwość komentowania jest wyłączona.