Antoni Kaczorowski

Antoni Kaczorowski (1893-1982) – aktor, śpiewak, reżyser, dyrektor teatru;

Ur. 5 XII 1893 we Lwowie w rodzinie Józefa i Heleny z d. Żbikowskiej. Tu ukończył szkołę średnią. Potem wyjechał do Warszawy, gdzie naukę kontynuował w Szkole Dramatycznej przy Warszawskim Towarzystwie Muzycznym. Kształcił się w klasie dykcji i deklamacji, m.in. pod kierunkiem Mieczysława Frenkiela, Józefa Śliwickiego, Bolesława Ładnowskiego, Władysława Szczawińskiego i Teodora Rolanda. Śpiewu uczył się u światowej sławy tenora, Aleksandra Myszugi. W czerwcu 1912 na publicznym egzaminie, kończącym studia, wystąpił w rolach: Fedyckiego w komedii Zapolskiej Ich czworo, Heliodora w jednoaktówce Blizińskiego Marcowy kawaler oraz Papkina w Zemście Fredry. W tym samym roku za sprawą Ludwika Solskiego został zatrudniony w krakowskim Teatrze im. Słowackiego, gdzie zadebiutował w Nocy listopadowej Wyspiańskiego. Wkrótce przeniósł się do Teatru Ludowego, kierowanego przez Edmunda Rygiera. Tam grywał w dramatach, wodewilach i operetkach. W 1915 powrócił do Warszawy. We wrześniu tego roku wystąpił w programie Car jedzie w teatrze „Polskie Miniatury” przy Nowym Świecie. Później związał się z zespołem Czesława Krzyżanowskiego, z którym udał się na kilkumiesięczne tournée po dużych miastach Imperium Rosyjskiego – Petersburgu, Moskwie, Kijowie i Charkowie. W 1916 odbył krótką służbę w armii austriackiej. W latach 1918-1921 grał w zespole Henryka Czarneckiego, występując podczas plebiscytu na Górnym Śląsku, m.in. w Sosnowcu, Szopienicach i Katowicach.

W sezonie 1923/24 przeniósł się do Krakowskiej Operetki Teatru „Nowości” Tadeusza Pilarskiego (ojca), zajmując miejsce odchodzącego z teatru ulubieńca publiczności Krakowa i Lwowa, Józefa Solnickiego. Dość szybko uzyskał status czołowego komika i wodewilisty zespołu. W Krakowskiej Operetce zadebiutował jako reżyser Manewrami jesiennymi Kálmána. W 1924 wraz zespołem KOTN wyjechał w kilkunastomiesięczną trasę objazdową po Kresach, Małopolsce, Wielkopolsce i Pomorzu. Przez krótki czas wraz z krakowskim zespołem grał na scenie bydgoskiej, kierowanej przez Józefa Karbowskiego. Po występach w warszawskiej „Bagateli” pisano: „(…) doskonały komik operetki krakowskiej p. Antoni Kaczorowski, który podczas występów w Krakowie, Bydgoszczy oraz objazdach po Polsce, zdobył sobie sympatię publiczności oraz uznanie prasy za odtworzenie całego szeregu świetnie stworzonych typów charakterystyczno-komicznych. Aktor ten jest zarazem niezrównanym  w popisach solowych i estradowych” („Przegląd Teatralny i Filmowy” z 22 VIII 1924).

Na początku II 1926 wystąpił w Łodzi z tekstami Andrzeja Własta, a później w warszawskim teatrze „Nowości”, gdzie grał i reżyserował Księżniczkę cyrkówkę Kálmána i Barona Kimla Kolla (VI 1926). Na krótko powrócił do Łodzi, po czym w Warszawie wystawił Taniec szczęścia Stolza (14 VII 1926). W latach 1927-1929 grał i reżyserował przedstawienia w Teatrze Miejskim w Grudziądzu, kierowanym przez Stanisława Książka i Jana Otrembskiego.

Ważnym miejscem na artystycznej trasie Kaczorowskiego stał się Kalisz. W okresie międzywojennym występował tam wielokrotnie. Po raz pierwszy 1-2 VII 1919 w operetce Czarodziejskie skrzypce Offenbacha w Teatrze Letnim w Ogródku Warszawskim Józefa Wypiszczyka. W tym samym roku w Teatrze Miejskim (sala Stowarzyszenia Rzemieślników Chrześcijan przy ul. Piekarskiej 13) zagrał w Zemście Fredry (11, 13, 14 IX) oraz operetkach Cnotliwa Zuzanna Gilberta (16, 17, 21 IX) i Księżniczka czardasza Kálmána (23, 27, 28 IX). W I 1928 ponownie zawitał do Kalisza. Początkowo działał w teatrze rewiowym przy kinoteatrze „Stylowy” na ul. Ciasnej 21, gdzie był kierownikiem artystycznym, reżyserem i aktorem. Grał w rewiach Puśćmy się…! (7-14 I – także reżyseria), Chłopiec czy dziewczynka (15 I – rewia karnawałowa), Kaliszanko, cudny śnie, Tylko za gotówkę, Bez łapówek oraz operetce Szalona Lola Kolla (22, 27, 28 I). Wraz z Kaliskim Kabaretem wystąpił w sali Stowarzyszenia Rzemieślników Chrześcijan w rewii Siadaj pan! (3 VI), na którą składały się utwory kabaretowe miejscowych autorów, natomiast z artystami Rewii Poznańskiej zagrał w spektaklu Coś dla każdego (16 i 17 XI). Ponownie w Kaliszu w latach 30. z aktorami Rewii Krakowskiej (24 III 1931), a trzy lata później z Lucyną Messal w szopce politycznej Szachy pana Marszałka (19-22 IV 1934) oraz w rewii Kiedy dziewczynki idą spać (25-29 IV 1934). Oba przedstawienia odbyły się w kinoteatrze „Oaza”.

Na początku lat trzydziestych powrócił do Krakowa do Teatru Popularnego. Tu pod dyrekcją Tadeusza Pilarskiego (ojca), Jana Dobiesława i Antoniego Piekarskiego występował aż do chwili likwidacji tej sceny w 1932. Jak większość aktorów teatrów muzycznych, pozbawionych w tym okresie opieki przez państwo, Kaczorowski zajął się organizowaniem własnych objazdowych zespołów rewiowych i operetkowych, z którymi występował m.in. w Płocku i Radomiu. Podobny zespół założył przy lwowskim kinie Colosseum. W 1939 został zaangażowany jako aktor i reżyser do rekonstruowanej przez Mieczysława Szpakiewicza sceny operetkowej przy Teatrze Miejskim we Lwowie.

Wybuch wojny zastał go we Lwowie. W 1941 wstąpił do tworzonej w ZSRR przez gen. Andersa Armii Polskiej. Był podporucznikiem 1. Pułku Ułanów Krechowieckich, odtworzonego w ramach Polskich Sił Zbrojnych w ZSRR. Przeszedł cały szlak bojowy – Iran, Syrię, Palestynę, Egipt aż do Włoch. W szeregach 2. Korpusu Polskiego brał udział w walkach pod Monte Cassino, bitwie o Ankonę i Bolonię. W dniu 31 V 1947 roku został przeniesiony do Anglii celem zdemobilizowania. Do Polski powrócił 9 VI 1947. Zdemobilizowany na podstawie rozkazu nr 0181 z dn. 18 VIII 1945 Naczelnego Dowódcy WP (dok. wydany przez R.K.U. Kraków-Miasto – mjr Władysław Nalewajko).

W latach 1941-1944 występował w małych zespołach polowych, m.in. w Tocku (ZSRR), w teatrze żołnierskim H. Ordonówny. Potem związał się z Teatrem Dramatycznym Armii Polskiej na Wschodzie (późniejszy Teatr Dramatyczny 2 Korpusu Polskiego) pod kier. art. Jadwigi Domańskiej i Wacława Radulskiego. Na terenie Włoch śpiewał w operetkach i operach buffo, m.in. partię Bartola w Cyruliku Sewilskim G. Rossiniego u boku Beniamino Gigli.

Po powrocie do Polski występował i reżyserował gościnnie na wielu scenach, m.in. w Opolu, Częstochowie, Białymstoku i Lublinie. W Teatrze Miejskim w Sosnowcu wyreżyserował Koniec świata Bakala (prem. 11 X 1947). W Teatrze Ziemi Rzeszowskiej pod dyr. Kazimierza Biernackiego wystąpił w roli Freda Williamsa w sztuce Simonowa Harry Smith odkrywa Amerykę (prem. 1 V 1948). Na cztery lata (1948-1952) związał się z łódzkim Teatrem Komedii Muzycznej „Lutnia” przy ul. Piotrkowskiej, kierowanym przez Władysława Szczawińskiego. Tu m.in. zagrał garsona Aleksego w Cnotliwej Zuzannie Gilberta (prem. 7 VIII 1948).

W latach 1952-1955 był solistą pierwszego powołanego po wojnie państwowego teatru operetkowego, Operetki Śląskiej w Gliwicach. Śpiewał m.in. partie Eunucha w Krainie uśmiechu Lehara, Styksa w Orfeuszu w piekle Offenbacha, barona Zetę w Wesołej wdówce Lehara, hrabiego Feri’ego von Kerekesa w Księżniczce czardasza Kálmána. Tu 13 V 1953 rolą Christiana Tscholla w Domku trzech dziewcząt Schuberta obchodził jubileusz czterdziestolecia pracy artystycznej.

W latach 1955-1956 występował jako aktor w Teatrze im. A Fredry w Gnieźnie. Od 1956 śpiewał na scenie Operetki Poznańskiej.

W 1958 osiedlił się na stałe w Szczecinie, gdzie zamieszkał przy Alei Piastów 14/5. Występował na scenie Operetki (późniejszego Państwowego Teatru Muzycznego). Stworzył dziesiątki niezapomnianych kreacji, m.in. Bartola w Cyruliku Sewilskim Rossiniego, dyrektora teatru w Bajaderze Kálmána, Franciszka  w Dorinie Gilberta, Menelaja w Pięknej Helenie Offenbacha, barona Zetę w Wesołej wdówce Lehara. Grywał także role dramatyczne: upiora i dziedzica w Dziadach Mickiewicza, Żyda w Weselu, Wyspiańskiego, Papkina w Zemście Fredry. Pięćdziesięciolecie pracy artystycznej (19 III 1962) uczcił rolą hr. Archibalda Carnera w Baronie cygańskim Straussa, zaś pięćdziesięciopięciolecie (11 III 1967) występem w operetce Renza Dziękuję ci, Ewo. Po raz ostatni przed przejściem na emeryturę wystąpił na szczecińskiej scenie w roli Kaiki w śpiewogrze Borowskiego Inez (prem. 12 III 1970).

Współpracował z Polskim Radiem, biorąc udział m.in. w programach z cyklu „Podwieczorek przy mikrofonie”, w których prezentował skecze i popularne przeboje okresu międzywojennego z repertuaru Eugeniusza Bodo, Fryderyka Járosy’ego, Konrada Toma i Kazimierza Krukowskiego.

W słynącym z ekstrawagancji środowisku aktorskim uważany był za wielkiego oryginała. Za człowieka niezwykle serdecznego, życzliwego i dowcipnego, który umie śmiać się ze wszystkich i ze wszystkiego, także z siebie. Umiejętnie potrafił zadbać o własne interesy, m.in. poprzez anonimowe zachęcanie przygodnych przechodniów do uczestnictwa w programach, rewiach i spektaklach ze swoim udziałem. Przez publiczność nazywany „królem humoru” lub „mikadem śmiechu”. Występy estradowe rozpoczynał napisanym przez siebie tzw. „Entrée Kaczorowskiego”:

Uszanowanie, panie panowie,

Humoru danie podam tu wam.

Mikadom wszakoż, dowcipu smakosz,

Cesarz humoru i żartu sam.

Pozwolę sobie, w dzisiejszej dobie,

We własnej osobie zaśpiewać wam.

Antoni Kaczorowski to ja!

Ça va!, Voilá!

A to jest humor boski,

A z nim jest piosnka ta…

O artyście pisano: „Kaczorowski był niesłychanie ciekawym typem w ówczesnym światku teatralnym. Nie pozbawiony zdolności aktorskich i vis comica szarżował, ile się dało, i na scenie, i w życiu. W zasadzie aktor operetkowy, przerzucał się stosownie do okoliczności i potrzeby z operetki do rewii” (L. Sempoliński), a także: „Kaczorowskiego zapamiętałam jako zdolnego aktora, ale w jego grze odczuwałam zbyt wiele prowincjonalnej maniery. Tacy ludzie, jak on, tworzyli atmosferę, w której rozkwitała nasza sztuka” (X. Grey).

Za zasługi wojenne i za działalność artystyczną, aktora odznaczono m.in. Złotym Krzyżem Zasługi z Mieczami, Brytyjskim Medalem Wojennym, Brytyjską Gwiazdą za Wojnę 1939-1945, Gwiazdą Italii, Gwiazdą Afryki, Medalem Wojska Polskiego, Krzyżem Monte Cassino, Złotym Krzyżem Zasługi (7 III 1962), Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (3 III 1967), Złotą Odznaką „Gryf Pomorski”.

Kaczorowski był dwukrotnie żonaty. Po raz pierwszy z aktorką i śpiewaczką Janiną z d. Wąsik (ur. 29 XI 1889 Warszawa, zm. 28 XI 1985 Skolimów), która występowała pod nazwiskiem Wąsowicz, Dunin-Wąsowicz lub Dunin-Wąsowicz Kaczorowska. Drugą żoną była włoska śpiewaczka Ernestyna Rami.

Antoni Kaczorowski zm. 3 VII 1982. Został pochowany na szczecińskim Cmentarzu Centralnym w kwaterze 84d-7-11.

Autor noty biograficznej: Andrzej Androchowicz

Bibliografia:

  • Almanach sceny polskiej 1985/1986, t. XXVII, Warszawa 1993;
  • B. Kaczyński, Dawnych wspomnień czar. Xenia Grey – Księżna Chicago, Warszawa 1993;
  • A. Kaczorowski, Życiorys, spisany 28 VI 1971;
  • S. Kaszyński, Teatralia kaliskie, Łódź 1972;
  • I. Kozłowska, Teatr w Kaliszu w okresie II Rzeczypospolitej, Kalisz 2005;
  • R. Markow, Mikado humoru [w:] Ku Słońcu 125 (red. M. Czarniecki), Szczecin 1987;
  • L. Sempoliński, Wielcy artyści małych scen, Warszawa 1968;
  • Słownik biograficzny teatru polskiego, t. 3 (w oprac.);
  • A. Weczer, 55 lat na scenie, „Panorama Północy” 1967 nr 20;
  • T. Wittlin, Pieśniarka Warszawy. Hanka Ordonówna i jej świat, Warszawa 1990;
  • „Ziemia Kaliska. Miesięcznik regionalny” 1931.

http://encyklopedia.szczecin.pl/wiki/Antoni_Kaczorowski

Ten wpis został opublikowany w kategorii Szczecinianie. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.