Opublikowane przez w Architektura i Urbanistyka, Fotografie, Miejsca.

Bollwerk 4-5 „Oderhof”

Kolejnym ciekawym i wyróżniającym się pod względem architektury i gabarytów od pozostałych budowli na nabrzeżu był narożny budynek stojący na styku Junkerstraße z Bollwerk, tuż przy Baumbrücke (most Kłodny). Pod koniec 1910 r. rozpoczęto prace przygotowawcze do budowy gmachu.

Budowla zajmować miała dość obszerną działkę, w momencie budowy składającą się z parcel Bollwerk 4-5 oraz Junkerstraße 12-13, wskutek tego musiano rozebrać istniejącą tutaj starą zabudowę. Rozbiórkę rozpoczęto w lutym 1910 r. Dla bezpieczeństwa, by uniknąć nieszczęśliwego wypadku, w tym samym miesiącu polecono wykonać zakotwienie ściany szczytowej w budynku przy Bollwerk 6.

Na widocznej fotografii, prawdopodobnie uwieczniono moment trwających prac przygotowawczych do wzniesienia nowego budynku przy Bollwerk 4-5.

Nowy gmach zaprojektował wybitny szczeciński architekt F. Liebergesell, a projekt nosił datę z lutego 1911 r. Budynek wzniesiono dość szybko, bo już pod koniec tego samego roku, stał on w stanie surowym. Otrzymał nowoczesną fasadę, w stylu wczesnego modernizmu z elementami secesji, i pełnił funkcję biurowca. Potężny gmach posiadał dwa wewnętrzne dziedzińce. Cechą charakterystyczną fasady były eleganckie, dwukondygnacyjne wykusze zakończone balkonami. Dwa od strony Bollwerk i trzy od strony Junkerstraße. Kondygnację parterową wyposażoną w lokale o przestronnych witrynach przeznaczono na punkty handlowo-gastronomiczne. Wyższe piętra przeznaczono na biura, kantory oraz mieszkania. W lutym 1912 r. wystąpiono o udzielenie zgody na powieszenie szyldów dla nowych użytkowników lokalów m.in. dla szwedzkiego konsulatu zajmującego biura na I piętrze, „Rosen & Co” spółki zbożowej oraz Eugena Cornelsena, właściciela drogerii na parterze. Wykonał je w swojej pracowni przy Große Wollweberstraße 3-5 (ul. Tkacka), Hermann Siebner, specjalizujący się w szerokim zakresie produkcji szklanych gablot, dekoracyjnych witryn i szyldów.

Gmach nazwano Oderhof od nazwy właściciela budynku, którą była Spółka Budowlana „Oderhof”. Zarządcą domu był Hans Schröder, dyrektor spółki. Do wnętrza gmachu prowadziły trzy wejścia – portale. Budynek wielokrotnie przerabiano, głównie dotyczyło to zmian konstrukcyjnych we wnętrzach.

Widok od strony Łasztowni na okazały budynek „Oderhof”.

Swoją siedzibę miały tutaj różne firmy. Początkowo w portalu I (od strony Bollwerk), oprócz wspomnianego szwedzkiego konsulatu i drogerii Cornelsena, istniało szereg agencji ubezpieczeniowych oraz sklep z papierosami i cygarami należący do Juliusa Rumpfa. Tutaj również na parterze istniała cukiernia H. Zubrzyckiego, który posiadał w Szczecinie sieć swoich cukierni i kawiarni o nazwie „Zum Mönchskloster” (Przy Mnisim Klasztorze). Na pierwszym piętrze mieściła się siedziba firmy L. Manasse jun. należąca do Georga i Franza Manasse, zajmująca się handlem hurtowym nasionami i solą. W portalu II, którego wejście znajdowało się od strony Junkerstraße, mieścił się salon fryzjerski z siedzibą na parterze, należący do Ottona Klöhna, oraz Urząd Pocztowy nr 3. Na I piętrze znajdował się kantor właściciela Hansa Schrödera oraz firma handlująca zbożem „Funk & Kerstan”, której właścicielem był Gottfried Devantier. Na II piętrze mieścił się kantor firmy „Mannheim & Ostrower”, która trudniła się handlem pasz dla zwierząt. W wejściu oznaczanym jako portal III zajmowała pomieszczenia w oficynie fabryka produkująca taśmy maszynowe, poduszki do stempli oraz kalki maszynowe marki „ARLAC” Carla F. Brauera. Z czasem firm przybywało i były to głównie firmy spedycyjne oraz prestiżowe agencje ubezpieczeniowe jak „Fr. Pitzschky & Co”. Pomieszczenia wynajmowały również liczne konsulaty. W 1919 r. mieścił się tutaj na II piętrze kantor Wernera Buchholtza, prowadzącego wypożyczalnię „Filmhaus”. Kiedy odkryto, że na strychu składuje mnóstwo nieużytecznej taśmy filmowej, zgłoszono skargę do policji budowlanej. Taśma filmowa była łatwopalnym materiałem, nakazano więc natychmiastowe opróżnienie, a właściciel firmy „Filmhaus” dostał wypowiedzenie najmu. Od 1927 do 1935 r. w portalu III funkcjonowała drukarnia i introligatornia „Neumann & Schmeling”, a od 1937 do 1943 r. pracownia protetyki stomatologicznej H. C. Wysocki. W 1932 lub 1933 r. nastąpiła likwidacja spółki „Oderhof”, właścicielem gmachu pozostał w dalszym ciągu kupiec Hans Schröder, a kiedy umarł w 1936 r., biurowiec odziedziczyła jego żona Maria.

W wyniku nocnego nalotu z 21 kwietnia 1943 r. w budynku wyleciały szyby wystawowe. Ostatni dokument dotyczący eleganckiego biurowca nosi datę z lutego 1944 r., można więc przypuszczać, że został zniszczony w nalocie sierpniowym w 1944 r. Na fotografii widoczny jest tylko jego mansardowy dach, i fragment górnej kondygnacji skrzydła bocznego od strony Junkerstraße.

Fragment zdjęcia lotniczego z 1937 r., na którym widoczny jest budynek „Oderhof” od strony tylnej.

Baumbrücke – Most Kłodny

Podążając w dół Junekrstraße (ul. Lazurowa), dochodzimy do mostu Kłodnego, łączącego Bollwerk (Bulwar) z Lastadie (Łasztownia).

Konstrukcję mostu opracowali dwaj inżynierowie – Balg i Benduhn. Znany szczeciński architekt Wilhelm Meyer-Schwartau przygotował projekt architektoniczny, a wykonanie obiektu zlecono firmie „Beuchelt” A.G. z Zielonej Góry. Budowa mostu trwała w latach 1907-1909. Nakład kosztów wyniósł około 1.800.000 marek. Jego długość dochodziła do 121 metrów, z czego przęsła stałe miały 45,3 m długości. Szerokość między balustradami wynosiła 17,5 m, z czego jezdnia użytkowa wynosiła 10 m szerokości, a oba chodniki dla pieszych – 2,75 m. Prześwit między taflą wody, a konstrukcją mostu wynosił 4 m. Ukończony most o stalowej konstrukcji w połączeniu z kamiennymi wieżyczkami oddano do użytku 23 grudnia 1909 r., zastąpił on dotychczasowy, znajdujący się obok, stary, zwodzony most o konstrukcji drewnianej.

Most Kłodny nocą, w zimowej szacie.

Piękną balustradę wykonała firma „Schwartz & Schröder”. Wykonano ją w nowoczesnej formie o konstrukcji, która składała się ze słupków nośnych, poręczy oraz dekoracyjnego wypełnienia. Charakteryzował ją i ożywiał, znajdujący się między pionowymi słupkami, rytmicznie powtarzający się wzór falujących linii, przywodzący na myśl spokojną taflę rzeki, a odpowiednio dobrany detal w postaci polującej mewy, pluskającej ryby czy dumnie płynącego łabędzia, podkreślał charakter tego miejsca.

Fotografia wykonana na Moście Kłodnym, ukazująca fragment dekoracyjnej balustrady. W tle malowniczy widok na zabudowania starych spichrzy i magazynów Łasztowni.

Detal balustrady mostu Kłodnego – polująca mewa

Rok później (1910) ukończono prace nad przedłużeniem linii tramwajowej „Niebieskiej” (późniejszej linii nr 5) przez most na Łasztownię. Dotychczas linia ta kończyła swój bieg przy okazałym gmachu „Terrassenhotel” na Frauenstraße (ul. Panieńska), tuż przy Dampfschiffsbollwerk (ul. Jana z Kolna). Nowy odcinek dwutorowej linii położono począwszy od skrzyżowania Klosterhof (ul. Wyszaka) z Frauenstraße w dół Junkerstraße do Bollwerk i dalej przez most Kłodny.

Junkerstraße – widok od strony Odry na zabudowę ulicy, wykonany przed 1905 r. Już w 1910 r. ulicę przemierzały tramwaje w kierunku mostu Kłodnego.

Za mostem trasa tramwaju zakręcała w lewo w Am Dunzig (ul. Wendy), mijając po drodze kilka domków należących do Schiffbaulastadie i Miejską Rzeźnię, gdzie kończyła swój bieg na przystani promowej przy Duńczycy. Dopiero w latach 1927-1929 zostały poprowadzone trakcje elektryczne nad przęsłami zwodzonymi na wszystkich mostach, w tym także na Baumbrücke.

Most Kłodny na fotografii lotniczej z 1937 r.

Małgorzata Wrzosek (Gonia)

Fotografie pochodzą ze zbiorów archiwum Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Szczecinie, Muzeum Narodowego w Szczecinie, Pommersches Landesmuseum w Greifswaldzie oraz kolekcji Tomasza Terpiłowskiego i Małgorzaty Wrzosek. Wykorzystanie materiałów oraz zdjęć (w tym także zdjęcia lotniczego) do jakichkolwiek celów bez zgody właścicieli zabronione.