Opublikowane przez Bartosz w Miejsca.

Pogodno

Według ostatnich badań (por. Liu She Shin, むを含中街 Pog-Oh’dno, Pekin 2007) najstarsza dzielnica Szczecina. Uważa się, że odkryte we wschodniej Turcji petroglify przedstawiające śledzie są rodzajem wczesnego piktogramu oznaczającego P. Jednocześnie wskazują na istniejącą w IV tysiącleciu przed Chr. wymianę handlową między Pogodnianami a ówczesnymi mieszkańcami Anatolii. Natomiast pierwszym zabytkiem stricte piśmiennym wzmiankującym P. jest Kodeks Hammurabiego. Artykuł 115 odnosi się bezpośrednio do P.: Kto źle się o Pogodnie wyraża, wioska tegoż spaloną być winna.


Zakończone w 2006 r., zakrojone na szeroką skalę badania archeologiczne potwierdziły tezę, że już ok. 1500-1450 r. przed Chr. proces formowania się silnej republiki miejskiej z pierwotnej osady rolniczej Pogodnian dobiegł końca. Na przestrzeni kolejnych dwustu lat P. uzyskało dominującą pozycję gospodarczą w basenie Morza Bałtyckiego. W pierwszej połowie VIII w. przed Chr. nieznany kataklizm zakończył tzw. pierwszy okres prosperity Pogodna. Ostatnimi przedstawicielami starożytnego ludu Pogodnian, o których dysponujemy wiarygodnymi informacjami, jest dwóch bliźniaków – Pogodnus i Romulus. Przygarnięci przez etruskiego kupca Canisa Lupusa, po długiej, pełnej perypetii wędrówce dotarli z nim do Lacjum. Historię tę szczegółowo opisuje Tacyt w V księdze Antiquitates Romanae. W wieku 20 lat Pogodnus przewodził już jednemu z latyńskich plemion, z którym założył miasto, na jego cześć nazwane Pogodnum. Sam wytyczył jego przyszłe centrum – Forum Pogodnorum. Romulus przyglądał się temu z zawiścią. Posłużywszy się skrytobójcami pozbył się brata i zajął jego miejsce. Odtąd, a było to w 753 r. przed Chr., wszystko, co przypominało o Pogodnusie, miało popaść w niepamięć. Pierwszą decyzją Romulusa było przemianowanie Pogodnum, które do dzisiaj zwie się Roma.

P. zaś na długo pokrył kurz historii. Dopiero w II połowie XIX w. niemiecki fizyk samouk von Klopfstocken wybudował tutaj skromną, drewnianą chatę, w której żył jako samotnik. Nie mając pojęcia o bogatych dziejach ziemi, na której się osiedlił, ochrzcił ją Polem Browna. Chciał w ten sposób uczcić odkrycie brytyjskiego uczonego, którym był szczególnie zafascynowany. Mimo, iż w następnych latach szczegółowa analiza zjawiska opisanego przez Maxa Browna wykazała, że nie chodzi o nieznany wcześniej rodzaj pola fizycznego, nazwa Brownsfelde (po urzędowej zmianie na Braunsfelde) została rozciągnięta na powstałe pod koniec wieku osiedle. Wówczas rozpoczynał się trwający do dzisiaj drugi okres prosperity P. W 1945 r. przywrócono dzielnicy historyczną nazwę.

Turzyn

W starożytności (przypuszczalnie w początkach II tysiąclecia) na żyznych glebach usytuowanych na wschód i południowy wschód od Pogodna rozwinęło się osadnictwo wiejskie. Największa z osad powstała wzdłuż traktu łączącego Pogodno z rybacką przystanią nadodrzańską (tędy przebiega dzisiejsza ul. Jagiellońska). Pełniła ona rolę przede wszystkim zaplecza rolniczego dla pobliskiego Pogodna. Jej charakter nie uległ zmianie aż do początku XIX w. Pochodzenie nazwy T. wciąż wywołuje spory. Prof. Erich, powołując się na tyczący osady Ιν (In) zapis z rękopisu greckiego z III w. przed Chr. (Szczecin Stary i Starszy, t. V, Szczecin 2009), lokalizuje ją w miejscu dzisiejszego T. Przywołuje również legendę o turze z In, opisaną przez Herodota w V w. przed Chr.: W dalekiej północnej krainie, we wsi In, pojawił się tur. Tak wielkiego tura nie widziano nigdy przedtem. Zwierzę budziło tyleż respektu, co ciekawości u odważniejszych kmiotków. Przybyło z rozległej puszczy, zwanej stuprętową (patrz: Gumieńce), w której – jak wierzono – mieszkały bóstwa leśne. Szybko uznano je za Bac-Ha, ucieleśnienie nadrzędnego spośród bogów, i wzniesiono dlań ołtarz. Wieść o turze z In, przekazywana z ust do ust, obiegła cały znany świat. Prof. Erich konkluduje, że – wraz ze stopniowym wzrostem znaczenia kultu Bac-Ha wśród obcych plemion – frazę tur z In zaczęto utożsamiać z nazwą samej osady. Stąd też nazwa In została zupełnie wyparta, a formy Turzin i Turzyn występowały obocznie jeszcze we wczesnym średniowieczu.

Gumieńce

Pierwotnie obszar dzisiejszych G. porastała dzika i nieprzebyta puszcza. Mimo braku dostatecznych źródeł historycznych, uważa się obecnie, że autochtoni nazywali ją Wielkim Lasem. U Herodota jest to Puszcza Stuprętowa, zaś w łacińskim przekładzie dzieła greckiego historyka Pliniusz Starszy używa nazwy Stumilowy Las. W średniowieczu, wraz z osadnictwem niemieckim, przyjęła się nazwa topograficzna – Scheune, która pozostała niezmieniona do 1945 r. W czerwcu 1945 r. dla tej części miasta wprowadzono roboczą nazwę Stomilowy Las. Do niedawna związane z tym okoliczności pozostawały nieznane i były obiektem licznych spekulacji. Wyjaśnienia Jana Kosa, pracownika pierwszego Zarządu Miejskiego, pozwoliły spojrzeć na ewolucję nazewnictwa G. w nowym świetle. Kos, przed wybuchem II wojny światowej pracownik poznańskiego „Stomilu”, zaproponował, by zmodyfikować pisownię i Stumilowy Las zastąpić Stomilowym. Jak przyznaje, z jego strony był to tylko żart. Nie mógł więc ukryć zdziwienia, kiedy jego „pomysł” zyskał akceptację. Decyzją z 12 października 1945 r. nazwę Stomilowy Las zamieniono na Gumieńce, na cześć polskiego przemysłu gumowego.