Opublikowane przez Gonia w Architektura i Urbanistyka.

W 1879 r. na rogu dzisiejszej ul. Piotra Skargi i al. Wojska Polskiego wzniesiono kompleks budynków pierwszej zajezdni konnej w Szczecinie. Cały zespół składał się z trzech obiektów.

Pierwszy obiekt to budynek administracyjny.

Dawniejszy budynek administracyjny

Był to budynek z surowej cegły, piętrowy na planie prostokąta z niskim dachem dwuspadowym. Fasada była podzielona na wnęki zamknięte łukiem segmentowym.

Budynek administracyjny i mieszkanie dyrektora (1905 r.)

Kolejnym budynkiem był parterowy budynek gospodarczy. Znajdowały się tutaj takie pomieszczenia jak: kuźnia, magazyny, ustępy i mieszkanie koniuszego.

Trzecim obiektem była duża hala mieszcząca stajnię i powozownię.

Powozownia i stajnia 1879 r. – fasada

Piętrowa hala, podobnie jak budynek administracyjny, złożona jest na rzucie prostokąta. Pierwotnie nie była otynkowana, zwieńczona trzema sterczynami. Powozownia posiadała dwa wejścia zamknięte łukiem odcinkowym. Do stajni prowadziło jedne wejście zamknięte łukiem pełnym i poprzedzone gankiem. Wewnątrz obiekt posiadał ściankę, która oddzielała powozownię od stajni. Na końcu hali było osobne pomieszczenie, w którym znajdowała się m.in. lakiernia i apteka.

Stajnia i powozownia rzut 1879 r.

W 1896 r. w związku z rozwojem komunikacji miejskiej i planem elektryfikacji tramwajów, nastąpiły przebudowy na terenie zajezdni. Sam budynek hali przeszedł modernizację wewnątrz i na zewnątrz. Stajnię i powozownię połączono w jedną obszerną halę i wybudowano kanały naprawcze.

Wnętrze hali

Fragment torów tramwajowych w hali

Na zewnątrz m.in. uległa zmianie fasada, powiększyła się liczba wejść do budynku z trzech do pięciu. W części tylnej budynku na piętrze powstało trzy pokojowe mieszkanie dla magazyniera.

Fasada powozowni z 1896 r.

Natomiast budynek administracyjny został przebudowany na mieszkanie dla dyrektora Kitzlinga.
Od strony podwórka postawiono werandę, nad którą znajdował się taras widokowy. Do werandy dobudowano schody wejściowe.

Rok później, wzdłuż budynku powozowni od strony dzisiejszej ulicy Piotra Skargi, postawiono ażurową wiatę, nakrytą dachem. Konstrukcja wiaty była bardzo dekoracyjna.

Plan sytuacyjny zespołu budynków dawnej zajezdni tramwajowej

W 1905 r. nastąpiła kolejna modernizacja obiektów. Weranda w budynku zajmowanym przez Kitzlinga zostaje powiększona, dobudowano również duży ryzalit od strony północno-zachodniej, przez co zmienił się kształt budynku w asymetryczną bryłę z ryzalitami. Natomiast rozebrano wiatę, a pomiędzy halą a nowo postawionym murowanym ogrodzeniem wzdłuż ulicy Piotra Skargi, rozpięto dach pulpitowy, tworząc tym samym dodatkowe pomieszczenie. W tym pomieszczeniu dzisiaj rezyduje sklep rowerowy.

Fragment oryginalnego ogrodzenia

W latach następnych następowały kolejne przebudowy. W 1915 r. powiększono w kierunku północno-wschodnim budynek powozowni. Po raz kolejny przebudowano mieszkanie dyrektora. Powstały dwa osobne mieszkania z osobnymi wejściami. Jedno z nich przeznaczone było dla syna dyrektora Kitzlinga, który zamierzał założyć własną rodzinę. Po wojnie budynki straciły swój oryginalny i ciekawy wystrój architektoniczny poprzez liczne remonty. W budynku administracyjnym dobudowano kolejne piętro i dziś mieści się tutaj Przychodnia Profilaktyczno-Lecznicza nr 1, a w pozostałych obiektach Miejski Zakład Gospodarki Odpadami i sklep rowerowy.

Budynek hali

Budynek hali od strony podwórka

O obiekcie opowiadał p. Radosław Walkiewicz

Bardzo dziękuję p. R. Walkiewiczowi za udostępnienie dodatkowych materiałów i rysunków, które wykorzystałam w artykule.

Informacje zaczerpnięte zostały z opracowań przygotowanych przez Biuro Dokumentacji Zabytków w Szczecinie oraz Regionalny Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Szczecinie.

Fot. Gonia