Opublikowane przez Bachinstitut w Historia.

Z kilkudziesięciu nalotów, które miały miejsce podczas II wojny światowej, Szczecin został zniszczony w poważnym stopniu właściwie tylko podczas czterech z nich.

1. Nalot w nocy 20/21 kwietnia 1943 r. Zniszczone zostały południowe dzielnice przemysłowe – Pommerensdorf i Oberwiek oraz Silberwiese [Pomorzany, okolice ul. Kolumba i Kępa Parnicka].
2. Nalot w nocy 5/6 stycznia 1944 r. Zniszczone zostało Śródmieście wraz Neustadt [Nowe Miasto] i górnym poziomem Altstadt [Stare Miasto].
3. Nalot w nocy 16/17 sierpnia 1944 r. Zniszczone zostało Śródmieście wraz z dolną częścią Altstadt [Stare Miasto] i Lastadie [Łasztownia].
4. Nalot w nocy 29/30 sierpnia 1944 r. Zniszczona została północna część Śródmieścia, Grünhof, [Niecka Niebuszewska] i nadodrzańskie dzielnice północne.


Były to naloty dywanowe z zastosowaniem bomb burzących i zapalających, wywołujących masowe pożary i zniszczenia na całym objętym przez nalot obszarze. Zwłaszcza dwa ostatnie naloty, podczas przeprowadzania których Wielka Brytania miała już spore doświadczenia w bombardowaniu po nalotach na Hamburg czy Kassel, przyniosły tragiczne w skutkach globalne zniszczenia całych dzielnic.

Między nalotem z 5/6 stycznia a nalotami sierpniowymi w 1944 r. miały miejsce dwa mniejsze naloty, których celem nie było zniszczenie całych dzielnic, lecz zaledwie poszczególnych obiektów przemysłowych. Od poprzednich różniły się tym, że nie były przeprowadzane w nocy przez siły brytyjskie, lecz w dzień – przez 8 Armię Powietrzną USAAF. Pierwszy z nich miał miejsce 11 kwietnia, a głównym celem zniszczenia miał być przemysł stoczniowy oraz przerwanie ciągu komunikacyjnego, jaki łączył ze sobą wianuszek przemysłowych dzielnic północnych. Część bomb spadła jednak w dużym oddaleniu od Odry powodując niemałe zniszczenia w dzielnicy Grünhof [Niecka Niebuszewska]. Wykonane po dwóch dniach zdjęcia lotnicze ujawniły, że straty i zniszczenia nie spełniły oczekiwań; okazało się więc niezbędnym powtórzeniu nalotu.

13 maja alarm ogłoszono o 12:45, a odwołano o 16:16. Bomby spadły głównie na dzielnice Bredow, Züllchow i Frauendorf [Drzetowo, Żelechowa i Golęcino]. Trafione zostały stacje kolejowe Bahnhof Züllchow i Bahnhof Frauendorf, stocznie Oderwerke i Vulkanwerft. Bomba uderzyła też między innymi w południową ścianę kościoła Lutherkirche przy Schloßstraße 4 [ul. Robotnicza]. Poza północnymi dzielnicami nadodrzańskimi bomby spadły także w dzielnice Warsow [Warszewo], Grünhof (spalił się budynek fundacji Sanne-Stolle-Stift przy Scharnhorststraße 5 [ul. Unisławy]), Vorbruch [Wyspa Pucka na Międzyodrzu] (zniszczone zostały zabudowania na parcelach przy Altdammerstraße 19 i 39 oraz tory dworca towarowego), a także rejon Galgwiese [ul. Dąbrowskiego]. Zniszczona została linia tramwajowa prowadząca na północ, przez co musiała ona być chwilowo zastąpiona przez statki kursujące od mostu Hansabrücke [Most Długi] do Frauendorf [Golęcino].

Prezydent policji C. Grundey przekazał w swoim sprawozdaniu wiele suchych, statystycznych szczegółów dotyczących tego nalotu:
– udział wzięło 400 samolotów nadlatujących w 3 falach.
– spadło 1700 bomb burzących – Sprengbomben (w tym 70 niewybuchów), 500 bomb zapalających – Flammenstrahlbomben (w tym 50 niewybuchów) i 1200 sztabkowych bomb zapalających – Stabbrandbomben (w tym 63 niewybuchów).
– zabitych zostało 147 osób, w tym 10 dzieci i 40 jeńców wojennych. 187 osób zostało rannych, z 49 osób zasypanych wydobyto 10 żywych, a 5500 osób zostało bez dachu nad głową; ofiary tego nalotu pochowano na Cmentarzu Centralnym i na cmentarzu na Żelechowie.
– bomby wywołały 10 wielkich pożarów, 70 średnich i małych pożarów.
– 54 budynki zniszczone zostały kompletnie, 193 budynków zostało uszkodzonych w stopniu ciężkim i lekkim.
– zniszczonych zupełnie zostało 700 mieszkań, a 611 w stopniu lekkim.
– 1 zakład przemysłowy zniszczony został całkowicie, 5 zakładów zniszczonych ciężko, a 8 lekko; 9 statków zniszczonych całkowicie.
– 9 statków zniszczonych zostało w stopniu ciężkim a 20 statków zniszczonych w stopniu lekkim.

Zdjęcie lotnicze wykonane po nalocie 25 maja rankiem o 9.30 nie pokazuje jednak takich skutków, których można by było się po tym zestawieniu spodziewać. Owszem, widać liczne leje po bombach głównie w okolicach stoczni Vulkan, ale tylko nieliczne trafienia w okolicach stoczni Oderwerke. Poszczególne budynki uległy trafieniom, widać hałdy gruzu lub cienie rzucane przez wypalone ściany z oknami. Jednak nie przypomina to w żadnym stopniu obrazu totalnej zagłady czy „krajobrazu księżycowego”, jaki widoczny był z góry po „skutecznych” wcześniejszych nalotach lotniczych.
Siłą rzeczy dokumentacja fotograficzna pozostała po takich małych nalotach jest wyjątkowo skąpa, a sprecyzowanie strat niełatwe do oszacowania. Tym większe znaczenie ma seria zdjęć, wykonana po nalocie 13 maja 1944, które prezentujemy poniżej dzięki uprzejmości Pana Cezarego Jankowskiego (i staraniom Iwonki, która nawiązała kontakt za pośrednictwem Antykwariatu Pomorskiego). Kilka z nich było już wcześniej prezentowanych na portalu. Zdjęcia odznaczają się niezwykłą dramaturgią. Widać na nich zdewastowane budynki, akcję ratunkową przy gaszeniu pożarów, niepokój i troskę na twarzach mieszkańców. Żadne ze zdjęć nie było niestety podpisane. Mimo to dzięki pomocy kilku członków portalu udało się dziesięć z tych zdjęć zidentyfikować.





Zdjęcia nr 1 i 2

Züllchow (Żelechowa)
Zdjęcia przedstawiają zniszczone budynki przy Chausseestraße (Adolf-Hitlerstraße) [ul. Dębogórska i ul. Ludowa]





Zdjęcie nr 1 to budynki przy Chausseestraße (Adolf-Hitlerstraße) 11, 10 i 9. Bomby trafiły w lewy skraj budynku Chausseestraße 10, (niszcząc zarazem budynek Chausseestraße 11) oraz przepruły fasadę budynku Chausseestraße 9.





Zdjęcie 2 to budynki po przeciwnej stronie Chausseestraße (Adolf-Hitlerstraße) tuż przy narożniku z Schloßstraße [ul. Robotnicza]: Chausseestraße 43, Schloßstraße 35. Cała jedna oś okien budynku Schloßstraße 35 zawalona, górne kondygnacje wypalone. Jednopiętrowy budynek Chausseestraße 43 naruszony w mniejszym stopniu.

Zdjęcia nr 3 i 4

Bredow (Drzetowo)
Zdjęcia przedstawiają rejon ulicy Sedanstraße [ul. Blizińskiego].





Zdjęcie nr 3 to narożnik Sedanstraße i Wörthstraße [nie istnieje] z budynkiem Sedanstraße 3. Budynek Sedanstraße 3 otrzymał trafienie, w wyniku czego górne kondygnacje uległy zawaleniu.





Zdjęcie 4 to (najprawdopodobniej) przeciwna strona Sedanstraße z budynkami Sedanstraße 35, 36, 37 i 38, z których budynek 36 uległ całkowitemu zburzeniu, a sąsiednie – uszkodzeniom.

Zdjęcia nr 5, 6, 7 i 8

Bredow (Drzetowo)
Zdjęcia przedstawiają kwartał budynków między nieistniejącym dziś ulicami Ludwigstraße , Wolfstraße, Hinter dem Zementfabrik i Alte Vulkanstraße [rejon między ul. Druckiego-Lubeckiego i ul. Nocznickiego].





Zdjęcie nr 5 to widok z północnego zachodu na narożnik Ludwigstraße i Wolfstraße ze zniszczoną częścią narożnikową budynku Wolfstraße 8. Po prawej – uszkodzony budynek przy Ludwigstraße 2, po lewej – sterta gruzów po budynku Wolfstraße 9.





Zdjęcie nr 6 to widok z południowego zachodu od strony istniejącego dziś łuku Vulkanstraße [ul. Druckiego-Lubeckiego] na te same budynki Wolfstraße 8 i Ludwigstraße 2. Dodatkowo widoczny jest długi wypalony budynek przy Ludwigstraße, wypalone budynki odchodzącej w dół Hinter dem Zementfabrik oraz płot trenerów fabrycznych przy ul Vulkanstraße.





Zdjęcie 7 to mała ulica Hinter dem Zementfabrik. Po prawej w głębi duża kamienica przy Alte Vulkanstraße 30.





Zdjęcie nr 8 to odcinek Alte Vulkanstraße [ul. Nocznickiego], znajdujący się dziś na terenach stoczniowych. Po lewej w głębi wspomniany wyżej budek Alte Vulkanstraße 30, oraz zabudowa ulica Hinter dem Zementfabrik.

Zdjęcie nr 9





Niezidentyfikowana ulica.

Zdjęcie nr 10





Oberwiek [Górny Wik – rejon ulicy Kolumba]
Galgwiese [ul. Dąbrowskiego] z budynkami 3 i 4 i płonącym budynkiem nr 5. Nad budynkiem Galgwiese 3 z prawej strony – górne kondygnacje oficyny budynku przy Linsigenstraße 35 [ul Potulicka].

Zdjęcie nr 11





Zdjęcie przedstawiające totalne zniszczenia Starego Miasta wykonane po nalocie 5/6 stycznia 1944 r. Jest to południowy odcinek Große Wollweberstraße [ul Tkacka] między Breitestraße [ul Wyszyńskiego] a Mößnchenstraße [ul Grodzka] z budynkami Breitestraße 69 i Große Wollweberstraße 48, 49, 50 i 51. Poniżej dla porównania, jak okolica wyglądała na przełomie wieków.





Widać wyraźnie różnicę, jaką wywołał poważny nalot styczniowy: wszystkie budynki wypalone, nie nadające się zupełnie do zamieszkania i opuszczone.

Jak widać z zachowanych zdjęć zniszczenia nie były aż tak poważne – zachowane zostały całe ciągi uliczne, a nie nadawały się do zamieszkania jedynie te budynki, które otrzymały bezpośrednie trafienia.

Cała ta okolica uległa całkowitemu zniszczeniu dopiero podczas nalotu w nocy 29/30 sierpnia 1944 r., którego skutki przypominały zagładę Hamburga w lipcu 1943 r. i Drezna w lutym 1945 r.

© Johann-Sebastian-Bachinstitut • Stettin, 2007