Opublikowane przez sedina w Miejsca.

Cmentarz komunalny, ul. Rydla

Brzozowa aleja to jedyna pozostałość czynnego do 1945 r. cmentarza w Klęskowie. Mieścił się mniej więcej na ul. Rydla 93. Ostatecznie przestał istnieć pod koniec lat 70., gdy ruszyła budowa osiedla Słonecznego.

Cmentarz przykościelny, ul. Kolorowych Domów

Długo chowano ludzi na górce, przy kościele w Klęskowie. Kościół powstał w 1359 r., cmentarz wokół niego zapewne wkrótce potem. Ostatnie pogrzeby odbyły się tu jeszcze w okresie międzywojennym. W marcu 1945 r. podczas walk o prawobrzeże kościół i cmentarz zostały zniszczone. Kościół odbudowano, cmentarz nie. Teraz stoi tam plebania. Obok, od strony osiedlowych garaży, wala się duży betonowy sześcian, być może pozostałość jakiegoś pomnika. W parku obok stały niegdyś groby właścicieli majątku Klęskowo, rodziny Dohrnów. Ale nie udało mi się odszukać żadnych ich śladów.

Cmentarz komunalny, ul. Smutna

Kolejny cmentarz na Klęskowie jest blisko, ok. 250 m od opisanego wyżej przykościelnego. Nie wiemy, kiedy powstał, po 1936 r. określano go jako „stary”, co by świadczyło, że już z niego nie korzystano. Na niewielkim pagórku rosną kasztany, klony i cisy. Został jeszcze fragment ogrodzenia, kilka zniszczonych nagrobków, w tym jeden typowy dla początku XX w. – w kształcie betonowego pnia. Ale kilka grobów jest nietypowych, np. z betonowym obramowaniem mogiły w kształcie skrzyni. Niestety na cmentarzyku jest dość brudno.

Jak dojść: Ul. Chłopską kierujemy się w stronę os. Bukowego, po czym skręcamy w lewo, gruntową drogę, czyli ul. Smutną. Po prawej mijamy staw. Ok. 30 m za domkiem z nr. 9 skręcamy w lewo.

Cmentarz szpitala dziecięcego, ul. Mączna

W obecnym szpitalu psychiatrycznym na ul. Mącznej do 1945 r. mieścił się prowadzony przez siostry diakonisy szpital dziecięcy. Przy szpitalu, na pagórku leżał niewielki cmentarz. Po wojnie już go nie używano, a w latach 60. nagrobki usunięto. Po nekropolii nie ma już ani śladu, między drzewami leży spory kamień, być może pozostałość jakiegoś pomnika.

Jak dojść: Cmentarzyk leży na terenie szpitala. Ok. 30 m za główną bramą skręcamy w lewo.

Cmentarz komunalny, ul. Cedrowa

Stare klony, brzozy, dęby i daglezje, gęste żywopłoty… I banalne współczesne nagrobki, nieciekawe ogrodzenie. Czynny do dziś cmentarz w Zdrojach powstawał na raty. Starszą część utworzono ok. 1888 r. W 1922 dokupiono jeszcze 1300 m kw. Niestety, nie ma już wzniesionej w 1938 r. kaplicy. O cmentarnym spokoju trudno tu mówić – praca wre. Kiedy zajrzałem tu przed dwoma tygodniami, napotkałem robotników: jedni coś kopali, inni zamiatali, kolejny próbował wjechać na cmentarz ciężarówką.

Cmentarz przykościelny, ul. Młodzieży Polskiej

Cmentarz w Zdrojach jest nieco starszy od miejscowego kościoła. Założono go co najmniej w 1888 r., a za budowę neogotyckiego kościoła (obecnie św. Ducha) zabrano się dopiero cztery lata później. Początkowo cmentarz był całkiem duży: mierzył 100 na 100 m, lecz w latach 1906-1935 na potrzeby budownictwa mocno go okrojono. Podczas II wojny światowej cmentarz i okolica zostały bardzo zniszczone. Do dziś wokół kościoła zachowało się tylko parę starych drzew.

Cmentarz Jaeckielów – Puszcza Bukowa

W Puszczy Bukowej, obok ruin Szwedzkiego Młyna, stoi jeszcze kamień mający przypominać poległego w 1918 r. we Francji Ottona Jaeckiela. Jego rodzina od roku 1834 miała 3 ha gruntu i młyn nad Chojnówką.

Obok zachowały się resztki grobu Freidriekie Jaeckiel.

Młyn wodny pracował tu już w XIII w., potem czynna była tu kuźnia. A w XVII w. Szwedzi produkowali w tym miejscu proch. Od 1860 r. w młynie prosperowała popularna gospoda. Podczas walk w 1945 r. jej zabudowania zostały zniszczone.

Jak dojść: Do Młyna prowadzi zielony szlak, zaczynający się przy Jeziorze Szmaragdowym. Trasa liczy ok. 3 km.

Andrzej Kraśnicki jr, Michał Rembas, Gazeta Wyborcza, 30 X 2006 r.