Opublikowane przez Schulz w Historia.

Zawody i status społeczny
1. Nazwy ulic związane z rzemieślnikami zajmującymi się obróbką metali (4).

Konwisarska (kannengeterstrate) [rejon ulicy Ks. Mściwoja II]

Po raz pierwszy z nazwą „ulicy zamieszkałej przez konwisarzy [cynownicy]” spotykamy się w pierwszej połowie XV wieku (kannengeterstrate, 1404, 1434, 1534, także cannengheterstrate, 1418). Tak określano część obecnej ulicy Ks. Mściwoja II (Reiffschlägerstrasse), tworzącej narożnik z górną częścią nieistniejącej ulicy Splittstrasse. Miano „kannengeterstrate” dla tego odcinka pojawia się raz jeszcze w 1534 roku, potem już przyjmuje nazwę (reepslegerstrate, 1559). Potwierdza to m.in. zapis w dokumentach źródłowych, w którym wspomniany jest spadek po rodzinie Bulle, cyt.: „do tego [dochodzi] dziedzictwo po rodzinie Bulle przy ” (up deme erfe der Bulleschen in der cannengheterstrate, 1418), i kolejny: „przy do miejsca [zwanego] (in der kannengeterstrate up dem splitthaven orde, 1434).


Według C. Fredricha nazwą określana była tylko po jednej stronie, tj. na odcinku należącym do ulicy Splittstrasse od strony północnej, przylegającym do dziedzińca Splithof [położenie tego dziedzińca wynika z przebiegu granicy średniowiecznych kwartałów Świętego Ducha i Passawskiego, jakie obowiązywały do 1808 r., oznaczone według zaginionego planu Jaweina z 1762 roku (C. Fredrich, załącznik „Plan von der Stettiner Altstadt”)], oraz na odcinku należącym do ulicy Reiffschlägerstrasse, od strony wschodniej.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenie, z planu z 1721 roku wynika, że konwisarze zajmowali parcele położone przy ulicy Splittstrasse, na odcinku od nr 794 [104/4] do nr 791 [101/6], oraz kolejne od nr 362 [Reiffschlägerstrasse 100/4] do nr 356 [Heumarkt 49/8], w tym nr 360 [Beutlerstr. 53/19].

W dokumentach źródłowych raz zestawiani są z odlewnikami kociołków, co wynika np. z zapisów w rachunkach urzędu skarbowego miasta Hamburg z lat 1298-1406 (Hamburger Kämmerei der Freien und Hansestadt Hamburg): „producenci konwi i odlewnicy naczyń [są] połączeni” (amphorarum et ollarum fusores), innym razem są od nich oddzielani. Konwisarze zrzeszeni byli w odrębnym cechu i zajmowali się wyrobem naczyń z czystej cyny, tj. butli, butelek, misek, beczek na sól i konwi (stande), a także wyrobem różnych przedmiotów ze spiżu. Teoretycznie każdy z ich wyrobów powinien posiadać, co najmniej dwie punce, czyli znak konwisarza, oraz znak miasta, w którym powstał, a od XVIII w. również oznakowanie jakości cyny. Wg Janiny Kochańskiej (Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny [w:] Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, miesięcznik, 12/1996, tamże rysunki autorki), Erwin Hintze w swojej publikacji „Die deutsche Zinngiesser und ihre Marken” (t. III), w rozdziale dotyczącym konwisarzy szczecińskich, żyjących w okresie od XV w. do połowy XIX w., wymienia ponad 100 rzemieślników trudniących się tym zawodem. Najstarsza wzmianka o szczecińskich konwisarzach dotyczy niejakiego Hansa Meyna, który przyjął prawa miejskie w 1446 roku.


Ulica Konwisarska, późniejsza Powroźnicza (P). Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment)
[Q – Heumarkt, oo – Heumarktstrasse, pp – Beutlerstrasse, tt – Splittstrasse, rr – Königsstrasse, uu – Schulzenstrasse]




Położenie ulicy Konwisarskiej, późniejszej Powroźniczej (Fragment planu: Plan rewitalizacji Podzamcza)




Narożnik Reifschlägerstrasse i Splittstrasse




Bednarska /Miselnicza/ (schottelerstrate) [Grodzka]

Miselnicy (schotteler), to zawód pokrewny konwisarzom (kannengeter). Na lokalny rynek dostarczali przede wszystkim cynowe talerze i miski, wcześniej natomiast pracowali w drzewie i zaliczani byli do cechu bednarzy, o czym świadczy nazwa drewnianej balii, służącej do zmywania wszelkiego rodzaju misek (schottelbalge), której wykonanie było warunkiem uzyskania tytułu mistrza bednarskiego. W Szczecinie nadali nazwę północnej stronie nieistniejącego obecnie Targu Węglowego (schottelerstrate, 1434, 1443, 1465, 1509).


Położenie ulicy Bednarskiej/Miselników na obszarze Targu Węglowego
Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment)




Położenie ulicy Bednarskiej na współczesnym planie.
(Fragment planu: Szczecin 2003)




Północna strona Targu Węglowego




Jej położenie możemy odczytać z zapisu w dokumencie z 1434 roku: „[…] na naprzeciw Dziedzińca Szewskiego wraz z połową jego budy, która tam stoi obok zwrócona [szczytem] do ” (in der gropengeterstrate jegen den schohauveouer un mit der helfte seiner boden de dar by staen un wendet in de schottelerstrate, 1434). Carl Fredrich (1926, 28) pisze, powołując się na najstarszy zachowany rejestr szosowy (1465), że siedziby miselników, tj. ich budy rzemieślnicze (schottelboden), usytuowane były w Kwartale Młyńskim i położone przy ówczesnym Targu Węglowym (wg planu z 1721 roku były to działki od nr 264 [622/11] do 254 [615-614/18-19 (20)]). Dodatkowo potwierdza to zapis z początku XV wieku, cyt.: „położony przy nieopodal miejsca naprzeciw obok budy Hansa Loitza” (an der schottelerstrate up dem orde tegen der spegelgatzen nehist Hans Loitzen boden belegen, 1509); tu mowa o budzie kramarskiej Hansa Loitza, będącego protoplastą szczecińskiego rodu kupiecko-bankierskiego. Do Szczecina przybył z Greifswaldu w 1433 roku i handlował śledziami i inną rybą na pobliskim Targu Śledziowym (herincks markede, 1495). Z czasem nazwa zanika.

Omówieniem tej ulicy kończymy cykl artykułów dotyczący nazw ulic związanych z rzemieślnikami zajmującymi się obróbką metali.

Korzystałem z:
1. Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen, Stettin 1881: L. Saunier.
2. Die älteren Stettiner Strassennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Lemcke H., zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
3. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878 [w:] Deutsches Rechtswörterbuch Faksimilierte Quellen: 4. Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI, rysunek odręczny wg planu ze zbiorów Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowanego [w:] M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, po s. 342.
5. Encyklopedia Szczecina, pod red. T. Białeckiego, t. I, Szczecin 1999.
6. Blümcke O., (Die Handwerkzünfte im mittelalterlichen Stettin [w:] BSt AF Bd. XXXIV, Stettin 1884.
7. Grotefend K. O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
8. Kochańska J., Pomorski rynek sztuki. Rozpoznajemy autorstwo cyny [w:] Szpak. Szczeciński Przegląd Aktualności Kulturalnych, miesięcznik, 12/1996.
9. Słomiński M., Szczecińskie Podzamcze. Staromiejska dzielnica nadodrzańska i jej odbudowa – kwartały XIV i XVII, Szczecin 1998, ryc. 7, Plan rewitalizacji Podzamcza.
10. Portal Miłośników Dawnego Szczecina sedina.pl Galeria.

© Schulz (Jan Wilhelm)