Opublikowane przez sedina w Wydarzenia.

W odpowiedzi na zapisy ustawy O zmianie zakresu działania niektórych miast oraz o miejskich strefach usług publicznych, dającej organom samorządu terytorialnego prawo powoływania własnych służb konserwatorskich, Rada Miasta Szczecina podjęła 18 grudnia 1995 roku uchwałę, w której do priorytetów zaliczyła m.in. powołanie stanowiska Miejskiego Konserwatora Zabytków oraz przejęcie, w zakresie jego działania, spraw dotyczących miasta od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Wskutek tego w strukturze organizacyjnej Urzędu Miejskiego utworzone zostało z dniem 1 kwietnia 1996 roku stanowisko Miejskiego Konserwatora Zabytków w randze Pełnomocnika Prezydenta Miasta d.s. ochrony zabytków. Stanowisko to zostało powierzone Pani Małgorzacie Jankowskiej, która pełni tę funkcję do chwili obecnej.

Z chwilą powołania Miejskiego Konserwatora Zabytków podjęte zostały starania o przejęcie kompetencji z zakresu ochrony dóbr kultury od Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Uwieńczeniem tych starań było podpisanie tekstu porozumienia pomiędzy Gminą Miasto Szczecin i Wojewodą Zachodniopomorskim w sprawie przekazania kompetencji w zakresie ochrony dóbr kultury. Zawarte 11 maja 1999 roku porozumienie weszło w życie z dniem 23 czerwca 1999 r.
W wyniku porozumienia Miejski Konserwator Zabytków objął nadzorem merytorycznym wszelkie działania przy obiektach historycznych i w ich otoczeniu zarówno w odniesieniu do zabytków wpisanych do rejestru, jak i objętych strefami ochrony konserwatorskiej, zgodnie z obowiązującą wówczas ustawą o ochronie dóbr kultury oraz w oparciu o zapisy miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Z porozumienia wyłączono jedynie obszar Podzamcza, parki i ogrody dekoracyjne oraz cmentarze, obiekty archeologiczne i okazy przyrodnicze.
W 2003 roku 23 lipca weszła w życie nowa ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, powodując wygaszenie ważności dotychczasowego porozumienia. Nowe porozumienie pomiędzy Prezydentem Miasta Szczecina i Wojewodą Zachodniopomorskim w sprawie powierzenia prowadzenia spraw oraz wydawania decyzji administracyjnych z zakresu ochrony dóbr kultury, podpisano w dniu 11 lutego 2004 r. W obowiązującym do dziś tekście porozumienia dodano do wcześniej prowadzonych zadań, także dotyczące zabytkowej zieleni.
Działania podjęte przez władze miasta w latach 1995-1999, przy pełnej akceptacji Rady Miasta Szczecina wskazują, że wśród zadań, które powinny być realizowane na rzecz mieszkańców niebagatelne znaczenie mają obejmujące ochronę dóbr kultury. Powołanie własnej samorządowej służby konserwatorskiej do realizacji tych zadań otworzyło nowy rozdział, w którym środki i działania na rzecz ochrony dziedzictwa kulturowego Szczecina zostały skierowane tylko i wyłącznie na potrzeby tego miasta i jego zabytków, bez względu na rodzaj statusu własności, któremu podlegał obiekt wymagający ochrony konserwatorskiej. Sytuacja finansowa ostatnich lat pokazała, że zarówno Szczecin jak i inne gminy dysponują znacznie większymi środkami na ochronę zabytków niż administracja rządowa. Wyrazem szczególnej troski o dziedzictwo kulturowe Szczecina była m.in. podjęta 11 marca 1998 r. przez Zarząd Miasta uchwała w sprawie przyjęcia zasad dofinansowania z budżetu Miasta prac konserwatorskich przeprowadzanych przez Wspólnoty Mieszkaniowe w ramach remontów budynków zabytkowych. Dało to możliwość dofinansowania prac mających na celu zachowanie historycznych elementów wyposażenia zabytkowych budynków, takich jak detal architektoniczny, czy polichromie przejazdów bramnych, a przekraczających koszty zwykłych prac remontowo – budowlanych. 27 marca 2006 r. Rada Miasta określiła zasady dofinansowania obiektów zabytkowych nie należących do sektora finansów publicznych.
W początkowym okresie swojego działania tj. od kwietnia 1996 do czerwca 1999 roku, nowo powstałe w strukturze organizacyjnej urzędu biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków aktywnie włączyło się w realizowany program renowacji historycznego śródmieścia Szczecina realizowany przez powołany w 1991 roku Zespół ds. Renowacji Miasta. Celem było podjęcie odbudowy obiektów zabytkowej architektury w sposób kompleksowy i jak najszybsze odwrócenie trendu fizycznej i społecznej degradacji obszaru centrum. Prowadzona renowacja poszczególnych kamienic pomimo kompleksowych działań, posiadała jednak ograniczony zakres ingerencji konserwatorskiej. Objęcie obszaru strefą konserwatorską „A” w ramach miejscowego ogólnego planu zagospodarowania przestrzennego Szczecina, pozwoliło na renowację i konserwację fasad budynków ale nie obejmowało już ochrony wartości zabytkowych przejazdów bramnych czy klatek schodowych.
Współpraca w ramach programu renowacji zabytkowych kwartałów Śródmieścia pozwoliła na uszczegółowienie kierunków działań, mających na celu lepszą dokumentację i w miarę możliwości także ekspozycję oryginalnego wystroju architektonicznego w obiektach zabytkowych. Prace te bowiem w programach renowacji kwartałów najczęściej nie były uwzględniane przez inwestorów z uwagi na środki przekraczające koszty zwykłego remontu.


ul. Chodkiewicza 2




Podstawowym zadaniem biura Miejskiego Konserwatora Zabytków od momentu podpisania porozumienia w 1999 r. stało się wydawanie pozwoleń konserwatorskich na prace konserwatorskie, remontowo – budowlane czy adaptacyjno – modernizacyjne obiektów zabytkowych oraz działania prowadzone w ich otoczeniu, wydawanie wytycznych konserwatorskich do projektowania oraz prowadzenie lustracji i nadzoru konserwatorskiego nad obiektami zabytkowymi – obejmujące około 1200 spraw rocznie. Ponadto zadaniem Miejskiego Konserwatora Zabytków jest opracowanie głównych zasad polityki miasta w zakresie ochrony i konserwacji zabytków, jak też projektowanie środków na prace dokumentacyjne i konserwatorskie. Działania te znalazły odzwierciedlenie w przyjętej w maju 2002 roku przez Miasto, Strategii Rozwoju Szczecina oraz zostały doprecyzowane w załączniku z grudnia 2004 roku, do polityki wspierania rozwoju kultury i ochrony dziedzictwa kulturowego Szczecina. Jednym z założeń Strategii jest, cyt.: „wytworzenie lokalnej tożsamości i integrowanie mieszkańców oparte na walorach historyczno – kulturowych Szczecina” a jednym z jej celów stała się rewitalizacja kompleksów historycznej zabudowy.
Wśród zadań priorytetowych biura Miejskiego Konserwatora Zabytków znalazły się prace dotyczące inwentaryzacji i analizy zasobów kulturowych miasta. W ramach tego wykonywana jest sukcesywnie ewidencja zabytków zarówno w formie kart adresowych, białych kart architektury, jak i opracowań szczegółowych, zawierających dane na potrzeby miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego Szczecina. Zakończenie prac związanych z utworzeniem pełnej ewidencji miasta, wykonanej zgodnie ze wzorem karty przekazanej przez Krajowy Ośrodek Badań i Dokumentacji Zabytków w Warszawie, przewidziane jest na koniec 2007 roku. Ewidencją objęte są obiekty użyteczności publicznej, sakralne, architektura przemysłowa, obiekty techniki, kamienice, wille oraz nekropolie i parki.
Obok prowadzonych działań dokumentujących substancję zabytkową miasta, jako zadanie priorytetowe biura traktowane są prace konserwatorskie i remontowo – ratownicze w tym ekspertyzy o stanie technicznym i programy prac ratowniczych. Do głównych zadań podejmowanych w ciągu 10 lat przez biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków należy zachowanie i konserwacja a w razie potrzeby rekonstrukcja oryginalnych elementów wyposażenia architektonicznego zabytkowych budowli. W tym celu prowadzone są szeroko zakrojone badania na występowanie oryginalnej polichromii oraz kolorystyki kamienic z okresu ich realizacji. Dzięki konsekwentnym działaniom udało się w wielu przypadkach, w tym m.in. przy okazji prowadzonych prac remontowych, udokumentować i ocalić bogatą niegdyś dekorację przejazdów bramnych, obfitująca w różnorodne sceny rodzajowe i ornamentykę zawierającą motywy fauny i flory oraz rozpoznać szeroką gamę kolorów stosowaną w fasadach szczecińskich kamienic. Pozwoliło to także na przywrócenie oryginalnego wystroju wnętrz kilku czołowych, zabytkowych gmachów użyteczności publicznej. Takie spektakularne sukcesy ostatnich lat to niewątpliwie odsłonięcie i konserwacja m.in. polichromii w holu Wojewódzkiej Komendy Policji przy ul. Małopolskiej 47, w holu gmachu sądu przy ul. Kaszubskiej 42, w przejazdach bramnym kamienic przy ul. Obrońców Stalingradu i Bolesława Śmiałego czy częściowe przywrócenie wystroju auli I Liceum Ogólnokształcącego przy ul Piastów oraz wnętrza głównego holu w Muzeum Narodowym przy ul. Wały Chrobrego. Wszystkie te prace były finansowane w całości bądź częściowo z budżetu Gminy Miasto Szczecin – Miejskiego Konserwatora Zabytków.


Komenda Wojewódzka Policji przy ul. Małopolskiej




Kolejnym ważnym obszarem działań Miejskiego Konserwatora Zabytków są kompleksowe prace renowacyjne obiektów szczególnie znaczących w pejzażu architektonicznym Szczecina, obejmujące m.in. remont elewacji, przywrócenie pierwotnego wyglądu budynków i poprawę ich stanu technicznego. Dzięki zawartym porozumieniom i przy ścisłej współpracy z właścicielami zabytków wykonana została renowacja elewacji: gmachu Archiwum Państwowego, willi Lenza przy ul. Wojska Polskiego 84, I Liceum Ogólnokształcącego przy ul. Piastów oraz renowacja zespołu tarasowo – widokowego przy ul. Wały Chrobrego i barokowej fontanny przy pl. Orła Białego. Ponadto w ramach dofinansowania z budżetu Miejskiego Konserwatora Zabytków wykonano niezbędne prace ratowniczo-konserwatorskie cennych obiektów sakralnych i ich wystroju, np. Katedry p.w. św. Jakuba, kościoła p.w. św. Piotra i Pawła, kościoła p.w. MB Różańcowej, św. Jana Ewangelisty.


Fragment sklepienia w kościele przy ul. Lwowskiej




Polichromie w kościele p.w. św. Jana Ewangelisty




Kolejnym zagadnieniem związanym z ratowaniem substancji zabytkowej miasta stała się rewitalizacja zdegradowanych obszarów powojskowych i poprzemysłowych z przełomu XIX i XX w.. Przyjęcie przez Radę Miasta w styczniu 2005 roku Lokalnego Programu Rewitalizacji otworzyło potencjalnym beneficjentom drogę do pozyskiwania środków unijnych z funduszy strukturalnych w ramach Zintegrowanego Programu Rozwoju Regionalnego. Jako pierwszy obiekt wytypowana została właśnie opuszczona, w końcu 2004 roku przez użytkownika, zajezdnia tramwajowa przy ul. Niemierzyńskiej. W przygotowaniu są kolejne obiekty: m.in. olejarnia przy ulicy Dębogórskiej, budynek dawnych Zakładów Elektrycznych przy ul. Św. Ducha, dawna rzeźnia na terenie Łasztowni.

W ostatnich latach biuro Miejskiego Konserwatora Zabytków inicjowało działania edukacyjne, zwracając szczególną uwagę na obiekty opuszczone, zaniedbane. Miejski Konserwator Zabytków wspierał m.in. merytorycznie pierwsze szczecińskie projekty realizowane w ramach programu Ślady przeszłości – Uczniowie adoptują zabytki, którego patronem jest Centrum Edukacji Obywatelskiej.
W ramach działalności edukacyjnej prowadzona jest akcja skierowana do właścicieli i użytkowników historycznych witryn sklepowych, mająca na celu podniesienie świadomości o tych nielicznych już zabytków stolarki historycznej oraz wspieranie wszelkich działań renowacyjnych zmierzających do zachowania tych obiektów.
W ostatnich latach Miejski Konserwator Zabytków podjął również temat tzw. dobrej reklamy czyli dostosowanej do historycznej zabudowy Szczecina. Konsekwentnie prowadzona polityka konserwatorska, konsultacje merytoryczne oraz możliwość korzystania ze zgromadzonego zbioru przykładowych rozwiązań z terenu Europy, pomagają w podnoszeniu jakości i estetyki reklam w przestrzeni miejskiej.

W ramach współpracy międzynarodowej Szczecina w zakresie aktywności w związkowych i stowarzyszeniowych strukturach ponadregionalnych i międzynarodowych o charakterze kulturalnym przewidzianej w ramach Strategii Rozwoju Szczecina podjęto działania z zakresu promocji gotyckiej architektury miasta. Zachowane cztery zabytki architektury gotyckiej: Ratusz Staromiejski i kościoły: p.w. Św. Jakuba Apostoła, p.w. św. Jana Ewangelisty i p.w. św. św. Piotra i Pawła, włączone zostały w Międzynarodowy Szlak Gotyckiej Architektury Ceglanej „EuRoB” biegnący przez 7 państw nadbałtyckich: Szwecję, Danię, Niemcy, Polskę, Litwę, Łotwę i Estonię. W ramach międzynarodowego programu unijnego Interreg III B promowane są w kilkudziesięciu miastach zabytki architektury gotyckiej, wraz z udostępnieniem szerokiej wiedzy o kulturze i gospodarce miast w których się znajdują. Powstała wspólnie opracowana przez miasta partnerskie, uczestników programu broszura dotycząca obiektów gotyckich i zawierająca również podstawowe informacje o mieście w tym jego ofertę kulturalną przygotowaną dla mieszkańców i turystów oraz strona internetowa Regularnie odbywają się konferencje związane z problematyką sztuki gotyckiej i dotyczące zabytkowych obiektów gotyckich, biorących udział w programie.

Obecnie Zespół Miejskiego Konserwatora Zabytków liczy czterech pracowników merytorycznych:
Małgorzata Jankowska – Miejski Konserwator Zabytków
Małgorzata Lisztwan – Inspektor
Rafał Waszczuk – Inspektor
Elwira Wolender – Główny Specjalista

Na podstawie Biuletynu Informacji Publicznej