Opublikowane przez sedina w Ciekawostki.

Berlin, 11 listopada 1939 r., godz. 7.20.

Co my tu mamy, panie Golisz – spytał sędziwy wojskowy polskiego nauczyciela. – Piękne raporty o stanie ludności polskiej na Warmii… A skąd miał pan dane do tego wiekopomnego dzieła?
Maksymilian stał wpatrzony w ziemię i długo nie odzywał się.
– Z obserwacji – powiedział w końcu.
– Ach tak – zaśmiał się żołnierz. – Kilka lat temu miał pan zakaz wykonywania zawodu na Powiślu, potem na innych terenach Polski. I co? Nadal pan uczył, tyle że w Puszczy Bukowej.
– To były wycieczki z drużyną harcerską Gryf – odrzekł Golisz. – Nic więcej.
– Mamy dla pana niecodzienną propozycję – powiedział głośno wojskowy i wstał od stołu. – Rzekłbym nawet, że jest to oferta nie do odrzucenia.
Golisz stał i nie odzywał się.
– Nie jest pan ciekaw, gdzie będzie pan robił kolejne badania?
Maksymilian zdziwiony spojrzał na żołnierza.
– Ja już nie robię badań – odrzekł.
– Ale dla nas zrobi pan wyjątek – powiedział z gniewem wojskowy. – Tym razem pojedzie pan do Oranienburga, a potem być może nawet do Sachsenhausen. I to już dzisiaj. Nie musi się pan nawet pakować. Zapewniamy pełną obsługę.
Golisz przymknął powieki. Jeszcze tego samego dnia pojechał jako więzień do obozu.

Fakty

Maksymilian Golisz (1906-1943) był nauczycielem polonijnym. W 1933 r. został skierowany do pracy w Szczecinie jako organizator polskiej oświaty. Przez pewien czas kierował Domem Polskim w Szczecinie, bywał na wszystkich zebraniach organizacji polskich i uroczystościach patriotycznych, służąc radami. W lutym 1934 r. zorganizował drużynę harcerską Gryf, z którą urządzał biwaki w Puszczy Bukowej oraz w miejscowościach regionu szczecińskiego zamieszkanych przez Polaków. Organizował też kolonie dla polskich dzieci. W sierpniu 1934 r. wyjechał do Berlina, gdzie kierował Towarzystwem Szkolnym „Oświata”. W sierpniu 1939 r. opracował raport o stanie ludności polskiej na Warmii, współpracując także z polskim wywiadem wojskowym w Berlinie i w Szczecinie. Jego praca była skrupulatnie obserwowana przez władze niemieckie, co skończyło się aresztowaniem 11 listopada 1939 r. i osadzeniem go w obozie koncentracyjnym w Oranienburgu, a potem w Sachsenhausen. Jako obywatel niemiecki Golisz został zwolniony i wcielony do niemieckiego wojska. Ponownie aresztowany w 1941 r. Wydany na niego przez sąd wojenny wyrok śmierci (przez ścięcie) został wykonany 1 kwietnia 1943 r.

Na podstawie: „Szczecinianie stulecia”.

Patrycja Niczyj, Gazeta Wyborcza, 30 VII 2001 r.