Opublikowane przez Torney w Architektura i Urbanistyka.

Pozwolenie na budowę ratusza wydał Barnim I w 1245 roku. Był on początkowo drewnianą salą zebrań połączoną z halą targową.

Budynek murowany powstał po 1312 roku w odległości 140 metrów od brzegu Odry. Ratusz XIV – wieczny został wzniesiony na planie prostokąta o wymiarach 14,5 x 34,6 metra, był podpiwniczony, piętrowy z podcieniem przy elewacji południowej, gdzie znajdowało się wejście do sali kupieckiej. Wzdłuż elewacji zachodniej umieszczono ławy kramarskie, których piwnice zostały połączone z piwnicą główną. W II połowie XIV wieku rozebrano południową fasadę frontową i narożniki elewacji bocznych, wzniesiono nowy podcień adaptując jedynie wapienne bazy filarów. Ostatnia średniowieczna przebudowa ratusza miała miejsce w połowie XV wieku.
W trakcie przebudowy, przypisywanej Heinrichowi Brunsbergowi, zachowano jedynie piwnice, wznosząc na dawnym rzucie nowy, dwukondygnacyjny budynek z wysokim, dwuspadowym dachem. W przyziemiu wybudowano podcień i dwunawową halę, na I piętrze zaś jednoprzestrzenną salę Rady i rozpraw sądowych. Spiralna klatka schodowa prowadziła z piętra do cel więziennych pod podcieniem. Usunięto wtedy też ławy kramarskie. Wejście główne umieszczono w fasadzie zachodniej od strony podcienia.
W wyniku oblężenia miasta w 1677 roku. zniszczeniu uległa znaczna część kwartału Kessin, w tym Ratusz. Jego odbudowę przeprowadzono w skromnej formie barokowej. Powstał prosty, tynkowany budynek z wolutowymi szczytami i głównym wejściem prowadzącym przez portal.
Oddanie do użytku w 1879 roku ratusza na Nowym Mieście pozbawiło obszar Dolnego Miasta jednej z najważniejszych funkcji centrotwórczych. Budynek Ratusza Staromiejskiego został przeznaczony na cele mieszkaniowe, w części parterowej prowadzono działalność handlowo – usługową…

…w piwnicy zaś gastronomiczną.

Dopiero tuż przed wojną, po przeprowadzeniu w latach 1937 – 1938 generalnego remontu, na krótko przywrócono budynkowi funkcję administracyjną lokując tam biuro policji i sąd pracy, a także bibliotekę publiczną.

W wyniku bombardowań II wojny światowej wnętrza Ratusza zostały kompletnie wypalone. Zarówno więźba dachu, jak i stropy najwyższej kondygnacji uległy zburzeniu. Zwaliła się też północna ściana szczytowa, a na murach zewnętrznych pojawiły się liczne pęknięcia.

Badania obiektu, zapoczątkowane w 1951 roku przez Witolda Majewskiego, zaowocowały stwierdzeniem pod powłoką barokowej przebudowy nawarstwiających się kolejno trzech faz gotyckich z okresu największego nasilenia budowlanego miasta późnośredniowiecznego. Nie zostały one jednak ukończone z powodu śmierci badacza. Ratusz przykryto wtedy prowizorycznym dachem papowym do czasu jego właściwej odbudowy.
Dzieła kontynuacji podjął w 1954 roku Stefan Kwilecki. Prace rozpoczęto od badań elewacji, zbijając w tym celu tynki i usuwając zamurowania mniej więcej na połowie wysokości pierwszej kondygnacji. Ujawniono wtedy istnienie gotyckiego systemu podziałów ściany z szerokimi otworami okiennymi, przedzielonymi wąskimi blendami. Większość tych ostatnich była zamurowana w sposób lity, pozostałe na grubość połowy cegły. Pod grubą warstwą muru na południowej ścianie szczytowej udało się odsłonić pięć bogato profilowanych filarów. W górnej kondygnacji ściany północnej badania odsłoniły natomiast resztki profilowanych półfilarów, będących pozostałością gotyckiego szczytu.
Badania trwały do 1960 roku. Autorem projektu odbudowy Ratusza Staromiejskiego, bazującego na koncepcji rekonstrukcji przedstawionej przez S. Kwileckiego był Antoni Kąsinowski wraz z zespołem Państwowego Przedsiębiorstwa Pracownie Konserwacji Zabytków w Szczecinie.
W wyniku prac przeprowadzonych w latach 1964 – 1974, Ratuszowi przywrócono dawny wygląd i układ przestrzenny, przy jednoczesnym zachowaniu wartościowych reliktów z okresu późniejszych przekształceń. W odrestaurowanej gotyckiej bryle zachowano bowiem barokowy szczyt południowy oraz portal w ścianie zachodniej.
Od początku powojennych prac nad obiektem, nie przewidywano przywrócenia Ratuszowi Staromiejskiemu funkcji administracyjnej. Początkowo planowano bowiem wybudowanie nowego ratusza w XIV kwartale Podzamcza. Nie zgodził się jednak na to Wojewódzki Konserwator Zabytków, uzasadniając swój sprzeciw koniecznością zachowania średniowiecznego układu rynku. W tym samym piśmie WKZ zaproponował usytuowanie magistratu w XVI kwartale.

Jak pisał:

Położenie to korzystne jest ze względów gospodarczych, ponieważ leży naprzeciw głównego wejścia w Starym Ratuszu i nie psuje układu szachownicowego zabudowy Starego Miasta.

Ostatecznie jednak projekt szczecińskiego architekta Władysława Michałowskiego, zrealizowany został w latach 1960 – 1962 nie w Szczecinie, a w niedalekim Koszalinie.

Kilka lat później próbowano wprowadzić w życie pomysł przeznaczenia średniowiecznej budowli na centralny Urząd Stanu Cywilnego. Nie podjęło go jednak Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, nie widząc możliwości przystosowania na ten cel pomieszczeń badanego akurat obiektu.
Po ukończeniu odbudowy w 1974 roku Ratusz Staromiejski ostatecznie został adaptowany na siedzibę Muzeum Historii Miasta, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie. Uroczyste otwarcie odbyło się 26 IV 1975 roku.

Na podstawie: P. Knap, Koncepcje zagospodarowania szczecińskiego Podzamcza po II wojnie światowej, praca magisterska napisana pod kierunkiem prof. dr hab. E. Włodarczyka, Szczecin 2005.

Fragment pocztówki z kolekcji Romana Czejarka, przedstawiającej Alter Ratskeller, pochodzi ze strony http://www.czejarek.pl/stettin

Przy okazji warto przypomnieć jedną z przemian przygotowanych przez airkozaka: Stary Ratusz – Altes Rathaus