Opublikowane przez woti w Historia.

W tytule zawiera się skrót historii nie tylko naszej Biblioteki, ale także ostatnich 100 lat Pomorza Zachodniego. Poniższy zarys historii tej placówki kulturalnej, oświatowej i naukowej jest więc także ważnym przyczynkiem do dziejów Szczecina, do tego, co miastu przydarzyło się w XX wieku. Warto jednak zwrócić uwagę i na to, że Książnica gromadzi zbiory dotyczące nie tylko Pomorza Zachodniego, lecz jest także depozytariuszem o wiele szerszego dziedzictwa kulturowego.
Dla Miłośników Dawnego Szczecina najciekawszą może być informacja, że od 1960 r. rejestruje się tu piśmiennictwo krajowe mające związek z Pomorzem Zachodnim. Od 2001 r. „Bibliografia Pomorza Zachodniego”, poprzednio wydawana w formie książkowej i na CD-romie, dostępna jest na stronach internetowych Książnicy. Ponadto corocznie Biblioteka wydaje kilka własnych publikacji, w tym zainaugurowaną w 2001 r. serię „Monumenta Pomeranorum”, przedstawiającą najważniejsze postacie z historii Szczecina i Pomorza.

Początki Książnicy Pomorskiej sięgają roku 1905, kiedy to w zaadaptowanym gmachu liceum, zbudowanym w latach sześćdziesiątych XIX w. umieszczono nowo utworzoną bibliotekę Miejską Szczecina (Stadtbibliothek). Jej wieloletnim dyrektorem (1907-1945) był dr Erwin Ackerknecht, którego zasługą było przede wszystkim scalenie wartościowych księgozbiorów naukowych z terenu Pomorza Zachodniego (około 200 tysięcy tomów). Były wśród nich zbiory bibliotek szkolnych, kościelnych, stowarzyszeń i kół naukowych oraz firm i prywatnych darczyńców z terenu Szczecina i okolic, m.in.:
– Biblioteki Szkoły im. Fryderyka Wilhelma (Friedrich-Wilhelm-Schule),
– Muzeum Pomorskiego (Pommersches Landesmuseum),
– bibliotek kościelnych Szczecina,
– szczecińskiej loży masońskiej „Loge zu den drei Zirkeln”,
– Pomorskiego Towarzystwa Historyczno-Archeologicznego (Die Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde),

Osobie E. Ackerknechta, kierującemu Biblioteką w latach 1907-1945 (z przerwami) zawdzięcza Biblioteka rozwój i osiągnięcia. Dzięki niemu przy Bibliotece Miejskiej rozpoczęły funkcjonowanie:
– w 1913 r. Biblioteka Muzyczna,
– w 1919 r. Centrala Bibliotek Ludowych ze zbiorem 3 tys. tomów,
a w ramach tej ostatniej Wyższa Szkoła Ludowa i Biblioteka Ludowa, których oferta szkoleniowo-edukacyjna cieszyła się dużym zainteresowaniem szczecinian.
Kierownikiem całości był E. Ackerknecht.
Zaczęto również wydawać czasopismo bibliotekarskie „Bücherei und Bildungspflege” i rozpoczęła działalność Wyższa Szkoła Bibliotekarska.

Lata 30-te i nastanie rządów narodowych socjalistów przyniosły ograniczanie bogatej i różnorodnej działalności Biblioteki. Prace Erwina Ackerknechta skupiły się na gromadzeniu zbiorów w Pomorskim Archiwum Biograficznym i Ikonograficznym Biblioteki oraz na organizowaniu licznych wystaw.

Po wybuchu II wojny światowej, w celu ochrony przed zniszczeniami, najcenniejsze zbiory rozmieszczono w różnych miejscach na terenie Pomorza Zachodniego. W trakcie jednego z bombardowań w roku 1944 częściowo ucierpiał budynek Biblioteki.

Po wojnie Biblioteka Miejska rozpoczęła działalność 12 lipca 1945 roku. Pierwszym dyrektorem został Edward Kiezeweter. Kolejnymi byli: Jan Jaszowski, Stanisław Siadkowski i Stanisława Karczewska. Ocalały budynek znajdował się w stanie znacznej dewastacji. Rozpoczęto usuwanie skutków działań wojennych, porządkowanie księgozbiorów oraz przejmowanie i zabezpieczanie ocalałych, rozproszonych zbiorów z całego Pomorza Zachodniego, m.in.:
– części księgozbioru Biblioteki Gimnazjum Mariackiego (Marienstifts-Gymnasium) w Szczecinie, w którym znajdowały się pozostałości biblioteki biskupów kamieńskich,
– biblioteki książąt pomorskich w Szczecinie,
– Biblioteki Gimnazjum im. Pawła Groeninga w Stargardzie Szczecińskim (Gymnasium Groeningianum), przechowującej książki z Kościoła Mariackiego w tym mieście.

Pierwsze polskie książki biblioteka otrzymała w darze od osadników, którzy zostali tu przesiedleni z Kresów Wschodnich.

W latach 1946-1951 część zbiorów naukowych przekazano w depozyt innym bibliotekom naukowym w kraju.

W 1947 r. rozpoczęła działalność Wojewódzka Biblioteka Publiczna. Jej dyrektorami byli: Jan Zarański, następnie Stanisław Telega. Z połączenia bibliotek (Miejskiej i Wojewódzkiej) w 1955 roku utworzono Wojewódzką i Miejską Bibliotekę Publiczną, która objęła nadzorem całą sieć bibliotek publicznych, zarówno w mieście jak i w województwie szczecińskim.

Bogate zbiory oraz rozwijająca się działalność naukowa i oświatowa zadecydowały, że Biblioteka otrzymała w 1965 roku status biblioteki naukowej, a od 1969 roku – także egzemplarz obowiązkowy wszystkich druków ukazujących się w Polsce. W ten sposób dotychczasowy profil zbiorów uwzględniający głównie nauki społeczne i humanistyczne, literaturę piękną i sztukę, został poszerzony o piśmiennictwo z zakresu nauk matematyczno-przyrodniczych i nauk stosowanych.

Od roku 1956 Biblioteką kierował dr Stanisław Badoń. Do historii Biblioteki przeszedł jako inicjator i organizator licznych ważnych dla niej przedsięwzięć.

W 1966 roku, z okazji Tysiąclecia Państwa Polskiego, Bibliotece nadano imię Stanisława Staszica, jednego z najwybitniejszych przedstawicieli polskiego Oświecenia.

Książnica rozwijała się i rozbudowywała. Nowy łącznik scalił w 1962 r. dwa przedwojenne budynki. Lata osiemdziesiąte i dziewięćdziesiąte XX w. to okres ustawicznych starań o dalszą rozbudowę Książnicy. W wyniku jej kolejnego etapu, w roku 1999 powstał nowy, nowoczesny gmach, liczący 10 tys. m2 powierzchni. Głównym inicjatorem rozbudowy jest jej wieloletni dyrektor (1974-2003) Stanisław Krzywicki.

Dzięki uzgodnieniom siedmiu wojewodów regionu Pomorza, 3 października 1994 roku Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna została przekształcona w Książnicę Pomorską i otrzymała nowy statut.

Na mocy uchwały Rady Miejskiej, z dnia 1 kwietnia 1995 r. powołano Miejską Bibliotekę Publiczną w Szczecinie, która przejęła 51 filii bibliotecznych. Pozostałe trzy filie pozostały przy Książnicy Pomorskiej.

Od 2004 r. dyrektorem Książnicy Pomorskiej jest Lucjan Bąbolewski.

Ze względu na bogate zbiory Książnica Pomorska stanowi ważny warsztat pracy naukowej i dydaktycznej szczecińskiego środowiska naukowego. Obecnie zbiory Biblioteki liczą około1, 5 mln jednostek i obejmują książki, czasopisma i zbiory specjalne.

Rocznie Bibliotekę odwiedza około 300 tys. czytelników. Najliczniejszą grupę stanowią studenci a także młodzież szkolna. Dużym zainteresowaniem cieszą się zbiory czytelni specjalistycznych, wśród nich:
– Czytelni Pomorzoznawczej,
– Czytelni Kartograficznej,
– Oddziału Rękopisów i Muzeum Literackiego,
– Ośrodka Informacji Gospodarczej i Prawnej,
– Czytelni Niemieckiej Instytutu Goethego,
– Czytelni Muzyczno-Fonograficznej,
– Czytelni Kultur Dalekiego Wschodu.
– Czytelni dla Osób Niepełnosprawnych Wzrokowo (funkcjonuje od 2005r.).

Od 1959 r. Książnica Pomorska wydaje własne pismo branżowe (kwartalnik) „Bibliotekarz Zachodniopomorski” – forum wymiany poglądów środowiska bibliotekarskiego regionu.

Począwszy od 1960 r. „Bibliografia Pomorza Zachodniego” rejestruje w wyborze piśmiennictwo krajowe mające związek z Pomorzem Zachodnim. Od 2001 r. „Bibliografia Pomorza Zachodniego”, poprzednio wydawana w formie książkowej i na CD-romie, dostępna jest na stronach internetowych Książnicy.

Corocznie Biblioteka wydaje kilka własnych publikacji, w tym zainaugurowaną w 2001 r. serię „Monumenta Pomeranorum”, przedstawiającą najważniejsze postacie z historii Szczecina i Pomorza i od 2004 r. serię „Bibliotheca Buddhica Polonica”, prezentującą najważniejsze teksty kultury i filozofii Dalekiego Wschodu.

Książnica Pomorska to także miejsce wydarzeń ważnych dla rozwoju i promocji kultury. Corocznie Książnica organizuje liczne wydarzenia kulturalne – wystawy, wykłady, promocje książek, spotkania literackie. Chętnie prezentuje osiągnięcia twórców regionalnych. Biblioteka bierze również udział w akcji „Cała Polska czyta dzieciom”.

Regularnie w progach Biblioteki goszczą wybitne osobistości ze świata kultury i polityki. Od dnia 28 maja 2002 r. Oddział Sztuki, Pinakoteki i Fotografii Książnicy Pomorskiej nosi imię Zbigniewa Herberta. W 2005 r. ze swoimi czytelnikami spotkał się tu Jonathan Caroll.

Książnica Pomorska jest także organizatorem i współorganizatorem ważnych dla rozwoju bibliotekarstwa i kultury konferencji. W 2005 r. z okazji 60-lecia państwowości na Pomorzu Zachodnim w Książnicy zorganizowano sesję naukową „60 lat bibliotekarstwa na Pomorzu Zachodnim”.

Książnica Pomorska jest samorządową instytucją kultury, której organizatorem jest Samorząd Województwa Zachodniopomorskiego. Pełni także funkcję centralnej biblioteki całego Pomorza. Z racji pełnienia funkcji wojewódzkiej biblioteki publicznej sprawuje opiekę merytoryczną nad siecią bibliotek samorządowych w województwie zachodniopomorskim. Funkcjonuje tu również filia Centrum Ustawicznego Kształcenia Bibliotekarzy.

Przy Książnicy działają: Zarząd Okręgu Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich oraz powołane w 1989 r. Towarzystwo Przyjaciół Książnicy Pomorskiej, wspierające Bibliotekę, m.in. poprzez finansowanie zakupu zbiorów zabytkowych.

Biblioteka rozwija współpracę z dużymi bibliotekami naukowymi w Niemczech, W. Brytanii, Rosji, Francji i na Łotwie. Efektem tej współpracy jest wymiana zbiorów i informacji, organizacja konferencji i wystaw naukowych, wyjazdy studyjne pracowników itp.

Realizację tak wszechstronnych zadań naukowych, oświatowych i kulturalnych zapewnia wysoko kwalifikowana i ofiarnie pracująca kadra bibliotekarska.

Niezmiennie od stu lat Książnica Pomorska służy mieszkańcom Szczecina i regionu, wpisując się na stałe w życie kulturalne miasta. Rozwija się i zmienia, by jak najlepiej sprostać rosnącym wymaganiom współczesnego, nowoczesnego świata, nie zapominając przy tym o przeszłości.

Więcej ciekawych informacji i zdjęć będzie można znaleźć w przygotowanej i wydanej przez Książnicę Pomorską z okazji jubileuszu książce pt.: „Od Stadtbibliothek do Książnicy Pomorskiej. 1905-2005”.

Powyższy rys historyczny został przekazany „sedinie.pl” przez panią Agnieszkę Gnat-Leśniańską z Działu Promocji Książnicy Pomorskiej.