Opublikowane przez keson w Historia.

Z dedykacją dla Torneya

Nadszedł już najwyższy czas, by przestać się upajać przewagą wynikającą z własnej wiedzy. Snobizm intelektualny jest bardziej perwersyjny od materialnego? Być może. Ale dziś chyba lekko wyprowadziłem z równowagi mojego dobrego portalowego kompana Torneya, na którym zawsze mogę polegać. Dlatego skłaniam się do opinii jego i innych, że forum jest dla ludzi. Może nie dla mas szerokich, ale i nie dla wąskiej elity. Choć w gruncie rzeczy to dość elitarna ekipa spotyka się w tym miejscu od jakiegoś czasu.

Historia jest prosta. Do roku 1856 ówczesny Szczecin – dzisiejsze Stare Miasto i Łasztownia miały dość oryginalną numerację. Wszystkie budynki na terenie Starego Miasta miały numery do 1 do ok. 1187 i numeracja ta nie była zależna od ciągów ulicznych. No – może nie do końca. Numery były uszeregowane i „rozparcelowane” według kwartałów. Przykładowo, kwartał na zachód od zamku miał numery od 792 – (późniejsza Große Domstraße 27) i potem wedle przeciwnego ruchu wskazówek zegara najpierw kolejne numery miały wszystkie parcele wzdłuż Große Domstraße, potem parcele wzdłuż Pelzerstraße, potem parcele wzdłuż Kleine Ritterstraße i na koniec parcele wzdłuż Große Ritterstraße – aż do numeru 815 (późniejsza Große Ritterstraße 1). A budynki 792 – (późniejsza Große Domstraße 27) i 815 (późniejsza Große Ritterstraße 1) stykały się ścianami. Odrębną numerację miała Łasztownia – od 1 – 271.
Starą numerację wymieniono na nową w roku 1857. Wtedy poszczególnym ulicom, a nie – kwartałom, nadano całe ciągi numerów, które z licznymi zmianami, ale obowiązywały do roku 1945. Przy okazji zmieniono też nazwy niektórych ulic. Np. nazwa Rosengarten zaczęła dotyczyć całego ciągu tej ulicy, a do 1856 jej dolny odcinek między Papenstraße i Heilgegeiststraße nosił jeszcze nazwę Rödenberg. Problem przy zamianie polega na tym, że na starych mapach, książkach adresowych, dokumentach ta właśnie stara numeracja wciąż funkcjonuje. A numer z zagadki nr 30 Torneya – Große Domstraße 622 i 623 właściwe nikomu nic nie mówi.
Dlatego więc siedząc dwa i pół roku nad moim magicznym planem postanowiłem zająć się tą sprawą zupełnie nieświadom tego, że ktoś się jeszcze kiedyś tym zainteresuje. Korzystałem tu z zupełnie niezależnych i dostępnych mi podówczas źródeł.
Ze zbiorów Muzeum Narodowego:
1. Plan z roku 1814 – Justus Wellner; wisi na I piętrze muzeum w Ratuszu Staromiejskim
Ze zbiorów Archiwum Państwowego:
2. Plan z roku 1842 – Ferdynand Müller.
3. Akta urzędu katastralnego
4. Książki adresowe
5. Akta nadzoru budowlanego
Przeżywałem prawdziwy horror, bo numeracja bynajmniej się nie pokrywała. Plan Müllera z 1842 miał numerację niekompletną, w książkach adresowych były błędy drukarskie, ale rekord pobił najbardziej wiarygodny – jak mi się wydawało – plan Wellnera z 1814 roku. W trakcie moich prywatnych badań okazywało się, że Herr Wellner najprawdopodobniej rysował swoje dzieło nazajutrz po imprezach. Zdarzały się np. błędy polegające – jak sądzę – na omyłkowym pominięciu jednego numeru, przez co cała numeracja przekręcała się automatycznie o jeden numerek w bok. W tym miejscu chcę złożyć gorące podziękowania pani dr Bogdanie Kozińskiej, której cierpliwość wobec mojego uporu w poszukiwaniu prawdy była nieskończona. Nota bene Plan Wellnera zawiera jeszcze jedną numerację miejską, z XVIII wieku, ale nie komplikujmy sytuacji…
Po długich miesiącach udało mi się jako tako odtworzyć oba ciągi numeracji.
Była to zaledwie połowa sukcesu. Między rokiem 1857 a początkiem XX wieku numeracja poszczególnych ulic potrafiła się zmienić i to czasami dwukrotnie. Ostatnie zmiany numerów nastąpiły w roku 1908 na Frauenstraße i w 1925 – dla Baumstraße. Ale najważniejsze miałem już za sobą. Wprawdzie tu i ówdzie mam w tej numeracji luki do dziś. Może z czasem się to rozwiąże. Do marca, kiedy na forum uaktywnił się Bartosz, stara numeracja przydała mi się zaledwie jeden jedyny raz. Śp. pan dr Hans-Günter Cnotka miał problemy z lokalizacją kilku knajp i hoteli. Poszło m.in. o Gasthof „Drei Polen” na Łasztowni. Pan Cnotka miał tylko stary numer 207b. Błyskawicznie pomogłem mu to zlokalizować. Okazało się, że po roku 1856 dawna parcela 207b posiadała adres Große Lastadie 67. Nie powiem, że nie miałem satysfakcji.
Przedstawienie konkordancji obu numeracji przekracza granice tego artykułu, ale wszelkie wątpliwości zobowiązuję się rozwiązywać na bieżąco.

Johann-Sebastian-Bachinstitut Stettin