Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

h

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl “Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

Cykl „Podziemny Szczecin”, jest próbą przybliżenia szczecinianom choć części tej ukrytej wciąż historii naszego miasta.

Realizacja: Gosia Ochnicka, Wojtek Wysocki

W programie:

• dwa premierowe odcinki nowego cyklu „Podziemny Szczecin” (realizacja: Gosia Ochnicka i Wojtek Wysocki)
• najciekawsze materiały filmowe w zasobach portalu sedina.pl, w tym rarytas: najnowszy film sprzed 1945 r.

Filmy będzie można oglądać na dużym, rozstawionym na muzealnym dziedzińcu ekranie.

Organizatorzy projekcji: Kino Plenerowe Stowarzyszenia Twórców i producentów Sztuki – DZiEDZiNiEC – Muzeum Narodowego w Szczecinie oraz sedina.pl.

sedina.TV – Internetowa Telewizja Miłośników Dawnego Szczecina to internetowy kanał TV w atrakcyjny sposób prezentujący tematykę historyczną. W ramach projektu powstało już prawie 40 filmów, w tym 10-odcinkowy serial dokumentalny „Tajemnice Szczecina”. Projekt zdobył ogromną popularność, niektóre odcinki miały blisko pięciotysięczną widownię. Sedina.TV to też – oprócz własnych realizacji – emisja nieznanych, niesłusznie zapomnianych, a przede wszystkim niedostępnych filmów dokumentalnych poświęconych historii Szczecina.

Wszystkie filmy są dostępne w Internecie. „Podziemny Szczecin” będzie udostępniony dla internautów tuż po środowej premierze. Kolejne odcinki cyklu (w sumie będzie ich 10), w miarę powstawania, umieszczane będą w serwisie. sedina.TV.

Projekt sedina.tv powstaje dzięki wsparciu Miasta Szczecin.

Zapraszamy już dziś. A poniżej pierwsze zdjęcia z planu filmowego.

Partnerzy projektu:

Miasto Szczecin

www.podziemnyszczecin.pl

Podziemia gmachu Urzędu Wojewódzkiego to ponad 4000 mkw. powierzchni. Dziś służące głównie celom magazynowym, kiedyś w części poświęcone były na schrony i pomieszczenia obrony cywilnej. Jest to kilkaset mkw., w których mieści się kilkanaście mniejszych i większych pomieszczeń wzmocnionych specjalnymi belkami, wyposażonych w pancerne, metalowe drzwi. Wykorzystywane były w czasie „zimnej wojny”, jako schrony w razie ewentualnego ataku. W każdym z tych podziemnych wnętrz znajdowały się urządzenia komunikacyjne, radiostacje i plany instruktażowe przygotowane na wypadek bombardowań.

Jedne z drzwi prowadzą bezpośrednio na ul. Jarowita. Było to związane z planami wybudowania sieci tuneli, które ostatecznie nie doszły do skutku. „Zimna wojna” się skończyła a podziemie Urzędu Wojewódzkiego zaczęło służyć jako piwnice, magazyny i archiwa.

PATRONAT HONOROWY: POD PATRONATEM PREZYDENTA MIASTA SZCZECINA

PATRONATY MEDIALNE: TVP SZCZECIN, PR SZCZECIN, Szczecin.fm, GŁOS SZCZECIŃSKI, MOJE MIASTO SZCZECIN, sedina.pl, TVT.

To największy szczeciński kanał.

- W najszerszym miejscu pomieściłby średniej wielkości ciężarówkę – tłumaczy Bogdan Dynowski z Zakładu Wodociągów i Kanalizacji.

Kanał to pozostałość po niemieckiej myśli technicznej. Powstał ponad sto lat temu. Jego ściany wciąż wyglądają jak nowe – zostały zbudowane z cegły klinkierowej.

- Kiedyś płynęła tędy rzeczka – przypomina Tomasz Makowski ze ZWiK. – Została zabudowana kanałem.

Ceglany przewód jest posadowiony na palach, bo teren był grząski. Na wysokości ul. Ofiar Oświęcimia znajduje się – nieużywany dziś – zrzut śniegowy. Do tego miejsca trafiał śnieg zbierany zimą z ulic miasta. Potem spływał do Odry.

- Kiedy przyjdzie silniejszy deszcz ten największy w mieście kanał potrafi się wypełnić po brzegi – tłumaczy Dariusz Lewandowski ze ZWiK.

Przewód zbiera m. in. nadmiar wody z Rusałki oraz wody deszczowe z ulic i częściowo ścieki sanitarne. Obecnie w ramach programu “Poprawa jakości wody w Szczecinie? na Niebuszewie powstaje kanalizacja. W przyszłości wszystkie nieczystości z gospodarstw domowych będą trafiały do niej.

W Szczecinie jest ponad 1200 km kanalizacji.

Maciej Janiak, Głos Szczeciński, 19 XI 2008 r.

Kamery zarejestrowały pod powierzchnią ogromną komorę, tak dużą, że nawet w trosce o bezpieczeństwo szczecinian nie uda się jej zasypać piaskiem. Georadar odsłonił korytarz, betonowe fundamenty i sporo złomu.

Zagadkę pomogli rozwiązać mieszkańcy. – Ustaliliśmy, że pod ulicą Szymanowskiego podczas II wojny światowej znajdował się kilkupoziomowy szpital. Prawdopodobnie w 1947 roku nastąpił wybuch, który wyrzucił łóżka i koce szpitalne na zewnątrz – powiedziała Marta Kwiecień-Zwierzyńska z Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego.

- Mieszkańcy z okolicznych domów mówili, że widzieli wybuch, po którym zbierali łóżka i koce szpitalne. Pod powierzchnią wykryliśmy duże kawałki metalu, to mogą być bomby lotnicze, albo miny – dodał Waldemar Wilczak z ZDiTM.

Ustaliliśmy, że komora nie jest bezpośrednio połączona z podziemiami magistratu. Według jednego z miłośników dawnego Szczecina istnieją korytarze łączące piwnice urzędu ze szpitalem przy ulicy Piotra Skargi.

- Jest to możliwe, a nawet logiczne, szpitale były ze sobą łączone – mówi przewodnik Ryszard Kotla. – To, że podziemny szpital istniał w Szczecinie, wiedzieliśmy już od dawna.

Częściowe plany odkrytego obiektu mają też miłośnicy podziemnego Szczecina.

Magdalena Nieniewska, Polskie Radio Szczecin, 27 VIII 2008 r.

Dziś podziemny tunel ma przynajmniej ponad 22 m długości i kończy się wielką komorą na głębokości około 8 m.

- Pewnie Hitler tędy uciekał – żartuje starszy pan spotkany przy dziurze.

- Sprawdzaliśmy wszystko georadarem – mówi Waldemar Wilczak z Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego. – Później wpuszczona została kamera. Tunel idzie w dół do głębokości ponad 8 m.

Wstępne badania wykazały, że podziemny tunel został prawdopodobnie wypłukany przez wodę. Zaczyna się tuż przy murze budynku urzędu miasta przy ul. Odrowąża. Wspomniana komora może znajdować się za wysepką parkingową, znajdującą się na samym skrzyżowaniu ulic. Co nie oznacza, że w bok nie odchodzi jakiś tunel pod tę wysepkę. ZDiTM wprawdzie zamknął część ulicy Szymanowskiego, ale na to miejsce parkingowe można wjechać również od strony ulicy Herbowej. Podczas naszej wizyty stały na niej trzy samochody osobowe.

- Zagrodziliśmy ulicę, bo w każdej chwili tunel może się zapaść – mówi Wilczak. – Nad nim jest ziemia, która w wyniku penetracji wody stała się “gąbczasta”, a więc mało stabilna. Strop prawdopodobnie wisi na nakładce asfaltowej jezdni. Ta wielka komora jest, według naszych wyliczeń, tuż za wysepką, na trawniku.

Nie wiadomo, czy woda nie poczyniła większych podziemnych strat.
Kamera dotarła jedynie do wielkiej komory. Dalej nie mogła wjechać. Światło kamery nie docierało do jej końca.

- W przyszłym tygodniu przystępujemy do prac – mówi Wilczak. – Prawdopodobnie będziemy musieli tunel odkryć na całej długości. Wówczas okaże się, czy ciągnie się gdzieś dalej i jakie naprawdę spustoszenia zrobiła woda pod ziemią.

Marek Rudnicki, Głos Szczeciński, 8 VIII 2008 r.

Kierowca tira z Częstochowy zatrzymał się przy skrzyżowaniu ulic Szarotki i Łady pytając o drogę wyjazdową z miasta. Nagle jezdnia pod samochodem zaczęła się zapadać. Pod ziemią odkryto stary tunel.

Ekipa z Zarządu Dróg i Transportu Miejskiego zerwała zapadnięty asfalt. Zrobiono wykop na głębokość kilku metrów. Po wybraniu ziemi robotnicy zobaczyli dębowe pale, tworzące szalunek podziemnego tunelu.

Druga hala pod Famabudem

- Nie wchodzimy dalej, bo nie wiadomo, czy tunel się nie zapadnie – mówi Waldemar Wilczak z ZDiTM. – Jutro ściągniemy specjalną kamerę, która spenetruje podziemia.
Po wojnie okolica wyglądała zupełnie inaczej. Nie było szerokiej arterii, a jedynie mała, brukowana uliczka przy byłej fabryce Famabudu, odgrodzonej wysokim murem. Znaleźliśmy kilka osób, mieszkających tu tuż po wojnie. Jako młodzi chłopcy penetrowali okoliczne lochy i piwnice.

- Pod halami Famabudu są dodatkowe hale – opowiada Bogdan Mazurek, który mieszka tu od 1948 r. – Po wojnie stały tam maszyny do produkcji silników okrętów podwodnych. Później wejście do tych drugich hal, pod ziemią, zamurowano. Być może ten odkryty tunel do nich prowadzi.

Rodzice zasypali wejście

Inny nasz rozmówca, pan Jan, opowiada, jak wyglądało otoczenie budynków tuż po wojnie.

- Od ulicy Szarotki, tu gdzie dziś jest ulica Łady, był duży ogród, a dalej na obecnym parkingu duże wzniesienie i ładny, czterorodzinny dom. Wszystko zburzono, gdy budowano obecną ulicę. A właśnie tam, na skarpie było wejście do podziemi. Chodziliśmy tam. Ile razy oberwałem za to od ojca, szkoda gadać. Szczególnie raz, gdy przyniosłem amunicję i schowałem ją na piecu.

Skarpa dziś jest zarośnięta. Do czasu budowy ulicy Łady stał tu pruski mur. Przedzieramy się przez gąszcz. W jednym miejscu dół ukryty wśród najgęstszych krzaków. Być może on kryje główne wejście do podziemi.

- Wchodziło się w dół betonowej studni po metalowych klamrach. Na dole tunel biegł w stronę Wałów Chrobrego – Bogdan Mazurek pokazuje nam kierunek. – Później dorośli zasypali wejście, by chłopaki nie buszowali po nieznanym.

Co pokaże kamera

- Ostatni raz robili tu przeróbki, gdy Gorbaczow miał przyjechać do Szczecina – Józef Maciak opowiada o dwóch budynkach przy ul. Łady i Szarotki, które otynkowano w ciągu jednej nocy. – Wówczas zburzyli nawet resztki pruskiego muru, by z ulicy nie było widać żadnych ruin.

Opowiada też o halach fabryki silników, która zaraz po wojnie przejęta została przez Rosjan i do której nikt nie miał wstępu. Dzieciarni nikt jednak nie był w stanie zatrzymać. Wchodziła wszędzie.

- Tu, panie, mieszkali obok siebie Polacy, Żydzi i Niemcy – pokazuje oficyny obok odkrytego tunelu. – Kolegowaliśmy się i penetrowaliśmy każdą szczelinę.

Dziś tajemniczy tunel pod ulicą Łady zostanie spenetrowany przez specjalną kamerę. Okaże się wówczas, dokąd naprawdę prowadzi. Nam udało się stwierdzić, że po kilkudziesięciu metrach w prawo i w lewo tunel zamknięty jest drewnianymi zaporami. Co jest za nimi i czy kamera to pokaże, napiszemy jutro.

Marek Rudnicki, Głos Szczeciński, 8 VII 2008 r.

Jego lokalizacja psuje nam koncepcję zagospodarowania tego terenu – mówi Tomasz Banach, pełnomocnik prezydenta miasta ds. organizacji regat. – Utrudnia uczestniczenie w zabawie przygotowanej dla dzieci. Chcielibyśmy zlikwidować ten obiekt.

Podczas ostatnich Dni Morza ta część Łasztowni odkryła swoje zalety. – Scena dziecięca doskonale się sprawdziła zarówno od strony organizatorów, jak i artystów występujących na scenie. Biuro ds. organizacji regat chce przeprowadzić rozbiórkę schronu jak najszybciej.

Grzegorz Hatylak, Polskie Radio Szczecin, 20 VI 2007 r.

Kolej w końcu zdecydowała się schron wydzierżawić. Od połowy września gospodarzem obiektu jest szczecińska firma Centrum Wynajmu i Turystyki. We wtorek późnym popołudniem otworzyła ona podziemia dla pierwszych zaproszonych gości. Byliśmy wśród nich.

Zwiedzanie schronu podzielone jest na dwie części. Nasza wyprawa zaczęła się w dużym pomieszczeniu za stalowymi drzwiami na końcu tunelu pod torami.

- Warto pamiętać, że nawet latem temperatura w podziemiach wynosi od 8 do 10 stopni – uprzedza Agnieszka Fader, kierownik biura Centrum Wynajmu i Turystki.

Już w wejściu można poczuć się jak w czasach wojennych. Na półkach zielone hełmy z logo Obrony Cywilnej, plakaty z hasłem “Obywatelu, zapoznaj się z sygnałami alarmowymi” itp. A ze stalowych wrót prowadzących w głąb podziemi wygląda manekin ubrany w kombinezon przeciwchemiczny.

Pierwsza trasa prowadzi tunelami, w których w czasie wojennych bombardowań kryli się szczecinianie. Przewodnik opowiada o funkcji mijanych pomieszczeń, zasadach panujących tu w czasie wojny. W pewnym momencie gaśnie światło. Ku zaskoczeniu zwiedzających w pomieszczeniu panuje delikatny półmrok. To efekt pomalowanych farbą fosforyzującą ścian. Tak tu też było w czasie bombardowania, kiedy gasło światło. W jednym z tuneli na materacu leży z głową na walizce jakiś mężczyzna, z głośnika lecą odgłosy syren i bombardowania. Tunelami dochodzimy aż do skrzyżowania ulic 3 Maja i Narutowicza.

Druga trasa prowadzi plątaniną korytarzy i kilkunastu pomieszczeń, w których po wojnie urzędowała Obrona Cywilna. Można odnieść wrażenie, jakby funkcjonariusze OC wyszli stąd zaledwie przed pięcioma minutami. Skrzynie z setkami masek przeciwgazowych, gabinet lekarski, w pokoju szefa OC stare biurko, lampka, stare telefony, meble, portret Edwarda Gierka. Na ścianach plakaty instruujące, co robić w przypadku skażenia. I wszędzie oryginalne tabliczki. Na przykład “punkt przyjmowania meldunków”.

Zwiedzający po półtoragodzinnej wędrówce byli zachwyceni.

- Wyjątkowo cenna inicjatywa, chylę czoła przed organizatorami – chwalił Ryszard Kotla, znany szczeciński przewodnik.

Zbigniew Głąbiński, prezes Zachodniopomorskiej Izby Turystyki, nie miał wątpliwości, że zobaczył jedną z największych atrakcji turystycznych miasta, “którą można zobaczyć bez względu na pogodę”.

- Powinna znaleźć się na trasie każdej wycieczki – mówił w rozmowie z “Gazetą” Głąbiński.

Od wczoraj schron mogą zwiedzać wszyscy chętni. Wycieczka odbywa się po zebraniu co najmniej 10 osób. Niestety, minusem tej atrakcji jest cena zwiedzania. Bilet na pełną wycieczkę po schronie kosztuje aż 20 zł. Dzieci i studenci mogą liczyć na dwuzłotową zniżkę. To ceny obowiązujące od godz. 8.30 do 16 oraz w soboty do 14. Kto chce się wybrać poza godzinami pracy biura, musi do każdego biletu dopłacić 3 zł. Gospodarze podziemi tłumaczą, że muszą zarobić na drogie utrzymanie schronu.

Na zwiedzanie można umówić się, dzwoniąc pod numer tel. 0-91 434 08 01 lub 0-607 211 500.

Komentarz

Możemy zrobić jeszcze więcej

Jeżeli Szczecin szuka wyróżniających go atrakcji, które mogą przyciągnąć turystów, to pierwszy krok mamy już za sobą. Mniej atrakcyjne schrony w pobliskim Berlinie już od 10 lat robią furorę. Może jednak warto połączyć siły, by zrobić coś zupełnie wyjątkowego? Nasz pomysł jest prosty. Turysta zaczyna wędrówkę od podziemi koło Jeziora Szmaragdowego (mają już gospodarza). Potem niemal już muzealnym wagonem spalinowym (PKP ma taki sprawny pojazd) jedzie na Dworzec Główny. Stąd po zwiedzeniu podziemi również pociągiem jedzie jedną z najpiękniejszych w Polsce tras kolejowych do Polic. Od starego peronu jest tylko krok do największego w Europie i chyba na świecie kompleksu wielkich ruin z czasów wojny. Stara fabryka benzyny syntetycznej jest już otoczona opieką grupy hobbystów, którzy w bunkrze urządzili małe muzeum i co sobotę oprowadzają wycieczki. Wszystko mamy. Trzeba to tylko wykorzystać.

Andrzej Kraśnicki jr, Gazeta Wyborcza, 22 XI 2006 r.

Gigantyczny, mogący pomieścić kilka tysięcy osób schron rozciąga się od przejścia podziemnego pod torami dworca głównego aż po okolice skrzyżowania ulic 3 Maja i Narutowicza. Powstał w 1941 r. na bazie zagadkowych gigantycznych, bo mogących pomieścić pociąg, tuneli wbijających się głęboko pod przydworcową skarpę. W czasie alianckich bombardowań mogło się tu schronić około 5 tys. ludzi. Po wojnie schron został okryty typową dla PRL-u tajemnicą. Wiadomo, że szkoliła się tam obrona cywilna. Od lat podziemia nie są jednak użytkowane.

Przymiarki do wydzierżawienia ich trwały kilka lat. Poszukiwania gospodarza zostały przyspieszone przez spore zainteresowanie, jakim zaczęły cieszyć się podziemia w gronie miłośników historii Szczecina, i przykład Berlina, gdzie wojenne tunele stały się jedną z atrakcji turystycznych miasta.

Od 15 września dzierżawcą gigantycznego schronu jest Centrum Wynajmu & Turystyki, które zajmuje się m.in. organizowaniem wycieczek po Szczecinie. Firma ma już koncepcję zagospodarowania podziemi.

- Chcemy przygotować tam dwie trasy turystyczne – mówi Agnieszka Fader, kierownik biura. – Pierwsza dotyczyłaby wojennych dziejów miasta i tego, co działo się w Szczecinie zaraz po wojnie. Druga trasa byłaby opowieścią o czasach zimnej wojny w Szczecinie. Historia schronu i to, co się tam znajduje, doskonale komponują się z tymi dwoma tematami.

Zwiedzając podziemia, mamy oglądać nie tylko żelbetowe mury, ale także zdjęcia (np. zniszczonego Szczecina) i eksponaty. Poznawaniu wojennych dziejów miasta ma towarzyszyć odgłos bombardowania.

- Chcemy, by turysta mógł przekonać się, jak wyglądało życie w takim schronie w czasie alarmu bombowego – mówi Agnieszka Fader.

Ważnym elementem tej części ma być opowieść o polskich osadnikach, którzy przyjechali do zrujnowanego miasta w 1945 r.

Podobny charakter ma mieć druga, zimnowojenna trasa. Klimat tych czasów jest doskonale wyczuwalny już teraz. W pomieszczeniach schronu jest pełno materiałów propagandowo-informacyjnych i sugestywnych rysunków instruujących, co należy zrobić w razie eksplozji bomby atomowej.

- W tej części znalazłaby się też informacja o stanie wojennym i szczecińskiej “Solidarności” – zapowiada Agnieszka Fader.

W schronie ma znaleźć się miejsce też na organizację wystaw fotograficznych i innych przedsięwzięć artystycznych, na przykład przedstawień teatralnych.

- Jesteśmy otwarci na wszelkie sugestie i informacje, które pomogą nam przygotować interesującą opowieść dla turystów – mówi Agnieszka Fader.

Dzierżawcy chcą, by o przyszłości schronu wypowiedzieli się m.in. miłośnicy szczecińskich podziemi.

- Za dwa miesiące pierwsi turyści będą mogli zostać oprowadzeni po schronie – zapowiada Agnieszka Fader.

Dla Gazety

Rafał Depa, współtwórca strony www.podziemnyszczecin.pl

- Bardzo dobrze się stało, że dworcowe podziemia znalazły gospodarza, który chce je udostępnić dla turystów. Z pewnością będą się cieszyć sporym zainteresowaniem. Tym bardziej że Szczecin słynie z legend o drugim, podziemnym mieście. Teraz w końcu zarówno turyści, jak i sami szczecinianie będą mogli część tej legendy zobaczyć na własne oczy. Schron pod dworcem jest naprawdę imponujący i wart zobaczenia. Warto pomyśleć o stworzeniu szlaku po wojennych tajemnicach miasta. Gospodarzy mają już przecież podziemia koło jeziora Szmaragdowego, którzy przygotowują je do udostępnienia turystom. Także w Policach są bardzo ciekawe ruiny fabryki benzyny syntetycznej. Z tych trzech elementów układa się bardzo atrakcyjny szlak.

Andrzej Kraśnicki jr, Gazeta Wyborcza, 19 IX 2006 r.