Ku pamięci tym którzy byli tu pierwsi i już odeszli. A zwłaszcza moim rodzicom dedykuję swoje wspomnienia.
Aby rozpocząć muszę cofnąć się w czasie. Ojciec mój pochodził z Warmii i Mazur, a dokładnie z rejonu jeziora Jeziorak, gdzie moi prapradziadkowie posiadali spory majątek ziemski. Po I wojnie światowej i odzyskaniu przez Polskę niepodległości liczyli, że będą połączeni z macierzą. Jest rok 1921, na Warmii i Mazurach odbywa się plebiscyt. Mój dziadek agitował za przyłączeniem tych ziem do Polski. Za swą działalność miał być aresztowany. Ratował się ucieczką do Torunia. Wynik plebiscytu …

67 lat temu przez Szczecin przejechała reprezentacja polskich oficerów z niemieckich obozów jenieckich z terenu Wehrkreis II Stettin, by naocznie przekonać się o zbrodni katyńskiej. Oto relacja jednego z nich.

Rozdział II
Rodzina mojej matki?

Wielu ludzi mną kierowało i kształtowało moje życie. Pozwólcie, że przedstawię Wam skąd się wywodzę. Rodzina mojej matki osiedliła się około 1800 r. w mieście Stettin (wym. shte-teen), nieopodal ujścia rzeki Odry. Szczecin jest położony ok. 50 mil (80 km) od Morza Bałtyckiego i 70 mil (ponad 110 km) na północny wschód od Berlina. Miasto miało trzeci pod względem wielkości port w Niemczech i było stolicą Pomorza. Dzisiaj jest to polskie miasto o nazwie Szczecin.

Czytając opisy wspaniałych rezydencji, którymi usiany był przed II wojną światową zarówno Szczecin, jak i jego okolice, często zastanawiamy się, kto je zamieszkiwał. Chcielibyśmy wiedzieć nie tylko na czym zbili swoje fortuny, ale również kim byli z charakteru, czym się interesowali, w jaki sposób bawili i jak po latach wspominają atmosferę czasów swojej młodości, a zwłaszcza klimat dzieciństwa. Interesujące są też dzieje takich osób po opuszczeniu ziem, na których przyszło nam teraz żyć, o ile oczywiście wojna ich oszczędziła.

Chyba każdemu zdarzyło się w dzieciństwie słuchać (lub podsłuchiwać) opowiadanych przez dorosłych opowieści, których treść wywoływała „gęsią skórkę”, a opisywane wydarzenia dodatkowo podrasowane przez dziecięcą wyobraźnię, na długo zapadały w pamięci.

Przedstawiam obszerny fragment wspomnień z czasów wojny zawartych w książce “Obcy i swoi” (wyd. Tekst, Moskwa 2002). Autor, Michał Czernienko, syn charkowskiego adwokata, został w 1943 r. wysłany na roboty do Niemiec. Miał 17 lat. Początkowo trafił do obozu w Fürstenbergu (nie należy go mylić z obozem koncentracyjnym Ravensbrück koło tego miasta). Pierwsze rozdziały opowiadają przeżycia od początku wojny do jesieni 1943 r. Fragment interesujący miłośników dawnego Szczecina zaczyna się z końcem rozdziału III.

Już wie jak spędzi lato. Będzie wstawać o 4 lub 5 rano i tak, jak miliony Polaków, kibicować polskiej ekipie.
Robiła tak już osiem lat temu podczas igrzysk w Sydney. Siadała przed telewizorem o świcie, a potem w pracy piła kawę za kawą.

Służba Bezpieczeństwa chciała zabić szczeciniankę Irenę Piotrowicz. Zamach się nie udał. Przeżyła. Dziś pierwszy raz opowiada o tamtych czasach.

Nadeszła wiosna roku 1978. W zawrotnym tempie zbliżał się Kultar – Dni Kultury Studentów Akademii Rolniczej. Co by nowego w tym roku? – Zastanawiali się Rybacy – studenci Wydziału Rybactwa Morskiego i Technologii Żywności. Zaczęły się pierwsze wiosenne burze… mózgów w pokojach akademików. W końcu wymyślono: bijemy Rekord Świata w pchaniu małego Fiata.

W otwartych drzwiach stoi starszy pan z bukietem róż.
- Czy pani mnie pamięta?
- Nie. Chyba nie… – odpowiadam niepewnie.
- Nazywam się Franciszek Suski.
- Tak! Oczywiście, przypominam sobie. Był pan przyjacielem mego męża. Ostatni raz widzieliśmy się chyba ponad dwadzieścia lat temu – usprawiedliwiam sama siebie.
- Nie mogłem być na pogrzebie Zdzicha – mówi pan Franciszek Suski. – Dopiero teraz, będąc w Szczecinie, chciałem odwiedzić go na cmentarzu, ale nie znalazłem w Alei Zasłużonych jego grobu, chociaż długo szukałem.