“Zeszyty Szczecińskie” to seria popularnonaukowa poświęcona Szczecinowi, wydawana od 2001 roku do dziś. Jest to zarazem pierwszy “skrypt”, który ukazał się na rynku wydawniczym i został w całości poświęcony historii naszego miasta. Inicjatorem oraz redaktorem naczelnym serii jest Grzegorz Czarnecki. Sam twórca tak wspomina początki: Wyłaniające się stopniowo wielokulturowe i wielonarodościowe wątki historii miasta zainspirowały mnie do znalezienia formuły skuteczniejszego niż dotychczas przekazywania wiedzy o Szczecinie. Szukałem formuły wykraczającej poza podpisy pod starymi widokówkami, a która jednocześnie nie przytłaczałaby powagą i statystyką, czyli więcej niż artykuł a gazecie, ale mniej niż monografia książkowa.

Głównym celem zeszytów jest popularyzacja wiedzy o Szczecinie poprzez wybrane, ciekawe zagadnienia. Intencją autorów i wydawcy jest zachęcenie czytelników do refleksji i pozytywnego myślenia o mieście, czerpiąc z jego bogatej historii, ponad wszelkimi podziałami i granicami.

Zgodnie z założeniem, zeszyty mają być publikacją tzw. pierwszego kontaktu, zachowując jednak, pomimo lekkości formy, walory publikacji popularnonaukowych. Czuwają nad tym ich autorzy (wielu z nich jest zawodowo związanych między innymi z Muzeum Miasta, Książnicą Pomorską, Uniwersytetem Szczecińskim czy PTTK).

Każdy z Zeszytów stanowi jednorodny tekst monograficzny dotyczący zjawisk z dziedziny kultury, polityki, gospodarki itd. Zeszyty ukazują się nieregularnie. Do roku 2011 wydano osiemnaście numerów Zeszytów Szczecińskich. Zaprezentowano w nich kilkaset unikalnych fotografii. Większość dotychczasowych tekstów miała charakter pionierski – stanowiła pierwsze opracowania na wybrane tematy.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• data: 8 lutego (środa), początek o godzinie 19.00
• miejsce: pub Pivaria (ulica Lelewela 8a, CH MAGNET – Pogodno)
• prelegent: Ryszard Kotla (przewodnik po Szczecinie, autor wielu publikacji o historii miasta, w tym dwóch prac, które ukazały się w ramach serii “Zeszyty Szczecińskie”: “Bastiony, forty, bunkry… Historia umocnień obronnych Szczecina” oraz “Lange Brücke, Hansa Brücke, Most Długi… Historia szczecińskic mostów”

W publikacji podjęto próbę spojrzenia na dzieje naszego miasta do czasów jego lokacji, a więc 1243 roku. Ze względu na bardzo małą ilość źródeł pisanych z tego okresu o Szczecinie (historycy dysponują do dziś przede wszystkim trzema żywotami św. Ottona oraz kilkoma innymi, niewielkimi wzmiankami) wiedza o mieście do połowy XIII wieku ogranicza się głównie do rezultatów badań archeologicznych. Autorzy monografii dokonali kompleksowej analizy dostępnego do dnia dzisiejszego materiału. Rezultaty badań z lat 50-6o XX wieku uzupełnili o wyniki późniejszych prac wykopaliskowych na Podzamczu. W monografii główną uwagę poświęcono “dzielnicy” nadodrzańskiej, a więc rejonowi tzw. podgrodzia.

Szczegółowo omówiono zagadnienia ważne z punktu widzenia rozwoju i historii gospodarczej wczesnośredniowiecznego kompleksu osadniczego, w którym obszar nadodrzański odgrywał kluczową rolę. Uwzględniono przemiany w charakterze i rozplanowaniu zabudowy mieszkalnej oraz gospodarczej, warunki życia codziennego mieszkańców, sposoby zdobywania pożywienia, pracę rzemieślniczą i chałupniczą, ubiór, ozdoby, rozrywki.

Warto zaznaczyć, iż po publikacjach: “Szczecin we wczesnym średniowieczu. Wzgórze zamkowe” (1983) oraz “Szczecin we wczesnym średniowieczu. Wschodnia część suburbium” (2003) to w ostatnim czasie dopiero trzecia, większa praca o charakterze naukowym, w której podjęto się próby analizy źródeł archeologicznych.

Wydawcy książki wspólnie z Muzeum Narodowym w Szczecinie na ostatni dzień stycznia zaplanowali promocję książki. Oprócz autorów, wśród zaproszonych gości pojawią się m.in. znani naukowcy: prof. Przemysław Urbańczyk oraz prof. Marian Rębkowski. Jak dowiedziała się redakcja Portalu Miłośników Dawnego Szczecina sedina.pl nietypowa godzina spotkania (13.00) spowodowana jest obecnością podczas promocji gości z Warszawy.

Niebawem na naszym portalu ukaże się obszerna recenzja monografii.

Podstawowe informacje o wydarzeniu oraz książce:

• termin: 31 stycznia 2012 (wtorek), godzina 13.00
• miejsce: Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, przy ul. Ks. Mściwoja II 8 (Ratusz Staromiejski na Podzamczu)
• uczestnicy: Anna B. Kowalska, Marek Dworaczyk (autorzy książki), prof. Przemysław Urbańczyk, prof. Marian Rębkowski
• pełny tytuł publikacji: “Szczecin wczesnośredniowieczny. Nadodrzańskie centrum”
• seria: “Origines Polonorum”
• wydawcy: Wydawnictwo TRIO, Fundacja na rzecz Nauki Polskiej, Ośrodek Archeologii Średniowiecza Krajów Nadbałtyckich Instytutu Archeologii i Etnologii PAN w Szczecinie oraz Muzeum Narodowe w Szczecinie
• format A4, oprawa twarda, 594 strony, cena katalogowa – 68,00 zł brutto

W czasie rejsu doszło do bitwy z muzułmańskimi piratami. Bogusławowi i innym pielgrzymom udało się wyjść z opresji mimo braku broni, która dla chrześcijan na terytorium pod panowaniem muzułmańskim była zabroniona. Do obrony użyli zatem desek z łóżek, garnków jako hełmów, a nawet materacy. Sam książę użył ponoć rożna zamiast miecza. Piraci odstąpili a pielgrzymi dotarli do Jerozolimy.

Do tej pory książę odbywał podróż incognito, nie chcąc narażać swojej osoby, ani drużynników. Jednak po powrocie do Wenecji wszystko się zmieniło. Wenecjanie poruszeni chwalebnymi wydarzeniami wystawili przedstawienie powitalne w plenerze. W spektaklu, w którym aktorzy wcielili się w role pielgrzymów i księcia, przedstawiono przygody z podróży, łącznie z własną interpretacją bitwy.

Następnie Bogusław X odwiedził Rzym i ważne miasta włoskie, w tym m. in. Ravennę, Florencję, Sienę oraz Bolonię, a tam – uniwersytet, na którym doktorat z prawa zdobył Jan v. Kitscher. Książę miał także okazję zaznajomić się z kiełkującą już wówczas epoką renesansu oraz z ludźmi nowej epoki, np. z Piotrem z Ravenny, który zasilił potem uczelnię w Greifswaldzie. W Wenecji mógł podziwiać nowy pomnik przedstawiający kondotiera Colleoniego. Gdy podróż dobiegała końca, książę przejeżdżając przez Lipsk, poznał wyżej wymienionego v. Kitschera, którego zaprosił na Pomorze.

Kiedy książę Bogusław wrócił do Szczecina, trwał właśnie Wielki Tydzień. W tamtym okresie na Pomorzu najbardziej znaną formą teatralną były misteria Męki Pańskiej, odgrywane podczas najważniejszych świąt chrześcijańskich. W północnej Europie kultywowano jeszcze tradycje średniowieczne. We Włoszech, skąd powrócił książę, popularność zaczęły zyskiwać idee renesansowe. Coraz częściej korzystano z dziedzictwa antyku, aby rozwijać nowe formy artystyczne. Nadchodziły czasy odrodzenia.

Tymczasem w Baniach (miejscowość położona około 50 km. od Szczecina), 13 kwietnia, w Wielki Piątek odgrywano Pasję męki Pańskiej, podczas której aktor grający Longinusa przebijającego bok Jezusa zamiast udać i trafić w specjalnie przygotowany pęcherz napełniony krwią, naprawdę zabija aktora grającego Jezusa (prywatnie bardzo go nie lubił). Aktor grający apostoła Jana dusi aktora grającego Longinusa i uciekając łamie nogę. Złapany, zostaje rzucony na koło. I tak pasja kończy się  śmiercią. „I od tej pory nie odgrywa się już Męki Pańskiej w Baniu. Z tej to przyczyny, chcąc powiedzieć o czymś co się radośnie zaczyna, lecz żałośnie kończy, mówimy: to tak, jak przedstawienie w Baniu”. Tak tę historię na kartach swojej kroniki przedstawił Thomas Kantzow.

Być może o tych wydarzeniach słyszał poeta i prawnik Jan v. Kitscher.; faktem jest, że zaczął przygotowywać na cześć Bogusława X utwór sceniczny, w którym elementy kanonów średniowiecznych przeplatają się z nowymi formami renesansowymi. Średniowiecznym akcentem jest rycerska pielgrzymka do Ziemi Świętej wraz z bitwą. Natomiast przedstawienie weneckie, gdzie mieszczanie wcielają się w role pielgrzymów i odgrywają historie sobie współczesnych uczestników wydarzeń, ma już cechy dramatu renesansowego. Spektakl przemawia nie tylko językiem symboli religijnych, zrozumiałych dla ówczesnych ludzi – łatwo w nim także znaleźć elementy tragikomiczne. To choćby aktor grający księcia, który z braku miecza fechtuje rożnem z nadzianym na niego kurczakiem. Tak powstaje utwór „Tragicocomedia De Hierosolymitana profectione illustrissimi Ducis Pomerani, etc.”, który jest pierwszą sztuką teatralną napisaną być może w Szczecinie, a wydaną w Lipsku w 1501 roku. Wymienione wyżej dzieło ma za zadanie sławić czyny i dokonania księcia Bogusława X; wyznacza również początek mecenatu na Pomorzu. Co ciekawe, utwór ten stanie się głównym źródłem informacji do pierwszych kronik z historią Pomorza, w tym kroniki „Pomerania” Thomasa Kantzowa.

Dziś nie wiemy czy książę naprawdę bronił się rożnem ani, czy aktorzy byli zawodowcami. Wiadomo tylko, że sztuka wenecka przypadła księciu do gustu i przyczyniła się do powstania pierwszych utworów pisanych z myślą o wystawieniu na scenie na Pomorzu. Historiografia Pomorza wzbogaciła się o nowe fakty, ale dziś wiemy, że zmieszano je z fikcją sztuki teatralnej, która zaczęła żyć własnym życiem w pomorskiej krainie. Stąd Szczecin teatrem na Pomorzu słynie.

Przemek Głowa

Fragment Ołtarza Pasja z Wkryujścia/Ueckermünde, fundacja księcia Bogusława X; drewno dębowe polichromowane (1510 rok). Obecnie znajduje się w Muzeum Narodowym w Szczecinie, przy ul. Staromłyńskiej, w zbiorach sztuki Pomorza Zachodniego (fot. D. Swoboda)

Tekst ukazał się w magazynie SIC! [#06] 04/2011. Cały numer do pobrania na stronie internetowej magazynu – tutaj link.

Umowa pomiędzy wykonawcą a Muzeum Narodowym w Szczecinie została podpisana we wtorek na pl. Solidarności, gdzie już za dwa lata będzie stało Centrum Dialogu “Przełomy”.

- Mam nadzieję, że wszystko pójdzie dobrze, nic nie wstrzyma inwestycji – mówi Agnieszka Kuchcińska – Kurcz, pomysłodawczyni powstania centrum. – Czekam aż na plac wejdzie ciężki sprzęt.

Projekt budynku Centrum Dialogu “Przełomy” został wyłoniony w konkursie. Wykonał go zespół młodych katowickich architektów pod kierunkiem Roberta Koniecznego.

Budowa Centrum Dialogu “Przełomy” zostanie sfinansowana z budżetu województwa oraz środków unijnych. Szacowany koszt całości realizacji projektu, na który składa się wybudowanie i wyposażenie budynku, zagospodarowanie pl. Solidarności oraz realizacja wystawy to bisko 24 mln zł.

Centrum Dialogów “Przełomy” ma pokazywać najnowszą historię naszego regionu i mieszkańców Pomorza Zachodniego.

Autor tekstu: Małgorzata Frymus (PR Szczecin)
Fotografia: Łukasz Szełemej (PR Szczecin)

Źródło: Polskie Radio Szczecin

Styczniowy wykład w kinowej Sali Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie poświęcony zostanie gryfom. Te mityczne zwierzęta, których najstarsze wizerunki liczą sobie ponad 4000 lat, symbolizowały rzadkie połączenie siły oraz inteligencji – i właśnie takie ich znaczenie utrwaliło się w europejskiej heraldyce. Upodobały je sobie szczególnie te miasta i rody, które chciały podkreślić swoją waleczność i śmiałość.

Mniej więcej od XIII wieku tak rozumiany gryf związał się na stałe z historią Szczecina. Najpierw gościł na pieczęciach, potem w herbie miasta, dziś zaś trudno już zliczyć nazwy miejsc, wydarzeń i instytucji odnoszących się do nazwy lub wizerunku tego mitologicznego stworzenia.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• termin: 25 stycznia 2012 (środa), godzina 17.00
• miejsce: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, Kino Zamek (wejście A, F)
• prelegent: Przemek Głowa – przewodnik po Szczecinie
• temat wykładu: “Gryf – od zoologii fantastycznej do herbu miasta”

Brytyjczyk przekazał swoje zbiory, ponieważ dowiedział się, że w Szczecinie powstaje nietypowe muzeum. Poza tym był pilotem jednostki, która teraz cumuje naprzeciwko siedziby Zarządu Morskich Portów Szczecin-Świnoujście. Bembridge pełnił funkcję bazy pilotów obsługującą statki wpływające m.in. do Londynu.

- Oryginalne certyfikaty pilota morskiego z Wielkiej Brytanii są pozbawione zdjęć – tłumaczy Rafał Zahorski, twórca muzeum morskiego na statku Bembridge. – Jednak opis danej osoby jest zrobiony bardzo dokładnie. Tak, że człowieka przedstawiającego dokument na statku trudno nie zidentyfikować.

Zbiory z archiwum Davida Gordona Jamesa to jednak nie jedyne eksponaty, które już niedługo będzie można zobaczyć w muzeum na statku.

- Musieliśmy odtworzyć, zebrać sprzęt, który niegdyś znajdował się na statku – mówi Kamil Hajduk, pracownik firmy Magemar – właściciela jednostki Bembridge. – Kupujemy je w Wielkiej Brytanii.

Muzeum morskie na statku Bembridge ma zostać otwarte pod koniec lutego.

Autor tekstu: Grzegorz Gibas
Fotografia: Łukasz Szełemej

Źródło: Polskie Radio Szczecin

Książka jest niedostępna w publicznym obiegu, my zapraszamy do jej pobrania w wersji elektronicznej.

Książkę w formacie PDF (66 MB) można pobrać klikając na jej okładkę u dołu artykułu. Zapraszamy do lektury i oddajemy głos Komendantowi Wojewódzkiemu Policji:

Szanowni Państwo,
z przyjemnością oddajemy w Państwa ręce niniejszą publikację. Jest ona efektem pracy policjantów zajmujących się problematyką przestępczości przeciwko zabytkom. Wierzymy, że z czasem uda nam się wykreślić z katalogu utraconych zabytków kolejne pozycje. Publikacja powstała z inicjatywy Wydziału Kryminalnego Komendy Wojewódzkiej Policji w Szczecinie. Mamy nadzieję, że zebrana tu wiedza na tematy związane ze zwalczaniem przestępczości przeciwko zabytkom, wpłynie na szersze zrozumienie tej problematyki i wprowadzi nową jakość pracy policji w odzyskiwaniu skradzionych, zaginionych zabytków i dzieł sztuki. Musimy zrozumieć, że przedmioty te są dziedzictwem narodowym nas wszystkich…  A przecież jesteśmy tym, co chronimy.
Komendant Wojewódzki Policji w Szczecinie
nadinsp. Wojciech Olbryś

Marek Łuczak – Policja w walce o zabytki.
(PDF 66 MB)

Zbiór zagadnień z przeciwdziałania przestępczości przeciwko zabytkom.
Katalog zabytków i dzieł sztuki utraconych z województwa zachodniopomorskiego.

]]> http://sedina.pl/index.php/2012/01/16/marek-luczak-policja-w-walce-o-zabytki/feed/ 2 http://sedina.pl/index.php/2012/01/15/poczatki-polskiego-drogownictwa-na-pomorzu-zachodnim/ http://sedina.pl/index.php/2012/01/15/poczatki-polskiego-drogownictwa-na-pomorzu-zachodnim/#comments Sat, 14 Jan 2012 23:05:57 +0000 sedina http://sedina.pl/?p=12551 W wyniku zmiany granic państwa polskiego po drugiej wojnie światowej niemieckie Pomorze Tylne (Hinterpommern) weszło w skład Polski. Nowe ziemie wymagały zasiedlenia i zagospodarowania, stworzenia od podstaw administracji, w tym służby drogowej. Zniszczenia wojenne ze względu na intensywne walki były tu szczególnie dotkliwe.

Pierwsze władze polskie na tym terenie pojawiły się w Szczecinie tuż po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną, wkrótce jednak musiały przenieść się do Koszalina ze względu na brak ostatecznego rozstrzygnięcia kwestii przynależności Szczecina do Polski. W Urzędzie Pełnomocnika Rządu Tymczasowego RP na Okręg Pomorze Zachodnie powstał Wydział Komunikacyjno-Budowlany i Odbudowy. Funkcję naczelnika wydziału pełnił inż. Piotr Zaremba, późniejszy wieloletni prezydent Szczecina. Po konferencji w Poczdamie i przyznaniu Szczecina Polsce inż. Piotr Zaremba opuścił zajmowane stanowisko, p. o. naczelnika został inż. Zygmunt Karmela. Szczególną troską ówczesnej administracji było obsadzenie ludźmi Obwodowych Biur Techniczno-Budowlanych i stworzenie efektywnych struktur terenowych.

Werbunek pracowników

We wrześniu 1945 roku z dotychczasowego Wydziału Komunikacyjno-Budowlanego i Odbudowy został wydzielony Wydział Komunikacyjny. Ministerstwo Komunikacji – Departament Dróg Kołowych mianował na naczelnika Wydziału inż. Jana Amona. Ten pochodzący z Lwowa drogowiec przed wojną pracował jako kierownik oddziału drogowego w Wydziale Komunikacyjno-Budowlanym Urzędu Wojewódzkiego w Lublinie. Po otrzymaniu nominacji inż. Jan Amon próbował w Krakowie zwerbować pracowników do obsadzenia stanowisk kierowniczych w administracji drogowej Pomorza Zachodniego, udało mu się pozyskać jedynie dwóch inżynierów – Zygmunta Horoszkiewicza i Jana Kieperszę. W październiku 1945 grupa ta razem z kierowcą udała się samochodem osobowym marki Mercedes z Krakowa do Szczecina. Po trwającej 16 dni podróży przez zniszczony wojną kraj wraz z pobytem w Koszalinie wymuszonym zablokowaniem mostów na Odrze drogowcy docierają do Szczecina. 21 października 1945 inż. Jan Amon oficjalnie obejmuje stanowisko Naczelnika Wydziału Komunikacyjnego w Urzędzie Wojewódzkim.

W tym pionierskim okresie głównymi zadaniami była inwentaryzacja stanu dróg, poniemieckich materiałów drogowych, maszyn drogowych i jak najszybsze przystąpienie do napraw nawierzchni i mostów. Konieczne było również ciągłe szkolenie kadry, wielu pracowników nie miało żadnego doświadczenia w drogownictwie, a ściągnięcie wykwalifikowanej kadry z centralnej i wschodniej Polski było bardzo trudne. Dlatego szczególną rolę odgrywały osoby z doświadczeniem w drogownictwie, które starały się przekazywać swoją wiedzę i doświadczenie pracownikom nie posiadającym stażu w zawodzie.

Organizacja służby drogowej w terenie nie przebiegała bez trudności. Można tu przywołać przypadek inż. Włodzimierza Kolarza, wyznaczonego na kierownika Obwodowego Biura Techniczno – Budowlanego w Lipianach, któremu po przybyciu do miejsca pracy zastępca starosty oświadczył, że ma on już swojego kierownika Biura. Wyznaczony przez niego kierownik Biura wkrótce został zatrzymany na granicy ziem odzyskanych z kryształami na furmance, a i sam zastępca starosty szybko się ulotnił. Drogowcom doskwierały problemy aprowizacyjne, przydziały żywności nie były duże, ratowano się zbiorami owoców i warzyw w opuszczonych ogrodach i sadach.   Samochód służbowy marki „DKW” Powiatowego Zarządu Dróg w Nowogardzie kilkukrotnie był celem zbrojnych napadów podczas przewożenia gotówki na wypłaty ze Szczecina, tylko dzięki sprawności kierowcy Michała Bieleja udawało się za każdym razem wyjść cało z opresji.

Brak materiałów i sprzętu

Szczególnie dotkliwe były problemy sprzętowe i materiałowe. Poniemieckie samochody i maszyny drogowe często znajdowano w stodołach ukryte w sianie. Jednak choćby na terenie powiatu stargardzkiego sprzętu poniemieckiego w zasadzie nie było, sytuację trochę poprawiała pomoc w ramach UNRRA. Dostawy materiałów budowlanych z południa Polski zaczęły napływać dopiero w 1948 roku. Sytuację ratowały pozostawione przez Niemców zapasy materiałów drogowych. Szczególną rolę odgrywała porzucona przez Niemców budowa autostrady Berlin – Królewiec. Na placach składowych zgromadzono tam 10 tys ton kostki kamiennej, 12 tys. ton grysów bazaltowych i granitowych, 10 tysięcy ton pospółki żwirowej i wiele innych materiałów . Sam specjalistyczny sprzęt używany do budowy niemieckich autostrady (pozostawiono tam min. 6 lokomotywek spalinowych kolejki roboczej i 40 wózków roboczych) nie był przydatny do prowadzenia prac na innych drogach . W ówczesnych czasach nie mogło być również mowy o wznowieniu budowy autostrady.

Służby liniowe

W połowie 1946 roku zlikwidowano stanowiska pełnomocników rządu i powołano Starostwa Powiatowe, a wraz z nimi Powiatowe Zarządy Dróg. Organizacja służb w terenie nie przebiegała bez problemów, jeszcze w 1946 zdarzało się, że kierownicy PZD robili objazdy furmanką i osobiście zasypywali doły w jezdni, lub łatali dziury „lepikiem”.

Z czasem jednak zorganizowano służby liniowe. PZD zatrudniały średnio 5-6 pracowników administracyjnych łącznie z kierownikiem. Służba liniowa składała się z nadzorców dróg i mostów, którzy nadzorowali odcinki dróg o długości 70-110 km, oraz dróżników, którzy mięli pod swoją pieczą odcinki 7-10 kilometrowe. Ponadto do prowadzenia robót zatrudniano robotników za stawki godzinowe.

Pod względem gęstości sieci dróg sytuacja na Pomorzu Zachodnim przedstawiała się dość dobrze, gęstość dróg twardych województwa szczecińskiego z tego okresu według wstępnej ewidencji wynosiła 42,7km/100km². Dawało to 4 pozycję w kraju, dla porównania wskaźnik ten dla województwa lubelskiego wynosił 13km/100km² . Jednak drogi były w dużym stopniu zniszczone przez działania wojenne, a niemal wszystkie mosty zostały wysadzone.

Łatanie tłuczniem

Nawierzchnie bitumiczne w związku z brakiem lepiszcza często łatano tłuczniem. Tworzono trójki składające się z dróżnika i dwóch robotników, którym przydzielano dwa wózki dwukołowe, jeden na materiał kamienny, a drugi na wodę. Tak wyposażona grupa musiała przy użyciu „czarnych narzędzi” (kilof, grabie, widły itp.) wykonywać remonty cząstkowe . Należy pamiętać, że wówczas nawet rower był niezwykle cennym dobrem, przydzielanym tylko niektórym pracownikom. Remontowano również nawierzchnie brukowcowe, co wymagało czasami ściągnięcia ekip brukarskich z głębi Polski. Bywało też, że mocno zniszczone nawierzchnie z kostki wymieniano na nawierzchnie tłuczniowe.

W zależności od dostępnych maszyn i materiałów wykonywano również odnowy nawierzchni bitumicznych. Plan 3 letni realizowany w latach 1947-1950 zakładał na terenie województwa szczecińskiego jedynie przebudowę drogi państwowej nr 2 Szczecin – Nowogard – Koszalin – Gdańsk. Poza tym skupiono się przede wszystkim na odbudowie mostów. Największym zadaniem była prowadzona w latach 1947-1950 budowa nowych mostów na Odrze w ciągu autostrady Berlin – Królewiec (dzisiejsza A6) w miejsce zniszczonych obiektów niemieckich. Często wobec trudności materiałowych musiano improwizować. Podczas wykonywanej w latach 1947-1948 metodą gospodarczą odbudowy stalowego mostu na rzece Inie w Goleniowie nity pozyskiwano z jednej ze zniszczonych fabryk metalowych w Szczecinie, a dwa łożyska z wahaczami i wałkami wydobyto ze zniszczonego stalowego mostu na Odrze.

Odbudowa mostów

Zakres robót w latach 1947 – 1950 objął zasadnicze naprawy i łatanie nawierzchni tłuczniowych, brukowcowych i żwirowych na niemal 2000 kilometrach dróg. Odbudowano szereg mostów, w miejscu przepraw tymczasowych budowano przeprawy półstałe. Zorganizowano od podstaw administrację drogową wraz ze służbami w terenie, doprowadzono do przejezdności wszystkie główne trasy. Prowadzono również przygotowania do przyszłych inwestycji, w tym rozpoczętej w roku 1950 pierwszej powojennej budowy nowej drogi na Pomorzu Zachodnim, czyli obejścia Myśliborza na drodze Szczecin – Gorzów. Ówczesnym drogowcom przyszło działać w niezwykle trudnych warunkach zmagając się z brakiem dosłownie wszystkiego, tym bardziej należy docenić trud i wysiłek jaki włożyli w odbudowę  kraju.

Mateusz Grzeszczuk

Galeria:

Dokumenty:

Patrząc na obydwie bramy szczecińskie, Portową i Królewską, trzeba nie lada wyobraźni, aby zobaczyć je jako element potężnych fortyfikacji, którymi było otoczone miasto do końca XIX w. Wówczas to wskutek utraty właściwości obronnych na polecenie władz centralnych państwa pruskiego zostały zburzone i zniwelowane urządzenia i wały forteczne istniejącej od ponad 200 lat twierdzy Szczecin. Przez cały ten czas wywierała ona ogromny wpływ na rozwój przestrzenno-architektoniczny miasta.

Budowę twierdzy Szczecin rozpoczęli w 1630 r. Szwedzi, którzy do końca XVII w. przekształcili miasto dysponujące jedynie obwarowaniami z okresu średniowiecza w silnie umocniony ośrodek. W latach 1724–1740 twierdzę znacznie rozbudowali królowie pruscy, którzy w 1720 r. włączyli miasto w granice swego państwa. Wszystkie rozbudowy i modernizacje twierdzy, realizowane zarówno przez Szwedów, jak i Prusaków, prowadzone były zawsze zgodnie z wymogami ówczesnej ars militaria.

Historia twierdzy Szczecin, jej relikty i ich wzajemne powiązania przestrzenne, rola twierdzy w rozwoju urbanistyczno-architektonicznym miasta to główne zagadnienia badań prowadzonych od lat przez architekt dr Izabelę Kozłowską z Zachodniopomorskiego Uniwersytetu Technologicznego. Ich wyniki zostaną przedstawione przez wyżej wymienionego gościa podczas najbliższego spotkania. Prelegent jest pracownikiem Instytutu Architektury i Planowania Przestrzennego Wydziału Budownictwa i Architektury ZUT. W 2008 roku dr Kozłowska obroniła pracę doktorską pt. Szczecińskie fortyfikacje nowożytne. Rola fortyfikacji nowożytnych w kształtowaniu układu przestrzennego miasta Szczecina oraz wpływ analizy historycznej na współczesne działania projektowe i zakres ochrony konserwatorskiej.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• termin: 18 stycznia 2012 (środa), godzina 17.00
• miejsce: Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, przy ul. Ks. Mściwoja II 8 (Ratusz Staromiejski na Podzamczu)
• prelegent: dr inż. arch. Izabela Kozłowska (Instytut Architektury i Planowania Przestrzennego ZUT)
• temat wykładu: “Twierdza Szczecin. Historia – relikty – wpływ na rozwój przestrzenny miasta”

„Środy z historią Szczecina” – cykl odczytów poświęconych różnorodnym zagadnieniom historii Szczecina organizowany od września 2009 roku przez Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Celem cyklu jest – zgodnie z najnowszymi trendami rozwoju nauk historycznych – ukazanie wieloaspektowego charakteru historii Szczecina, a więc dostarczenie jego uczestnikom w sposób przystępny udokumentowanej naukowo wiedzy na wybrane tematy nie tylko z zakresu historii politycznej, lecz także m.in. z historii kultury, demografii historycznej, urbanistyki. Stąd też przedmiotem odczytów są różnorodne zagadnienia historii miasta zarówno z okresu do, jak i od 1945 r. W miarę możliwości punktem wyjścia poszczególnych spotkań mają być eksponaty zgromadzone w zbiorach Muzeum Historii Szczecina, Oddziale Muzeum Narodowego w Szczecinie, zarówno eksponowane na wystawach stałych, jak i przechowywane w jego magazynach.

Cykl jest kierowany do szerokiego kręgu odbiorców, jakim bez wątpienia jest grupa osób zainteresowanych dziejami miasta, a zwłaszcza uczniów, studentów, nauczycieli, a także wszystkich pozostałych szczecinian, chcących pogłębić swoją wiedzę na temat przeszłości miasta, które mogą mieć jednak problemy z dotarciem do najnowszej fachowej literatury historycznej. Mile widzianymi uczestnikami spotkań będą również – ze względu na potencjalną aktywność podczas dyskusji przewidzianej po każdej prelekcji – zawodowi historycy bądź studenci tego kierunku z uczelni szczecińskich.

Pod koniec ubiegłego roku na rynku wydawniczym ukazał się kolejny (czwarty w 2011 roku) numer kwartalnika „Renowacje i Zabytki”. Większa część pisma została poświęcona naszemu miastu – Szczecinowi. Wiąże się to z inicjatywą redaktorów gazety, którzy zainicjowali jakiś czas temu cykl „Miasta polskie”, gdzie przedstawiają kolejne miejscowości Polski. Tym razem zdecydowano, iż tematem przewodnim będzie nasze miasto. We wstępie publikacji redaktor naczelny – Edward Hardt – podkreślił, iż w numerze miejscowi autorzy starają się przybliżyć charakter i oddać klimat zachodniopomorskiej metropolii. Redakcja pisma oddała bowiem „pole” osobom z regionu, których zadaniem było przedstawienie walorów miasta – w domyśle można dodać – tym, którzy nie znają dobrze Szczecina, a zarazem sięgną po samą publikację. Warto nadmienić, iż każda kolejna odsłona wspomnianego cyklu jest przygotowywana wspólnie z władzami samorządowymi.

Ponad 110 stron o Szczecinie

Całość składa się ze 176 stron w formacie A4, z czego przeszło 110 stron poświęcono naszemu miastu. Warto podkreślić wysoki nakład pisma (5-8 tys. egzemplarzy) przy dobrej dystrybucji (publikacja jest do nabycia w sieci EMPIK) oraz niskiej cenie (zaledwie 15,75 zł brutto). Podając informacje techniczne należy dodać, iż pismo w całości zostało wydane „na kredzie” – z ogromną ilością rzucających się w oczy, bardzo ładnych – kolorowych zdjęć (część z nich można oglądnąć w galerii pod niniejszym tekstem).

W sumie w numerze znalazło się 13 artykułów o Szczecinie kilku autorów (m.in. Miejskiego Konserwatora Zabytków – Małgorzaty Gwiazdowskiej, Macieja Słomińskiego czy kolekcjonera – Aleksego Pawlaka), do tego należy także doliczyć sam wstęp. Spis treści przedstawiamy do wglądu tutaj – spis_4_2011. Swoje spostrzeżenia na temat Szczecina, odnoszące się do zaprezentowanych teksów, w kilku zdaniach przedstawił przytaczany już Edward Hardt: Stolica Pomorza Zachodniego zachwyca fasadami secesyjnych kamienic z balkonami fantazyjnie zdobionymi udaną metaloplastyką. Odrestaurowany Zamek Książąt Pomorskich góruje nad szczecińskim Starym Miastem, a 100-letni Urząd Wojewódzki wyróżnia się w nadbrzeżnej architekturze Odry Zachodniej. Miasto jest rozległe i przestrzenne, a ulice szerokie, z monumentalnymi często budynkami.

Od „szlaków” po wodociągi

Przechodząc do analizy samych artykułów warto podkreślić, iż pisząc o Szczecinie – autorzy mieli na myśli jego lewobrzeżną część. Na temat prawobrzeża (chociażby kościała w Dąbiu) czy międzyodrza (co w tym wypadku tłumaczy charakter pisma) nie znajdzie się w publikacji ani słowa (tzn. autor niniejszego tekstu po wstępnej lekturze nic nie odnotował). Jak już było napisane, a co warto raz jeszcze podkreślić – wszystkie artykuły są bogato ilustrowane, co sprawia, iż nawet pobieżne przejrzenie pisma zachęca do głębszego zapoznania się z jego treścią. Dobrana tematyka – od klasycznego już „Miejskiego Szlaku Turystycznego”, obiektów wchodzących w skład „Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego” poprzez śródmiejskie kamienice, Cmentarz Centralny po opis niedawno otwartych tras turystycznych Urzędu Wojewódzkiego – oraz raczej ogólnikowe informacje, raz jeszcze przekonują kto jest głównym adresatem pisma. Przedstawiono bowiem „reprezentacyjne szlaki spacerowe” Szczecina, co być może będzie wskazówką dla osób przyjezdnych, co w pierwszej kolejności warto zwiedzieć w mieście.

W piśmie znajdują się także artykuły bardziej odwołujące się do historii Szczecina. W pierwszym z nich autorka – Małgorzata Jakóbik napisała na temat obecnego Placu Tobruckiego, wspominając m.in. o fontannie Manzla. W drugim – Aleksy Pawlak zajął się analizą fragmentu miasta na podstawie kilku ujęć, m.in. fotografii z 1864 roku. W artykule przedstawiono pokrótce samą historię fotografii oraz pewne różnice między tym samym obrazem utrwalonym na rysunku, litografii czy zdjęciu (podano przykład rejonu wokół dawnej Bramy Ślimaczej).

Wśród artykułów prezentujących mniej „powszechne” zagadnienia uwagę zwraca tekst o chodnikach w Szczecinie – autorstwa Beaty Makowskiej oraz stacji wodociągowej Szczecin-Pilchowo (Elwiry Wolender). Naturalnie, nie zabrakło również artykułu o willach, specjalisty w tym zakresie, Macieja Słomińskiego. Co warto zaznaczyć, oprócz typowych przykładów tego typu zabudowy z rejonów Westendu, Neu Westend-u czy Braunsfelde (obecnego Pogodna i Łękna), pojawiła się w artykule także wzmianka o willach z innych obszarów miasta (m.in. wspomniano o obiekcie  przy Wyzwolenia 73 – gmachu będącego obecnie siedzibą PSL-u).

W większości tekstów mniej miejsca poświęcono historii obiektów, tzn. opisom ich kolei dziejów na przestrzeni wieków czy lat. Pojawiają się raczej krótkie, „przewodnikowe” informacje, jak w przypadku Zamku Książąt Pomorskich: Pierwsza siedziba książęca na wzgórzu zamkowym istniała na początku XII w. Przez wieki była wielokrotnie przebudowywana i powiększana, jednak w wyniku nalotów alianckich w 1944 roku uległa całkowitemu zniszczeniu. Uwagę autorów przykuwa natomiast architektura obiektów, przeważają zatem ich opisy wewnętrzne i zewnętrzne – m.in. elewacji. Jako egzemplum może posłużyć fragment artykułu o poczcie mieszczącej się przy ulicy Dworcowej: Nad dwukondygnacyjną przestrzenią sali znajduje się dekoracyjny płaski świetlik, konstrukcję którego w części oparto, poprzez system żeber, na smukłym, 10-metrowych, żeliwnych kolumnach. Co zrozumiałe, w tekstach pojawia się również słownictwo, związane właśnie z tą dziedziną sztuki. Przed zgłębieniem artykułu warto je sobie przypomnieć bądź, w przypadku mniejszej wiedzy w tym zakresie, na bieżąco sprawdzać.

„Nie myli się ten, kto nic nie robi”

Zgodnie z maksymą „nie myli się ten, kto nic nie robi” – również w tej publikacji po pobieżnej lekturze można odnaleźć kilka błędów. Co by nie mówić – najbardziej rzuca się w oczy potknięcie z samego wstępu publikacji. Autorka – Małgorzata Gwiazdowska – pisze: Szczecin miał wyraźnie ukształtowany układ miejski już w XIII wieku. Jego zasięg terytorialny wyznaczony został w wyniku nadania praw miejskich przez księcia Barnima I, 3 kwietnia 1245 roku. Zapewne przez nieuwagę pomylono więc datę lokacji o dwa lata (powinno bowiem widnieć 1243). Podając inny przykład, można wspomnieć o niekonsekwentnie pisanej nazwie dzielnicy Westend. Co ciekawe, we wstępie artykułu o willach Maciej Słomiński już w leadzie tekstu wyjaśnia, iż szczecińska nazwa bierze swój początek z Londynu. Tamtejszy West End, czyli zachodnia dzielnica… Tymczasem w kolejnym artykule (o drewnianych domach) w tekście pojawia się zdanie: Budynek przy ulicy Pola 4 […] w dzielnicy West End…, które zawiera podwójny błąd. Po pierwsze, jak wspomniano powyżej, mylnie podano nazwę dzielnicy („przeniesiono” ją z Londynu), po drugie pomylono rejon miasta, bowiem dawna ulica Lindenhofer Weg mieściła się na Neu Westend-ie. Nie jest celem niniejszego artykułu szczegółowe badanie zdanie po zdaniu kolejnego tekstu w celu wyszukania każdej nieścisłości, a jedynie zasygnalizowanie, iż także tutaj można natrafić na pewne błędy, które nie mają jednak wpływu na ogólny przekaz tekstów.

Wśród zebranych artykułów – większość wydaje się być na zbliżonym poziomie i jest napisana w przystępny dla osób nieznających Szczecina sposób. Nieco więcej skupienia (zwłaszcza od mniej obeznanych w historii miejskich fortyfikacji) wymaga na pewno tekst Aleksego Pawlaka – skrupulatnie analizującego i opisującego budynki ze zdjęcia oraz ówczesną twierdzę (rawelin 8-9, Brama Odrzańska) po włączeniu w jej obszar Nowego Miasta.

Reasumując – lektura z pewnością godna polecenia. Niska cena oraz sam fakt, iż ogólnopolskie (wydawane w Krakowie)  pismo postanowiło przyglądnąć się Szczecinowi – tym bardziej zachęcają do sięgnięcia po publikację.

Jan Skolimowski [Stau]

Galeria zdjęć:

Spotkanie przypomni sylwetkę wojewody nie tylko z okresu szczecińskiego, ale również jego dalszych mniej znanych losów. W dyskusji wezmą udział historycy: profesor Kazimierz Kozłowski (Uniwersytet Szczeciński), Katarzyna Rembacka (IPN), Andrzej Titkow (reżyser filmowy przygotowujący film o L. Borkowiczu pt. “Bezsenność”)  oraz dr Eryk Krasucki (Uniwersytet Szczeciński), który będzie moderatorem rozmowy.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• miejsce: Książnica Pomorska w Szczecinie, sala Stefana Flukowskiego (ulica Dworcowa 8, III piętro)
• data: 4 stycznia 2012 roku (środa), godzina 17.00

Przypominamy, iż w ubiegłym roku na Portalu Miłośników Dawnego Szczecina sedina.pl zaprezentowaliśmy film dokumentalny o Leonardzie Borkowiczu zatytułowany “Pełnomocnik Rządu” (1987), w reżyserii Andrzeja Androchowicza. Film można oglądnąć tutaj.

Na naszym portalu pojawił się także w 2011 roku pięcioczęściowy artykuł “Kierowca Pełnomocnika Rządu”, który jest fragmentem nieopublikowanej nigdy książki “Poza kadrem”, wspomnianego powyżej reżysera. W tekście znajdują się m.in. informacje o tym jak Aleksander Płaksiwy – tytułowy kierowca – wspominał po latach swojego dawnego przełożonego. W artykule zamieszczony jest także list L. Borkowicza wysłany do byłego kierowcy oraz przedstawione są losy pierwszego wojewody po wyjeździe ze Szczecina.  Poszczególne odsłony artykułu dostępne są poniżej:

• Kierowca Pełnomocnika Rządu (1)
• Kierowca Pełnomocnika Rządu (2)
• Kierowca Pełnomocnika Rządu (3)
• Kierowca Pełnomocnika Rządu (4)
• Kierowca Pełnomocnika Rządu (epilog)

Wykonany z oryginalnych miedziorytów druk znajduje się w 12 niepołączonych ze sobą planszach. Mapa trafiła do Szczecina z jednego z niemieckich antykwariatów dzięki wsparciu Marszałka Zachodniopomorskiego, który na ten cel wyasygnował blisko 100 tysięcy złotych.

Mapę wydano po raz pierwszy w 1618. W ciagu najbliższych miesięcy zostanie udostepniona publiczności.

Autor tekstu: Krzysztof Kukliński

Źródło: Polskie Radio Szczecin

]]> http://sedina.pl/index.php/2011/12/30/mapa-lubinusa-w-zamku-ksiazat-pomorskich/feed/ 6 http://sedina.pl/index.php/2011/12/28/nowy-translator-niemieckich-nazw-miejscowych-cz-ii/ http://sedina.pl/index.php/2011/12/28/nowy-translator-niemieckich-nazw-miejscowych-cz-ii/#comments Wed, 28 Dec 2011 11:09:25 +0000 Busol http://sedina.pl/?p=12452 Zgodnie z wcześniejszymi obietnicami udostępniamy kolejne zakresy związane z polskim i niemieckim nazewnictwem historycznym. Do istniejących już ulic i dzielnic dołączamy: rzeki i strumienie, jeziora, stawy i akweny, wyspy, wzniesienia i tereny zielone.

Jak zostało wspomniane przy pierwszej wersji wyszukiwarki, niniejsze zestawienie należy traktować jako podstawę i punkt wyjścia do dalszej pracy, bo z nazewnictwem niemieckim i polskim – szczególnie tym związanym z geografią okolic Szczecina i Międzyodrza (wyspy, kanały, przekopy itd) wiąże się wiele nieścisłości. Mimo, że istnieją opracowania związane z tą tematyką to już przy pierwszym podejściu do tego zagadnienia widać, że uporządkowanie tego może zająć jeszcze dużo czasu. Próby usilnego polonizowania niemieckich nazw, które nigdy się nie przyjęły, i błędy z tym związane (często zwykłe literówki), powodują, że po 60 latach nie jest łatwo przyporządkować odpowiednie polskie nazwy polskie do historycznych nazw niemieckich. Dlatego mamy nadzieję, że ta próba oraz opracowania związane z nazwami geograficznymi znajdujące się w Internetowej Encyklopedii Szczecina, pozwolą nam rozpocząć proces uporządkowania i usystematyzowania nazewnictwa w jednym ogólnodostępnym źródle.

Arkadiusz Bis

Wyszukiwarka nazw dostępna jest w prawej kolumnie na stronie głównej portalu sedina.pl.

Przy okazji dwusetnej rocznicy spalenia kościoła św. Mikołaja na Starym Mieście Przemek Głowa opowie o śladach niezwykle popularnego w Szczecinie patrona. Św. Mikołaj, którego imię w języku greckim oznaczać miało „zwycięstwo ludu”, był opiekunem wielu lokalnych gildii, parafii i kościołów wszystkich wyznań. Co więcej, ostatnie świątynie pod wezwaniem biskupa z Miry – w tym największej w Szczecinie cerkwi – zostały wybudowane już w XXI wieku, zatem tradycja odwoływania się pod jego opiekę jest wciąż żywa i warta uwagi. W ramach wykładu opowieść o losach szczecińskich instytucji będzie przeplatała się również z burzliwą historią wizerunku świętego.

“Wykłady z historii regionu” to inicjatywa Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Spotkania odbywają się w ostatnią środę każdego miesiąca i prowadzi je znana w środowisku lokalnej turystyki osoba. – Przemek Głowa jest chyba jednym z najbardziej charakterystycznych przewodników po ulicach i losach naszego miasta. Zaproszenie go do prowadzenia czterech zamkowych wykładów z historii regionu było wynikiem poszukiwania nietypowej formuły odczytu, ale wiązało też z chęcią postawienia Przemka w nietypowych okolicznościach i przed ciekawym wyzwaniem. Popularność prelekcji wskazuje, że poradził sobie świetnie – opowiada Jolanta Rybkiewicz z Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• termin: 28 grudnia 2011 (środa), godzina 17.00
• miejsce: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, Kino Zamek (wejście A, F)
• prelegent: Przemek Głowa – przewodnik po Szczecinie
• temat wykładu: “Szczecińskie dzieje wizerunku św. Mikołaja i fundacji pod jego wezwaniem od XIII w. aż po współczesność”

Pierwsze cztery odsłony artykułu dostępne są pod tymi adresami:

• cześć pierwsza
• część druga
• część trzecia
• część czwarta

(…) Od wyjazdu do Paryża w 1968 roku, piosenkarkę sporadycznie widywano na polskich estradach. Trudno dziś dociec, dlaczego. Czy była to jej świadoma decyzja – artystka zdawała sobie sprawę, że lata jej świetności i popularności na krajowych estradach bezpowrotnie minęły – czy też była to odgórna decyzja, mająca ukarać artystkę za opuszczenie kraju. W dniu 21 czerwca 1970 Helena Majdaniec wystąpiła w programie rozrywkowym Zapraszamy na pół czarnej. Autorami programu byli Andrzejowie Androchowicz i Rokita, a obok Heleny wystąpili m.in. Halina Kunicka, Irena Santor, Jadwiga Prolińska, Jerzy Ofierski, Alibabki i dawny kolega z Czerwono-Czarnych, Toni Keczer. Ten zrealizowany przez Telewizję Szczecin program został wyemitowany w programie ogólnopolskim tuż po Dzienniku Telewizyjnym, w tzw. najlepszym paśmie oglądalności. W tym samym roku artystka wzięła udział w koncertach „50 lat polskiej piosenki” w kraju i dla Polonii w USA.

W 1986 roku Helena zaśpiewała w koncercie Old Rock Meeting. Czy nas jeszcze pamiętasz w sopockiej Operze Leśnej. To zrealizowane wg pomysłu niezmordowanego Franciszka Walickiego muzyczne widowisko miało przypomnieć polskiej publiczności jej ulubieńców sprzed lat – Karin Stanek, Mirę Kubasińską, Adę Russowicz, Halinę Frąckowiak, Kasię Sobczyk, Bogusława Wyrobka, Wojciecha Gąssowskiego, Michaja Burano, Wojciecha Kordę, Wojciecha Skowrońskiego, Czesława Niemena, Tadeusza Nalepę i muzyków z dawnych zespołów Rhythm & Blues, Czerwono-Czarni, Niebiesko-Czarni, Trubadurzy, ABC i Breakout. Na koncertach w dniach 11 i 12 lipca Helena przypomniała trzy piosenki ze swojego repertuaru, nieśmiertelnego Rudego rydza, Powiedz, jak mnie kochasz oraz Zakochani są wśród nas. Koncerty Dinozaurów zarejestrowano i wydano na dwupłytowym albumie Polskich Nagrań i pięciopłytowym albumie Poljazzu (obecnie wznowione na CD).

Helena pojawiła się na estradzie także w 1992 roku na koncercie Karin Stanek Show. W tym samym roku, 10 października, wzięła udział w koncercie Niebiesko-Czarnych, poświęconemu pamięci tragicznie zmarłej Ady Rusowicz. Podczas występu w poznańskiej Arenie oprócz Rydza i Zakochanych, przypomniała Bilet w jedną stronę, piosenkę, od której zaczęła się jej kariera. Zapis okolicznościowego koncertu ukazał na płycie firmy Intersonus. Helena Majdaniec nie zapomniała także o szczecińskiej, najbliższej jej sercu, publiczności. W miejskim amfiteatrze śpiewała na koncertach „Ten stary – młody Szczecin” i „Dinozaury szczecińskiego big-beatu”. Dwukrotnie była też jurorką reaktywowanego Festiwalu Młodych Talentów.

Po wielu latach nieobecności w kraju Helena zdecydowała się na powrót do Polski, na powrót do ukochanego Szczecina. Okres zainteresowania kulturą słowiańską we Francji powoli mijał. Paryż, a także cały świat, interesował się już innymi trendami w muzyce i innymi wykonawcami. Ponadto artystka zbliżała się do granicy wieku, w jakim wypada się wycofać ze sceny, aby pozostawić w pamięci odbiorców jedynie dobre wspomnienia. Helena wprawdzie nigdy nie założyła rodziny, ale w Szczecinie miała siostrę i była najukochańszą ciocią, a jednocześnie mamą chrzestną dwójki bratanków i siostrzeńca. Tu mieszkały także jej przyjaciółki i koleżanki ze szkolnej ławy i koledzy z okresu początków jej artystycznej kariery.

W dniu 16 stycznia 2002 roku Helena Majdaniec razem z drugą popularną gwiazdą polskiej estrady wczesnych lat sześćdziesiątych, Karin Stanek, wystąpiła w cyklicznym programie TVN. W Rozmowach w toku opowiadała o swoich planach na przyszłość. W lutym 2002 roku chciała zaśpiewać na koncercie w Sali Kongresowej w Warszawie. Miał to być rockowy come back, gdyż tego typu muzyka była pierwszą miłością Heleny i z nią artystka najbardziej kojarzyła się polskim słuchaczom. Pod koniec programu prowadząca talk show Ewa Drzyzga sprowokowała artystki do zwierzeń na temat śmierci. Zapytana o to Helena powiedziała: „Nie myślę i nie boję się śmierci, boję się choroby i cierpienia, które choroba powoduje”. Dwa dni później nie żyła. Zmarła nagle w mieszkaniu swojej siostry w Szczecinie. Jak się okazało, od dłuższego czasu poważnie chorowała. Tą wiadomością jednak z nikim się nie podzieliła. Pogrzeb Heleny odbył się 24 stycznia 2002 roku. Artystka została pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie w kwaterze 24A/3/12.

Ze względu na wieloletnią znajomość z Heleną Majdaniec, wkrótce po śmierci artystki, jej kolega z teatrzyku studenckiego „Skrzat, Andrzej Androchowicz, postanowił zrealizować dokumentalny film o „Polskiej Królowej Twista”. Miała to być opowieść o Kopciuszku, o pięknej, skromnej dziewczynie z ubogiej kresowej rodziny, która dzięki uporowi i ambicji została gwiazdą estrady w Polsce. Wspomnienia o Helenie mieli snuć w filmie jej przyjaciele, m.in. Czesław Niemen, Janusz Popławski, Jan Szyrocki, Tadeusz Klimowski i Jacek Nieżychowski. Niestety, Telewizja Szczecińska nie była wówczas zainteresowana powstaniem filmu. Obecnie większość z  wymienionych osób, w tym także pomysłodawca filmu, juz nie żyje. Legenda piosenkarki powoli odchodzi w zapomnienie. Dziś o Helenie Majdaniec przypominają jedynie wznowione na kompaktach dawne nagrania płytowe i Amfiteatr Letni w Szczecinie, który nazwano jej imieniem.

Andrzej Androchowicz

Artykuł umieszczony dzięki uprzejmości Średzkiego Kwartalnika Kulturalnego. Redakcja Portalu Miłośników Dawnego Szczecina sedina.pl przeredagowała powyższy tekst, m.in. dzieląc całość na mniejsze akapity.

Grudzień 1970 roku, ten zapewne najważniejszy przełom historyczny w dziejach PRL, propaganda komunistyczna od początku starała się zepchnąć na margines świadomości społecznej czy wręcz w zupełną niepamięć, śladem czego są choćby nadal powszechnie funkcjonujące, w tym również w opracowaniach wielu znanych historyków, wyrażenia typu „wydarzenia”, „wypadki”, „zajścia”.

Skutkiem braku rzetelnej informacji czy wręcz dezinformacji towarzyszącej robotniczej rewolcie było wiele mitów i stereotypów, z których niektóre pokutują nadal, nawet w podręcznikach historii. Jednym z mitów jest wyolbrzymiona liczba zabitych wówczas w starciach z milicją i wojskiem demonstrantów, który jest echem niewiary w oficjalne, opublikowane dopiero po miesiącu pełne listy ofiar dramatycznego tygodnia grudniowego 1970 roku w 4 miastach Wybrzeża. Opinia publiczna przypisała komunistom również zwykłe nonsensy, np. rzekome przebranie milicjantów w żołnierskie mundury czy użycie do rozpędzania demonstrantów na ulicach Trójmiasta i Szczecina sowieckich żołnierzy.

W Szczecinie nadal żywy jest, zrodzony „na gorąco”, mit o delegacji stoczniowców, która miała udać się do KW PZPR. Pogłoska o jej aresztowaniu stała się bezpośrednią przyczyną szturmu demonstrujących na gmachy KW MO i aresztu śledczego celem jej uwolnienia. Kłamstwem gierkowskiej epoki, w znacznym stopniu służącym jej legitymizacji, jest szczególnie żywy mit słynnego „Pomożemy!” stoczniowców Gdańska, przypisywany również Szczecinowi. Faktycznie jednak słowo to w Szczecinie nigdy nie padło.

Dr Michał Paziewski jest pracownikiem Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego. Jako pierwszy dotarł do kompletnego zapisu rozmowy Gierka i członków jego ekipy z przedstawicielami robotników strajkujących w szczecińskiej stoczni w 1971 roku. Na podstawie źródła została opublikowana książka “Debata robotników z Gierkiem. Szczecin 1971″ składająca się z obszernego wstępu oraz zapisu samej rozmowy. Publikacja wydana w 2010 roku została nominowana do tegorocznej Nagrody Historycznej tygodnika “Polityka”.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

• termin: 21 grudnia 2011 (środa), godzina 17.00
• miejsce: Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, przy ul. Ks. Mściwoja II 8 (Ratusz Staromiejski na Podzamczu)
• prelegent: dr Michał Paziewski – Instytut Politologii i Europeistyki Uniwersytetu Szczecińskiego
• temat wykładu: “Mity i stereotypy dotyczące Grudnia 1970 i Stycznia 1971”

„Środy z historią Szczecina” – cykl odczytów poświęconych różnorodnym zagadnieniom historii Szczecina organizowany od września 2009 roku przez Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Celem cyklu jest – zgodnie z najnowszymi trendami rozwoju nauk historycznych – ukazanie wieloaspektowego charakteru historii Szczecina, a więc dostarczenie jego uczestnikom w sposób przystępny udokumentowanej naukowo wiedzy na wybrane tematy nie tylko z zakresu historii politycznej, lecz także m.in. z historii kultury, demografii historycznej, urbanistyki. Stąd też przedmiotem odczytów są różnorodne zagadnienia historii miasta zarówno z okresu do, jak i od 1945 r. W miarę możliwości punktem wyjścia poszczególnych spotkań mają być eksponaty zgromadzone w zbiorach Muzeum Historii Szczecina, Oddziale Muzeum Narodowego w Szczecinie, zarówno eksponowane na wystawach stałych, jak i przechowywane w jego magazynach.

Cykl jest kierowany do szerokiego kręgu odbiorców, jakim bez wątpienia jest grupa osób zainteresowanych dziejami miasta, a zwłaszcza uczniów, studentów, nauczycieli, a także wszystkich pozostałych szczecinian, chcących pogłębić swoją wiedzę na temat przeszłości miasta, które mogą mieć jednak problemy z dotarciem do najnowszej fachowej literatury historycznej. Mile widzianymi uczestnikami spotkań będą również – ze względu na potencjalną aktywność podczas dyskusji przewidzianej po każdej prelekcji – zawodowi historycy bądź studenci tego kierunku z uczelni szczecińskich.

Pierwsze trzy odsłony artykułu dostępne są pod tymi adresami:

• cześć pierwsza
• część druga
• część trzecia

(…) Przypominając polski etap kariery zawodowej Heleny, kilka słów należy poświęcić związkom Heleny Majdaniec z filmem. Zapowiadając występ piosenkarki w paryskiej Olympii, Coquatrix przedstawił ją jako najpiękniejszą z brunetek i sławną gwiazdę polskiego filmu. O ile z pierwszą częścią zapowiedzi można było bezapelacyjnie się zgodzić, o tyle druga część była stwierdzeniem mocno na wyrost. Ze względu na świetne warunki zewnętrzne, niewątpliwy talent i swobodę w kontaktach z publicznością, kino rzeczywiście zainteresowało się piękną Heleną dość wcześnie..

Występy w polskich filmach

Po raz pierwszy kinomani mogli Helenę zobaczyć w 1963 roku w filmie Janusza Nasfetera Zbrodniarz i panna. Znany ze znakomitych filmów dla dzieci i młodzieży, tym razem reżyser sięgnął po kryminał Joe Alexa. Ze względu na ciekawą intrygę, wartką akcję i występujących w nim aktorów, film cieszył się wśród widzów dużym powodzeniem, a przez krytykę uznany był za jeden z najlepszych filmów sensacyjnych lat sześćdziesiątych.

W obrazie tym Majdaniec wystąpiła obok Ewy Krzyżewskiej, Ewy Wiśniewskiej, Zbyszka Cybulskiego, Edmunda Fettinga, Piotra Pawłowskiego i Gustawa Lutkiewicza. Helena zagrała samą siebie, piosenkarkę występująca na scenie muszli koncertowej w Międzyzdrojach z zespołem Czerwono-Czarni. Na ekranie zaśpiewała jeden ze swoich wielkich szlagierów Happy End. Z pewnością nie będzie przesadą, jeśli uznamy, że spora część widzów, szczególnie tych młodszych, przychodziła na film także, a może przede wszystkim po to, aby ujrzeć fragment koncertu słynnych Czerwono-Czarnych z ich urodziwą wokalistką. Przypomnijmy, były to lata, kiedy odbiornik telewizyjny był jeszcze ciągle marzeniem milionów Polaków, a zdobycie biletu na koncert gwiazd rodzimego big-beatu graniczyło niemal z cudem.

Trzy lata później, w 1966 roku, Helena Majdaniec wystąpiła w dramacie psychologicznym, Ktokolwiek wie, w reżyserii Kazimierza Kutza. Na ekranie zaistniała tym razem jako dziewczyna z paczki „Sobiekróla” (Wiesław Dymny). Był to epizod, w którym Majdaniec mogła epatować widza jedynie swoją urodą. I w tym filmie pojawiła się u boku świetnych aktorów, Edwarda Lubaszenki, Zofii Merle, Marii Zbyszewskiej, Ireny Netto, Jerzego Turka i Zdzisława Maklakiewicza. Na tym skończyła się „kariera” filmowa artystki w Polsce.

Kinematografia zagraniczna w karierze Heleny

Helena Majdaniec pojawiła się także dwukrotnie na ekranie w produkcjach zagranicznych. W 1964 roku zagrała w muzycznej komedii produkcji NRD Tytułu jeszcze nie mam (Titel hab’ ich noch nicht) w reżyserii Ulricha Theina. W filmie tym wcieliła się w rolę polskiej piosenkarki. Zaśpiewała kilka piosenek, a film, jak sama mówiła w wywiadzie dla „Radaru”, „(…) miał dobre recenzje (…) i był wyświetlany w berlińskich kinach ze sporym powodzeniem”. Po raz ostatni można było ujrzeć Helenę w mini serialu Ci i inni (Les Uns et uns autres) z 1983 roku, który był rozszerzoną wersją zrealizowanego dwa lata wcześniej filmu Claude’a Leloucha pod tym samym tytułem.

Niemal pięćdziesięcioletnia historia Francji, Niemiec, ZSRR i USA, opowiedziana poprzez losy kilku rodzin, nie była zbyt udanym dziełem. Zarówno gwiazdorska obsada: James Caan, Daniel Olbrychski, Robert Hossein, Nicole Garcia, Geraldine Chaplin, Jean-Claude Brially, Fanny Ardant, a także znakomita muzyka Francisa Lai i Michela Legranda czy zdjęcia Jeana Boffety, nie przyniosły spodziewanego rezultatu. A jaki w tym wszystkim był udział Heleny Majdaniec? Żaden. Mignęła przez moment na ekranie, a jej nazwisko nie znalazło się nawet w napisach końcowych. Jak widać kontakt z X Muzą trudno uznać za udany epizod w artystycznej karierze piosenkarki.

Warto także wspomnieć o współpracy artystki z zachodnioniemiecką stacją telewizyjną WDR, dla której wystąpiła w programie Beat Club, oraz programami Telewizji NRD. Fragmenty unikatowych nagrań z grudnia 1966 roku, w których Helena śpiewa I don’t want him dla tej ostatniej stacji, są dostępne na Portalu Miłośników Dawnego Szczecina „sedina.pl”.

„Paryska stabilizacja”

Wiosną 1968 roku Helena Majdaniec w ramach stypendium PAA Pagart wyjechała do Paryża i… postanowiła tam zostać na stałe. Jakie były przyczyny takiego kroku? Z pewnością kilka. Popularność, jaką do tej pory cieszyła się w kraju, powoli mijała. Na polskiej estradzie pojawiały się nowe, często młodsze i lepsze wokalistki. Zmieniały się także gusty publiczności. Repertuar, w którym dobrze czuła się Majdaniec, odchodził do lamusa. Mimo tzw. żelaznej kurtyny, do Polski stosunkowo szybko docierały nowe trendy w muzyce młodzieżowej świata. Niebanalną rolę odegrały tu rozgłośnie Radia Luksemburg, krajowa Trójka, a także komisy, do których płyty z całego świata dostarczali marynarze. Ponadto Helena, czemu się trudno dziwić, chciała się także sprawdzić za granicą. Z jej głosem i repertuarem bliżej jej było do Paryża czy Rzymu, niż do Londynu, niekwestionowanej od początku lat sześćdziesiątych stolicy światowej muzyki. Tu, nad Tamizą, królowała już zresztą inna Helena, wspomniana kilkakrotnie wielka gwiazda muzyki pop, Helen Shapiro, doskonale znana w Polsce z koncertów w Szczecinie i w Warszawie, dziesiątek nagrań radiowych i płytowych, a także z filmu Zabawa na 102 (It’s Trad, Dad!).

Helena Majdaniec, czemu nie ma się co dziwić, Paryżem zauroczona była już podczas pierwszej wizyty w mieście z „Niebiesko-Czarnymi”. Nawiązując do mody na rosyjskość, która wówczas jeszcze panowała we Francji, Helena zaczęła występować w paryskich lokalach „Szeherezada” i „Rasputin”. Były to luksusowe kluby, w których oprócz znakomitego jedzenia i dekadenckiej atmosfery lansowano muzyczny repertuar słowiański, głównie rosyjski. Właścicielką „Rasputina” była Polka, pani Martini, którą ze względu na posiadanie kilku tego typu lokali nazywano „Królową Nocy”.

Później Helena związała się z „Carewiczem”, jednym z najbardziej snobistycznych lokali francuskiej stolicy. Tam też śpiewała sentymentalne ballady i rosyjskie romanse, zdobywając sobie we francuskiej stolicy dużą popularność, szczególnie w kręgach dawnych rosyjskich emigrantów. Do swojego repertuaru próbowała włączać także piosenki polskie z repertuaru innych wykonawczyń, m.in. Gorzko mi, Moja Warszawo, Jaki śmieszny jesteś pod oknem, Pole nasze pole. Tomasz Raczek wspominał: „(…) największym magnesem jest Helena Majdaniec występująca w roli gwiazdy wieczoru. Śpiewała rosyjskie romanse w taki sposób, że mężczyzn doprowadzała do ekstazy, rwali się na estradę, chcieli ją nosić na rękach. A gdy na zakończenie występu zaśpiewała polskie Jadą wozy kolorowe, publiczność szalała. Nie wiem czy Helena kiedykolwiek była w Polsce tak kochana jak w paryskim »Carewiczu«. Tu czuła się chyba najlepiej i tu jej niezwykły temperament, barwny charakter, talent estradowy i zniewalający kobiecy urok uzyskiwały najdoskonalszą oprawę”.

Zerwany kontrakt i „światowe koncerty”

Pod koniec lat sześćdziesiątych i na początku lat siedemdziesiątych jako Helena, a później Helena Madanec, szczecinianka nagrała dla wytwórni Philips trzy single La coeur en fête, Dizzy i La gospoda. Ten ostatni utwór był francuską wersją wspomnianej polskiej piosenki Jadą wozy kolorowe. Wkrótce kontrakt z Polką zerwano. Złośliwi twierdzili, że Helenie po pierwszych sukcesach uderzyła woda sodowa do głowy, że poczuła się gwiazdą. Innego zdania była Joanna Rawik, która uważała, że Helena Majdaniec „nie miała w sobie za grosz agresji i dlatego nie nadawała się zbytnio do kariery estradowej, która wymaga bezwzględności i rozpychania się łokciami. Kochała śpiewanie, ale nie zabiegała zbytnio ani o swoje sprawy, ani o poklask”.

Jak było naprawdę, nie wiadomo. Helena starała się o kontrakt ze znaną firmą płytową Eddiego Barclay’a, ale i tu podobno dotarły nieżyczliwe opinie kierownictwa Philipsa. Potem dorywczo współpracowała z radiem i telewizją francuską. Nie były to jednak występy na miarę talentu piosenkarki. Po prostu pozwalały egzystować. Dawna gwiazda polskiej estrady mieszkała w dość skromnych warunkach. przy 9 Rue Voltaire w Levallois-Perret, jednej z miejscowości wchodzących w skład wielkiej aglomeracji paryskiej.

Mieszkając we Francji, piosenkarka koncertowała w wielu krajach świata, m.in. w Kanadzie, Algierii, Kuwejcie(1976-1977), Maroku (1982), a także w Niemczech. Przez jakiś czas występowała w „Cabaret Russe” w Szwajcarii. Na zaproszenie Polonii odwiedziła także kilkakrotnie USA (1970, 1989, 1993). Poza Paryżem Helena śpiewała również w innych regionach Francji. W 1971 roku wzięła udział w festiwalu „Złota Róża” w Antibes na Lazurowym Wybrzeżu. Po raz kolejny polska artystka miała okazję wystąpić obok znakomitych nazwisk światowej estrady. Tym razem byli to Olivia Newton-Jones, Cliff Richard i Demis Roussos.

Ciąg dalszy (epilog) za tydzień…

Andrzej Androchowicz

Artykuł umieszczony dzięki uprzejmości Średzkiego Kwartalnika Kulturalnego. Redakcja Portalu Miłośników Dawnego Szczecina sedina.pl przeredagowała powyższy tekst, m.in. wstawiając śródtytuły i dzieląc całość na mniejsze akapity.

Helena Majdaniec i Czerwono-Czarni w filmie Zbrodniarz i panna (1963)

13 grudnia 1981 władze PRL-u zdecydowały się na wprowadzenie stanu wojennego w Polsce. Szczecińskie wydarzenia z tamtego okresu będą przybliżane mieszkańcom w ramach najbliższych uroczystości, m.in. poprzez inscenizację historyczną „Pacyfikacja strajku w Stoczni Szczecińskiej 14/15 grudnia 1981″.

Szczegółowy plan obchodów:

10 grudnia 2011 r. (sobota)

• godz. 12.00 (brama byłej Stoczni Szczecińskiej) -  inscenizacja historyczna, organizowana w ramach projektu Centrum Dialogu Przełomy, upamiętniająca przebieg pacyfikacji stoczni szczecińskiej im. A. Warskiego, (widowisko z użyciem sprzętów militarnych m.in. czołgu, skotów, gazików, działka wodnego)

13 grudnia 2011 r. (wtorek)

• godz. 8-15 „Młodzi młodym” – lekcje historii o stanie wojennym, przeprowadzone przez szczecińskich studentów Wydziału Historii i Stosunków Międzynarodowych US we współpracy z IPN w szczecińskich szkołach ponadgimnazjalnych
• 9.30 – 12.30 (pl. Hołdu Pruskiego, plac przed bramą główną Stoczni Szczecińskiej) – lekcje historii prowadzone przez świadków historii dla młodzieży ponadgimnazjalnej z terenu województwa zachodniopomorskiego w ramach projektów „Edukacja patriotyczna młodzieży” oraz Centrum Dialogu Przełomy
• godz. 12.00 (IPN ul. Piotra Skargi 14) „Operacja WRONA – 30” gra miejska dla uczniów szkół ponadpodstawowych
• godz. 13.00 (Plac Grunwaldzki) – złożenie kwiatów pod tablicą „W hołdzie ofiarom komunistycznego systemu”
• godz. 13.45 (Jasne Błonia przy Urzędzie Miasta Szczecin) – otwarcie wystawy plenerowej IPN „586 dni stanu wojennego”
• godz. 14.30 (Teatr Lalek Pleciuga) – okolicznościowa uroczystość (na zaproszenia), podczas której zaplanowano przemówienia zaproszonych gości, wręczenie „Krzyży Wolności i Solidarności” świadkom historii, debatę z przywódcami strajku w Stoczni Szczecińskiej, promocję książki T. Dziechciowskiego – jednego z internowanych podczas stanu wojennego, występ artystyczny zespołu Sklep z Ptasimi Piórami, poczęstunek.
  

Organizatorami uroczystości są: marszałek województwa zachodniopomorskiego, prezydent Szczecina, Instytut Pamięci Narodowej (oddział w Szczecinie) oraz przewodniczący Zarządu Regionu NSZZ “Solidarność” Pomorza Zachodniego.

“Było to, o ile dobrze pamiętam, w kwietniu 1978 roku, tak, 19 kwietnia, w godzinach popołudniowych. Siedziałem wtedy w domu nad obliczeniami do rysunku technicznego mojej pracy dyplomowej. Mieszkałem w tym czasie w jednym z sąsiednich wieżowców, a okna pokoju, wychodziły na budynek, w którym doszło do zdarzenia. W pewnym momencie usłyszałem silny wybuch. Odruchowo położyłem się na stole. Po chwili spojrzałem w okno. Zobaczyłem kłęby ni to dymu, ni to kurzu, i spadające szczątki płyt betonowych oraz mebli. Szybko ubrałem się i wybiegłem na dwór zobaczyć, co się stało.

“W gruzach są zwłoki jednej osoby”

To co ujrzałem zrobiło na mnie przygnębiające wrażenie. Zniszczony północny narożnik ostatniej, XI kondygnacji wieżowca. U jego podstawy, od strony wejścia do budynku, leżały roztrzaskane dwie płyty.  Dobrze, że nikt w tym czasie tamtędy nie przechodził – pomyślałem. Płyty te, jeszcze nie tak dawno, stanowiły ściany zniszczonego mieszkania. Pozbawiony oparcia strop osunął się i przykrył zgliszcza. Elementy stropu wisiały groźnie poza obrysem budynku. Widać było płomienie. Powiększający się z każdą chwilą tłum, tak jak ja, gapiów snuł przypuszczenia co do przyczyny wybuchu. Na miejscu pojawiła się milicja, straż pożarna i karetki pogotowia. Z uszkodzonego budynku zaczęli wychodzić mieszkańcy. Wielu innych wracało właśnie z pracy. Milicja otoczyła zniszczony budynek nie dopuszczając zbyt blisko zebrany tłum.

Strażacy przystąpili do gaszenia pożaru. Na zewnętrznej ścianie pokazała się plama od ściekającej wody. Na miejsce katastrofy przybyli Prezydent Miasta Szczecina Jan Stopyra i Wojewoda Szczeciński Jerzy Kuczyński. Powołano sztab kryzysowy. Akcją kierował inż. Henryk Godlewski z Kombinatu Budownictwa Ogólnego nr 1. Późnym wieczorem wiedziano już, że w gruzach są zwłoki jednej osoby. Wstępnie przyjęto, że przyczyną wybuchu, w wyniku którego mieszkanie zostało zniszczone, była eksplozja gazu. Mniej więcej w tym samym czasie ze Stoczni Adolfa Warskiego na miejsce tragedii przyjechał ogromny samojezdny dźwig. Okazał się jednak za słaby.

Mój kolega, który mieszkał na VI piętrze uszkodzonego wieżowca, powiedział, że jego mama, która w chwili wybuchu przebywała w kuchni, dostała w twarz pyłem wyrzuconym z kratki wentylacyjnej. Miała podrażnione oczy. Lokatorzy, których mieszkania ucierpiały w wyniku wybuchu i późniejszej akcji ratunkowej, dostali mieszkania zastępcze. Sztab kryzysowy gorączkowo poszukiwał nowego, mocniejszego i o odpowiednio długim ramieniu, dźwigu. Równocześnie zabezpieczano niżej położone mieszkania przed ewentualnym zawaleniem. Prace prowadzili inżynierowie i robotnicy z KBO nr 1.

“Podmuch odrzucił ją aż na koniec korytarza”

Następnego dnia, 20 kwietnia, po południu, na miejscu katastrofy pojawił się większy dźwig. Na jego żółtym ramieniu zobaczyć można było duży napis: Udźwig 120 t. Także i ten dźwig pochodził ze szczecińskiej Stoczni Warskiego. Chyba wkrótce rozpoczną się prace rozbiórkowe zniszczonego lokalu – pomyślałem. Jednakże zanim to nastąpiło, ekipa pracująca na gruzowisku musiała mieć pewność, że nie dojdzie do kolejnej katastrofy. Po dwóch godzinach napiętego oczekiwania pierwsze elementy konstrukcji opuszczano na ziemię.

Następne dni przyniosły nowe wiadomości. Okazało się, że wybuch i zniszczenie najwyższej kondygnacji wieżowca spowodował wybuch gazu. Było to następstwem odkręcenia kurków w kuchence przez mieszkającą tam osobę, która popełniła samobójstwo. Wybuch nastąpił, ponieważ drugi domownik – jego żona (?) dzwoniąc do drzwi spowodowała zapłon zgromadzonego w mieszkaniu gazu. Podmuch odrzucił ją aż na koniec korytarza. Taka wersja krążyła wśród gapiów. Ciało samobójcy w wyniku zawalenia się stropu zostało przygniecione, tak, że spod gruzu wystawały tylko jego nogi. Zwłoki wydobyto dopiero po trzech dniach, po usunięciu, za pomocą dźwigu, zalegających płyt.

“W akcji ratunkowej brało udział kilkadziesiąt osób”

Demontaż zawalonego stropu, potrzaskanych ścian i zniszczonych elementów klatki schodowej trwał pięć dni i zakończył się wieczorem 25 kwietnia. Na miejscu tragedii ustawiono wiechę, będącą symbolem uwieńczonych sukcesem prac budowlańców z KBO-1 i pomagającym im stoczniowców. Wkrótce przystąpiono do odbudowy zniszczonej części ostatniej kondygnacji wieżowca. Śladem po tragedii jest dodatkowe, trzecie okno, widoczne na ścianie północnej budynku.

W niezwykle trudnej akcji ratunkowej brało udział kilkadziesiąt osób, głównie pracowników KBO-1. Osobom tym w uznaniu trudu i wysiłku przyznano odznaczenia regionalne i resortowe.  Pozwolę sobie przytoczyć fragment informacji prasowej opisującej uroczystość z dnia 4 maja 1978 roku: Odznaki „Gryfa Pomorskiego” otrzymali: Czesław Borowiak – brygadzista montażu, Józef Drożdż oraz dr Józef Szkwarek z „Miastoprojektu”. Złotą odznakę Zasłużonego dla Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych przyznano inż. Henrykowi Godlewskiemu, inż. Stanisławowi Nikodemskiemu, inż. Tadeuszowi Kurkowskiemu i Michałowi Gałeckiemu. Ponadto wręczono 9 Srebrnych Odznak i 3 Brązowe. Srebrne Odznaki otrzymali także aktywnie uczestniczący w akcji pracownicy Szczecińskiej Stoczni im. A. Warskiego.

Tekst ten pisałem posiłkując się relacjami reporterów Głosu Szczecińskiego opublikowanych w dniach 20.04 – 05.05 1978 roku”.

Bogusław Tomaszewski, listopad 2011

Spacerując w okolicach parku Kasprowicza warto zwrócić uwagę na ukrytą w głębi zarośniętego ogrodu budowlę. Położona nieopodal kościoła p.w. Najświętszego Zbawiciela willa, od ponad 130 lat jest milczącym świadkiem intrygującej historii Niebuszewa. Nadszarpnięty zębem czasu budynek nadal imponuje architektonicznym rozmachem. Zwłaszcza z daleka. Wówczas nie rzucają się w oczy: zniszczona miejscami elewacja, sypiący się tynk, brak szyb w oknach… Można wymieniać długo. Zabytkowa willa, wpisana w 1997 roku do wojewódzkiego rejestru zabytków, popada w ruinę.

Ekskluzywna rezydencja

Willa oddana została do użytku w 1880 roku jako rezydencja mieszkalna mistrza budowlanego Emila Otto. Powstała zgodnie z eklektyczną konwencją, pozwalającą na swobodne łączenie ze sobą elementów wybranych z różnych stylów architektonicznych. W tym przypadku neorenesansowy fronton zwieńczony tympanonem współgra z półkolumnami jońskimi i korynckimi oraz neoromańskim triforium. W 1905 roku efektowna willa została zakupiona przez właściciela pobliskiego browaru „Jannisberg”. Browarnik Willy Nelle dokonał gruntownej przebudowy budynku według projektów Wilhelma Schnitta. To wówczas willa uzyskała neorenesansowy wystrój z motywami bachanalii zdobiącymi elewację, a na tyłach posesji, w miejsce budynków gospodarczych, powstały stajnia i powozownia. W latach międzywojennych nazwiska właścicieli rezydencji zmieniały się jeszcze kilkakrotnie.

Przychodnia w szkole milicyjnej

Wojenną zawieruchę willa przetrwała bez szwanku. Tuż po jej zakończeniu została przeznaczona na siedzibę komendy milicyjnej, a później szkoły dla milicjantów. W latach 1947-1959 budynek pełnił funkcje mieszkalne. Później budynek został zaadaptowany na potrzeby przychodni lekarskiej. Przychodnia Matki i Dziecka nr 2 znajdowała się przy ulicy Słowackiego 3 aż do połowy lat 90. – Willa robiła imponujące wrażenie z zewnątrz. Bogato zdobione elewacje, schody z kunsztowną balustradą. W środku jednak nie było już tak pięknie - wspomina pan Paweł, który w dzieciństwie wielokrotnie odwiedzał przychodnię – Zapamiętałem szare, ponure pokoje, ściany pomalowane na bladożółto. Typowy wystrój PRL-owskich przychodni lekarskich.

Winnych ówczesnego stanu willi rzeczywiście można szukać wśród „architektów” słusznie minionej epoki. – W obiekcie dokonano gruntownej przebudowy wnętrz w latach 1975-76 oraz dobudowano schody od strony elewacji wschodniej. Prace te spowodowały znaczną degradację walorów zabytkowych obiektu, pozbawionego w praktyce całego historycznego wystroju wnętrz – tłumaczy Małgorzata Gwiazdowska, Miejski Konserwator Zabytków.

Własność prywatna

W 1995 roku Przychodnia Matki i Dziecka została przeniesiona. Będąca własnością Skarbu Państwa willa została wystawiona na sprzedaż. Przez kilkanaście następnych lat budynek wielokrotnie przechodził z rąk do rąk prywatnych inwestorów. Żaden z nich nie zdecydował się jednak na renowację zabytkowej kamienicy. Nieużytkowany budynek niszczeje. Rozebrano schody prowadzące do głównego wejścia, jedyne prace remontowe, związane z zabezpieczeniem dachu, wykonano w 2001 roku.

– Od kilku lat nie są prowadzone w obiekcie żadne prace, poza doraźnym zabezpieczaniem obiektu przed dostępem osób trzecich a więc zamykaniem otworów okiennych i drzwiowych, – wyjaśnia Małgorzata Gwiazdowska – Zgodnie z prawem możemy wydać, w przypadku zabytku wpisanego do rejestru, decyzję nakazującą prywatnemu właścicielowi przeprowadzenie robót zabezpieczających obiekt przed zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem. Niestety zły wizerunek zabytku nie jest w tym przypadku jednoznaczny z zagrożeniem willi zniszczeniem. Ogląd obiektu w zeszłym roku w towarzystwie konstruktora potwierdził, że takiego zagrożenia nie ma. Tym samym Zespół Miejskiego Konserwatora Zabytków ma związane ręce. To czy zabytkowej willi zostanie przywrócony dawny blask, zależy tylko od dobrej woli jej właściciela.

Jest nadzieja

Od blisko trzech lat właścicielem nieruchomości położonej przy ulicy Słowackiego 3 jest Eko Park. To potężna, warszawska firma deweloperska, której właścicielem jest słynny rajdowiec i biznesmen – Sobiesław Zasada. W ostatnich latach spółka ta zainwestowała spore środki w Szczecinie. To właśnie ona buduje kompleks biurowców „Ornament” przy placu Szyrockiego. Eko Park jest również właścicielem „szczecińskiej Wenecji” przy ulicy Kolumba i zapowiada rewitalizację tych poprzemysłowych budynków.

W willi położonej na Niebuszewie inwestor planuje stworzyć obiekt usługowo-edukacyjny przeznaczony dla szczecińskich szkół i uczelni. Zwłokę w rozpoczęciu inwestycji przedstawiciele dewelopera tłumaczą przeciągającym się przetargiem na przylegającą do nieruchomości działkę. Eko Park zamierza dokonać gruntownej renowacji willi wraz z jej rozbudową. Podobno przeprowadzane są ostatnie formalności i w najbliższych miesiącach mają zostać rozpoczęte prace. Tego optymizmu nie podziela jednak Zespół Miejskiego Konserwatora Zabytków. – W ubiegłym roku Eko Park przedstawił nam wariantowo sposób zagospodarowania działki uwzględniający odbudowę i rozbudowę willi oraz otrzymał od nas zalecenia konserwatorskie w zakresie ochrony substancji zabytkowej. Niemniej, do chwili obecnej, nie wpłynął w tej sprawie żaden wniosek o uzyskanie pozwolenia na prace. Przed uzyskaniem pozwolenia konserwatorskiego i pozwolenia na budowę, obowiązujących przed rozpoczęciem inwestycji, właściciel powinien wystąpić o decyzję o warunkach zabudowy, która podlega uzgodnieniu z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków. Nie mam informacji czy właściciel podjął w tym kierunku jakiekolwiek działania. – mówi Małgorzata Gwiazdowska.

Pozostaje więc tylko wierzyć w zapewnienia inwestora. – Przecież nie kupowalibyśmy tej willi żeby stała i niszczała – deklarują przedstawiciele dewelopera.

Autorem tekstu jest Marcin Gigiel. Artykuł pierwotnie ukazał się na portalu www.wszczecinie.pl. Wszystkie fotografie wykonała Agnieszka Tylka.

]]> http://sedina.pl/index.php/2011/12/07/opuszczona-willa-z-intrygujaca-historia/feed/ 0