sedina.pl » Historia

Mała Scena Festiwalowa: Chłopcy z Sorrento (do pobrania plik PDF o grupie)

sedina — Tue, 22 May 2012 11:00:03 +0000

Kolejna, czwarta już edycja Małej Sceny Festiwalowej odbędzie się w czwartek (24 maja). Tym razem spotkanie dedykowane będzie Chłopcom z Sorrento, czyli rdzennym, big-beatowym korzeniom Szczecina. W programie muzyka, film i zdjęcia oddające ducha lat 60-tych. Do pobrania opowieść o legendarnej grupie.

Cykl Małej Sceny Festiwalowej w Szczecińskiej Agencji Artystycznej adresowany jest do miłośników big-beatowych tradycji Szczecina, jak i szerokiego dziedzictwa muzycznego Festiwalu Młodych Talentów. W czwartkowy wieczór (24 maja) tematem przewodnim będą Chłopcy z Sorrento – ekipa z ulicy Pocztowej, stołującą się w kawiarni Sorrento, której największą pasją była muzyka. Zawadiackie grzywki, uliczne rozróby i big-beat to niepowtarzalny obraz Szczecina tamtych lat, który przez lata obrósł w legendę i stanowi nieodłączny element powojennej tożsamości miasta.

Na Małej Scenie Festiwalowej wystąpią: Barbara Włodarczyk, Zbigniew Włodarczyk, Andrzej Szpak, Wojtek Rapa Quartet, Luz Blues, Elvis is Back, Bolesław Sobolewski, Miami Band. Zagrają najpopularniejsze przeboje z lat 60-, 70- i 80-tych, królujące w ówczesnych klubach, na estradach i festiwalach. Obejrzeć będzie można także film dokumentalny Andrzeja Fadera „Chłopcy z Sorrento” oraz wystawę zdjęć związanego z „sorrenciakami” szczecińskiego fotografa Zbigniewa Wróblewskiego.

Impreza odbędzie się w czwartek (24 maja) o godz. 18:00 w Szczecińskiej Agencji Artystycznej. Bilety w cenie 15 zł do nabycia z początkiem maja w siedzibie agencji przy al. Wojska Polskiego 64.

Opowieść o chłopcach z Sorrento autorstwa Wojciecha Hawryszuka, ze zdjęciami Zbigniewa Wróblewskiego i rysunkami Ludwiki Hawryszuk do pobrania tutaj.

Katolicyzm w przedwojennym Szczecinie (1) Reformacja i jej skutki

sedina — Sun, 20 May 2012 23:05:39 +0000

W XVI wiek przyjęto uchwałę o wprowadzeniu w Księstwie Pomorskim protestantyzmu. Kościół luterański zatwierdził własną ordynację. W następstwie wspomnianych zdarzeń stopniowo znoszono wszystkie pozostałości obrzędowe z okresu katolickiego.

Mieszczanie większych miast Księstwa Pomorskiego, a zwłaszcza mieszczanie Szczecina, na przełomie XV/XVI wieku byli nieufni wobec duchowieństwa, które posiadało liczne przywileje i dążyło jeszcze do ich rozszerzenia. Dlatego z uwagą i życzliwie przyjmowali informacje dotyczące wydarzeń w Niemczech o szerzeniu się tam reformacji. Już w latach dwudziestych XVI w. na te tereny zaczęli przybywać z Niemiec luterańscy kaznodzieje. Do najaktywniejszych należał Paweł z Rode, wysłany do Szczecina przez Marcina Lutra w lutym 1523 roku. Rada miejska Szczecina już wcześniej kontaktowała się w tej sprawie z M. Lutrem[1].

Z początku Paweł von Rode przemawiał na placach i ulicach. Niebawem pod presją jego zwolenników, władze miasta wyraziły zgodę na głoszenie kazań w kościele św. Jakuba w godzinach popołudniowych. Mimo sprzeciwu duchowieństwa i części zarządu miasta ruch reformacyjny przybierał na sile. Na początku 1527 r. Paweł von Rode wprowadził nabożeństwo w języku niemieckim i komunię pod dwiema postaciami. W końcu, za zezwoleniem władz miejskich, luterańskie nabożeństwa zaczęły odbywać się w wyznaczonych dniach tygodnia i o określonych godzinach w kościele św. Jakuba, św. Mikołaja, św. Gertrudy i w kościołach przyszpitalnych św. Jerzego i Świętego Ducha[2]. Ruch reformacyjny zyskiwał coraz więcej zwolenników. Książęta Jerzy I i Barnim XI wydali nawet mandat zabraniający szerzenia się nowej religii i nakazujący Pawłowi von Rode opuszczenie Szczecina. Nie został jednak wprowadzony w życie[3].

Powstały w tej materii spory w samym łonie Rady Miejskiej. Wydalony został jeden z burmistrzów: Hans Stoppelberg – zwolennik nowej wiary. Nie poprawiło to sytuacji katolików. Stoppelberg niebawem powrócił do Szczecina i mimo uchwał antyreformacyjnych sejmu Rzeszy oraz sprzeciwu książąt ruch reformatorski zyskiwał zwolenników. W 1532 r. powrócił do Szczecina Paweł von Rode, który rok wcześniej opuścił miasto[4]. W 1531 r. zmarł książę Jerzy I zagorzały zwolennik religii katolickiej. Do kraju powrócił z Niemiec, gdzie przebywał na studiach, jego syn Filip I, który zapoznał się z reformacją i był jej zwolennikiem (w 1536 r. książę Filip I ożenił się z księżniczką saską Marią, a ślubu udzielił im sam M. Luter)[5]. Książę Filip objąwszy władzę w 1532 r. w księstwie wołogoskim, przekonał swego stryja księcia Barnima XI, który rządził księstwem szczecińskim, do nowej wiary.

Sejm w Trzebiatowie

Ostatecznie Filip I doprowadził na Pomorzu Zachodnim do zwycięstwa reformacji. W latach 1534/5 na sejmie w Trzebiatowie, mimo sprzeciwu biskupa kamieńskiego – Erazma Manteuffla oraz części szlachty i niektórych miast, przyjęto uchwałę o wprowadzeniu w Księstwie Pomorskim protestantyzmu[6]. W 1535 r. ogłoszono ordynację kościelną, opracowaną przez działacza reformacji w Szczecinie, dra Jana Bugenhagena, byłego mnicha klasztoru w Białobokach. Ordynacja ta regulowała status prawny kościoła luterańskiego. Duchownym i zakonnikom, którzy pozostali katolikami zapewniono dożywotnie utrzymanie. Książęta przejęli większość dóbr poklasztornych oraz drogocenny sprzęt liturgiczny z wielu kościołów, jak złote pateny, kielichy, monstrancje (jeden ze srebrnych obrazów Matki Bożej ważył aż 15 funtów, czyli ok. 7,5 kg)[7]. Sprzętem tym zasilili swoje finanse. Świadczą o tym wykazy spuścizny dokonywane po śmierci panujących książąt. Zachowały się w zbiorach Archiwum Państwowego w Szczecinie. W wykazach tych podano ilość zdeponowanego sprzętu kościelnego, a nawet połówki poszczególnych przedmiotów, jak: „połowa złotej monstrancji”, „połowa złotego kielicha”[8].

Na czele Kościoła luterańskiego stał panujący książę, w myśli ówczesnej zasady „cuius regio, eius religio”. W początkach reformacji administracją Kościoła zajmowali się jego twórcy: Paweł von Rode, Jan Bugenhagen, I. Amandus i inni. Byli oni tzw. generalnymi superintendentami. Po kilku latach, zwłaszcza po ustabilizowaniu się reformacji w 1545 r., powołano w Szczecinie ciało kolegialne, tzw. konsistorium (konsystorz), który przejął całą jurysdykcję, jaką posiadał dotąd biskup. Tym samym w wyniku reformacji odebrano biskupom jurysdykcję kościelną, gwarantując przy tym zachowanie wszystkich dóbr. Po śmierci ostatniego biskupa Marcina Weyhera w 1557 r. sam tytuł przeszedł na ród książęcy, dzięki czemu Gryfici weszli w posiadanie wszystkich dóbr biskupów kamieńskich. Ciekawostką jest akcent polski. Otóż, w 1629 r. król Polski Zygmunt III Waza zaproponował księciu Bogusławowi XIV swojego syna na stanowisku biskupa kamieńskiego. Miałoby to nastąpić po śmierci księcia. W liście skierowanym do księcia król podał korzyści, jakie z tego faktu mogłyby wyniknąć dla obu państw[9]. Książę ostatecznie nie wyraził zgody na tę propozycję.

Teoria a praktyka…

Na ogół reformacja w Szczecinie przebiegała łagodnie, poza kilkoma incydentami. W czasie pasterki w 1525 r. w kościele św. Jakuba pobitych zostało dwóch księży, a 27 grudnia tegoż roku szczecinianie wtargnęli do klasztoru Franciszkanów nad Odrą (przy kościele św. Jana) i poturbowali zakonników oraz znajdujących się tam mieszczan[10].

Ordynek kościelny zobowiązywał władze do przeprowadzania wizytacji w poszczególnych kościołach. Celem wizytacji było usunięcie trudności związanych z wprowadzeniem reformacji. Protokoły powizytacyjne pokazują, że ceremonie kościelne pozostały jednak prawie bez zmian. Nadal odprawiano msze św., udzielano komunii św., słuchano spowiedzi. Z protokołu powizytacyjnego kościoła w Stołczynie z 1592 r. można dowiedzieć się, że na stanie kościoła były pateny, kielichy, szaty liturgiczne, takie jak alba, ornat itp. Zaznaczono, że duchowny w określonych godzinach słuchał spowiedzi, że dobrze przygotowywał dzieci do I-szej Komunii św. Zarzucano mu tylko, że w kazaniach nie mówi o nowej wierze i wydarzeniach z tym związanych[11].

Podobna sytuacja miała miejsce w innych kościołach. Można też przytoczyć sprawę Elzy von Dobbersitz. Została w 1592 r. oskarżona o czary i skazana na śmierć. W przeddzień egzekucji odwiedził ją w więzieniu duchowny, który ją wyspowiadał, udzielił rozgrzeszenia i komunii świętej[12]. Skazanych na śmierć duchowni rozgrzeszali i udzielali im komunii świętej do końca XVII w ., o czym świadczą akta sądowe w Archiwum Państwowym w Szczecinie[13]. Należy też wspomnieć o praktykach będących reliktem katolicyzmu, stosowanych na dworze książęcym. Otóż, jak wspomina Filip Hainhofer, przebywający na dworze książęcym w Szczecinie w 1617 r., książę Filip II: „w niedziele i święta, a również wtedy, gdy do spowiedzi idzie, przez cały dzień, od rana do wieczora, nie bacząc na obecnych gości, nic nie jada albo też czasem tylko dla głodu uciszenia cienką polewkę zje; siedzi on czas cały w swej izdebce lub w kościelnym oratorium czyta, modli się, święte rzeczy rozpatruje…”[14].

Dopiero król pruski, Fryderyk Wilhelm I (panował w latach 1713-1740), zniósł wszystkie pozostałości obrzędowe z czasów katolickich. W 1736 i 1737 zakazał używania strojów liturgicznych, jak alb, ornatów i innych oraz palenia świec podczas nabożeństw. Wszystkie drogie sprzęty liturgiczne nakazał sprzedać, a liturgię i obrzędy nazwał „wielkim błazeństwem”[15]…

Ciąg dalszy za tydzień.

Artur Rasmus

Artykuł jest fragmentem pracy magisterskiej Artura Rasmusa pt. “Historia kościoła św. Jana Chrzciciela w Szczecinie /1890-2010/”. Redakcja portalu sedina.pl przeredagowała powyższy tekst, m.in. wstawiając śródtytuły oraz dzieląc całość na poszczególne akapity.

Kaplica św. Ducha w Trzebiatowie nad Regą, w której w grudniu 1534 r. pomorski sejm debatował nad przyjęciem reformacji (zdjęcie pochodzi z książki pod redakcją J.M. Piskorskiego “Pomorze Zachodnie poprzez wieki”)

Przypisy:

[1] W aktach poksiążęcych zachował się jeden z listów M. Lutra napisany do Księcia Barmina XI i Rady Miejskiej Szczecina w sprawie stosunków religijnych. AP-S, Archiwum Książąt Szczecińskich (dalej AKS), 1/5861.
[2] Dzieje Szczecina, t. II, red. G. Labuda, Warszawa-Poznań 1985, s. 255.
[3] F. Bahlow, Reformtionsgeschichte der Stadt Stettin, Stettin 1920, s. 61-68.[4] Tamże. S. 173-180.
[5] K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici, książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985, biogram księcia Jerzego I i Filipa I.
[6] AP-S, AKS, 1/1458, Materiały z posiedzeń sejmu w Trzebiatowie w latach 1534/5. II Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996, s. 216.
[7] Z. Boras, Książęta Pomorza Zachodniego, Poznań 1996, s. 216.
[8] AP-S, AKS, I/1922 i I/1914.
[9] AP-S, AKS, 111/326, List króla polskiego Zygmunta III Wazy do księcia Bogusława XIV z dnia 5 października 1629 roku.
[10] Dzieje Szczecina, t. 11, s. 225.
[11] AP-S, AKS, 1/5855, Matrykuła i protokół powizytacyjny kościoła w Stołczynie z 1592 roku, s. 330.
[12] AP-S, AKS 1/4544, oraz: Jerzy Podralski, Nie tylko Sydonia; (w:) “Kronika Szczecina 1997″, red. K. Kozłowski, Szczecin 1998, s. 73- 76. 17 AP-S, AKS, II/1544.
[13] AP-S, AKS II/1544.
[14] Źródła do dziejów Pomorza Zachodniego, t. IV, Filipa Hainhofera dziennik podróży, zawierający obrazki z Frankonii, Saksonii, Marchii Branderburskiej i Pomorza w roku 1617, przekład opracowanie – Krzysztof Gołda, Szczecin 2000, s. 42-43.
[15] Dzieje Szczecina, t. II, s. 533-534 oraz H. Heyden, Die Kirchen Stettins und ihre Geschichte, Szczecin 1936, s. 205.

“Przy Piwie o Szczecinie” – O historii szczecińskiego portu

sedina — Sun, 20 May 2012 22:05:09 +0000

W czasie najbliższego spotkania w ramach cyklu “Przy piwie o Szczecinie” Ryszard Kotla opowie o historii portu w naszym mieście. Wydarzenie rozpocznie się 22 maja (wtorek) o godzinie 19.00.

To będzie czwarta prezentacja multimedialna zorganizowana przez “Zeszyty Szczecińskie” oraz pub Pivaria.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

data: 22 maja (wtorek), początek o godzinie 19.00
miejsce: pub Pivaria (ulica Lelewela 8a, CH MAGNET – Pogodno)
temat spotkania: “O historii szczecińskiego portu”

“Zeszyty Szczecińskie” to seria popularnonaukowa poświęcona Szczecinowi, wydawana od 2001 roku do dziś. Jest to zarazem pierwszy “skrypt”, który ukazał się na rynku wydawniczym i został w całości poświęcony historii naszego miasta. Inicjatorem oraz redaktorem naczelnym serii jest Grzegorz Czarnecki. Sam twórca tak wspomina początki: Wyłaniające się stopniowo wielokulturowe i wielonarodościowe wątki historii miasta zainspirowały mnie do znalezienia formuły skuteczniejszego niż dotychczas przekazywania wiedzy o Szczecinie. Szukałem formuły wykraczającej poza podpisy pod starymi widokówkami, a która jednocześnie nie przytłaczałaby powagą i statystyką, czyli więcej niż artykuł a gazecie, ale mniej niż monografia książkowa.

Głównym celem zeszytów jest popularyzacja wiedzy o Szczecinie poprzez wybrane, ciekawe zagadnienia. Intencją autorów i wydawcy jest zachęcenie czytelników do refleksji i pozytywnego myślenia o mieście, czerpiąc z jego bogatej historii, ponad wszelkimi podziałami i granicami.

Zgodnie z założeniem, zeszyty mają być publikacją tzw. pierwszego kontaktu, zachowując jednak, pomimo lekkości formy, walory publikacji popularnonaukowych. Czuwają nad tym ich autorzy (wielu z nich jest zawodowo związanych między innymi z Muzeum Miasta, Książnicą Pomorską, Uniwersytetem Szczecińskim czy PTTK).

Każdy z Zeszytów stanowi jednorodny tekst monograficzny dotyczący zjawisk z dziedziny kultury, polityki, gospodarki itd. Zeszyty ukazują się nieregularnie. Do roku 2011 wydano osiemnaście numerów Zeszytów Szczecińskich. Zaprezentowano w nich kilkaset unikalnych fotografii. Większość dotychczasowych tekstów miała charakter pionierski – stanowiła pierwsze opracowania na wybrane tematy.

Środy z historią Szczecina – “Herb miasta Szczecina”

sedina — Sat, 12 May 2012 09:00:44 +0000

Najbliższe spotkanie w ramach cyklu “Środy z historią Szczecina” zostanie poświęcone herbowi naszego miasta. W rolę prelegenta tym razem wcieli się organizator – Jerzy Grzelak z Oddziału Historii Miasta Szczecina MNS. Początek, tradycyjnie, w Ratuszu Staromiejskim o godzinie 17.00 w najbliższą środę (16 maja).

Herb miasta jest najczytelniejszym znakiem jego odrębności i tożsamości. Spotykamy go w miejskiej przestrzeni publicznej w wielu miejscach: na budynkach, na pojazdach komunikacji miejskiej, na oficjalnych dokumentach jego władz. W przypadku większości miast polskich kształt ich herbów jest efektem długotrwałych procesów, których początki sięgają do czasów ich lokacji, a więc okresu średniowiecza. Ich najstarsze formy utrwalone zostały na tłokach pieczętnych stosowanych w przeszłości w kancelariach miejskich lub na innych zabytkach, głównie architektonicznych i rzemiośle artystycznym. Tylko nieliczne miasta ze starszym rodowodem, oprócz wymienionych źródeł wiedzy o ich herbach, mogą wylegitymować się tzw. dokumentem herbowym, aktem prawnym, który herb wprowadzał lub sankcjonowały jego dotychczasową formę.

Najbliższe spotkanie cyklu „Środy z historią Szczecina” poświęcone będzie jego herbowi. Prelegent i zarazem gospodarz całego cyklu – Jerzy Grzelak, w oparciu o najstarsze zabytki heraldyczne Szczecina przedstawi m.in. drogę, jaką przebył znak miasta od chwili lokacji do dzisiaj oraz zabierze w wycieczkę po mieście w poszukiwaniu godła miasta w jego przestrzeni publicznej.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

termin: 16 maja (środa), godzina 17.00
miejsce: Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, przy ul. Ks. Mściwoja II 8 (Ratusz Staromiejski na Podzamczu)
prelegent: Jerzy Grzelak (Muzeum Narodowe w Szczecinie, Oddział Historii Miasta Szczecina)
pełny tytuł wykładu: “Herb miasta Szczecina”

„Środy z historią Szczecina” – cykl odczytów poświęconych różnorodnym zagadnieniom historii Szczecina organizowany od września 2009 roku przez Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie.

Celem cyklu jest – zgodnie z najnowszymi trendami rozwoju nauk historycznych – ukazanie wieloaspektowego charakteru historii Szczecina, a więc dostarczenie jego uczestnikom w sposób przystępny udokumentowanej naukowo wiedzy na wybrane tematy nie tylko z zakresu historii politycznej, lecz także m.in. z historii kultury, demografii historycznej, urbanistyki. Stąd też przedmiotem odczytów są różnorodne zagadnienia historii miasta zarówno z okresu do, jak i od 1945 r. W miarę możliwości punktem wyjścia poszczególnych spotkań mają być eksponaty zgromadzone w zbiorach Muzeum Historii Szczecina, Oddziale Muzeum Narodowego w Szczecinie, zarówno eksponowane na wystawach stałych, jak i przechowywane w jego magazynach.

Cykl jest kierowany do szerokiego kręgu odbiorców, jakim bez wątpienia jest grupa osób zainteresowanych dziejami miasta, a zwłaszcza uczniów, studentów, nauczycieli, a także wszystkich pozostałych szczecinian, chcących pogłębić swoją wiedzę na temat przeszłości miasta, które mogą mieć jednak problemy z dotarciem do najnowszej fachowej literatury historycznej. Mile widzianymi uczestnikami spotkań będą również – ze względu na potencjalną aktywność podczas dyskusji przewidzianej po każdej prelekcji – zawodowi historycy bądź studenci tego kierunku z uczelni szczecińskich.

Artur Kubaj “Nie wyrośli z marzeń” – recenzja

sedina — Sun, 06 May 2012 23:05:52 +0000

Na temat „Solidarności” napisano już wiele książek, zarówno usiłujących wytłumaczyć jej fenomen, czy też opisujących Pannę „S” w szerszym kontekście. Praca Artura Kubaja dowodzi jednak, że wciąż nie napisano wszystkiego.

Autor: Artur Kubaj
Tytuł: „Nie wyrośli z marzeń. Szczecińska podziemna Solidarność”
Wydawnictwo: LTW
Rok wydania: 2011
Okładka: Twarda
Liczba stron: 448
Wymiary: 175×245mm
ISBN: 978-83-7565-198-0
Cena: 44 zł
Ocena naszego recenzenta: 7/10

Artur Kubaj jest politologiem i historykiem. Specjalizuje się w kwestiach związanych z „Solidarnością”; wydał na jej temat wiele publikacji, zarówno jako autor jak i jako redaktor lub współredaktor. Należą do nich m.in. „Zostawcie nam „Solidarność”. Strajk sierpniowy 1988 r. w Szczecinie”, „Nic tu nie jest nielegalne. Sierpień ’88 w dokumentach szczecińskiej Służby Bezpieczeństwa”, oraz „Koniec pewnej epoki. Wybory parlamentarne ’89 w województwie szczecińskim w dokumentach”.

Szczecińska Panna „S”

Przeczytawszy tytuł w pierwszej chwili pomyślałem o tym, że recenzowana książka poświęcona jest prezentacji sylwetek różnych postaci szczecińskiej „Solidarności”, które dodatkowo opatrzono mniej lub bardziej osobistymi komentarzami autora. Jednak nic bardziej mylnego. Nowa książka Kubaja to skrupulatna kronika działalności szczecińskiej „Solidarności” od wprowadzenia stanu wojennego aż do wyborów czerwcowych 1989 roku. Co to dokładnie oznacza?

Autor dzieli swoją książkę na dwie części: od wprowadzenia stanu wojennego do amnestii lipcowej z 1986 roku oraz od tejże aż do wyborów czerwcowych. W ramach części istnieją również podział na rozdziały, w tym także pod kątem chronologicznym. Ramy wyznaczają rozmaite wydarzenia ważne dla „Solidarności” Pomorza Zachodniego.

Żartobliwie można stwierdzić, że do książki pasowałby tytuł „Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o szczecińskiej Solidarności, ale nie wiedzieliście, kogo spytać”. Na kolejnych stronach autor prezentuje bowiem pieczołowicie historię struktur solidarnościowych na Pomorzu Zachodnim. Metodycznie, wydarzenie po wydarzeniu, data po dacie, osoba po osobie, czytelnik zaznajamia się z tym niezwykle obszernym tematem. Poznajemy nie tylko fakty z historii NSZZ, ale także różne przydatne informacje luźniej powiązane z głównym tematem rozważań, jak na przykład jak wyglądało wprowadzanie stanu wojennego na Pomorzu Zachodnim. Jeśli zaś chodzi o panoramę prezentowanych zagadnień, mamy ich pełen przegląd. Począwszy od tworzenia się pierwocin idei „Solidarności” w Szczecinie, poprzez rozbudowę struktur, początki działalności, sytuację polityczną, wizytę Jana Pawła II, wsparcie Kościoła katolickiego, a kończąc na aktywnej działalności Służby Bezpieczeństwa. Czytelnik uzyskuje więc świetny, szeroki obraz szczecińskiej „Solidarności, poruszający właściwie wszystkie najważniejsze aspekty jej działalności.Jak na monografię naukową, na wyróżnienie zasługuje również bardzo przystępny język, jakim posługuje się autor. Jak wiadomo wśród pozycji historycznych stanowi to walor szczególny, bo nieczęsto spotykany. Rozdziały otwierane są przez fragmenty poezji „drugiego obiegu”, co dodaje dodatkowego smaku i podnosi wartość tej pozycji.

Książkę zamyka aneks, dostarczający olbrzymiej ilości dodatkowych informacji. Czy potrzebujesz, szanowny czytelniku, dowiedzieć się, kto wchodził w skład władz regionalnych „Solidarności” na Pomorzu Zachodnim? Dowiedzieć się, jacy opozycjoniści zostali tam internowani? Chcesz poznać strukturę „Solidarności” podziemnej w Szczecinie? A może potrzebujesz notki biograficznej o jednym z prawie sześćdziesięciu działaczy NSZZ w tym samym rejonie? Wszystko to, a także wiele innych informacji dostarcza właśnie obszerny aneks.

Nie zapominajmy jednak, że książka dalej pozostaje napisaną z pietyzmem monografią. Trudno mi wyobrazić sobie czytelnika czytającego tę pozycję dla zabicia czasu. Moim zdaniem, pomimo zauważalnych starań autora, recenzowana pozycja nie jest porywającą lekturą. Inna sprawa, że książkę widzę na półce każdego, kto interesuje się lub naukowo zajmuje się historią „Solidarności”.

Wydanie

Tak jak i w wypadku pozostałych pozycji z serii „w służbie Niepodległej”, dostajemy do rąk solidnie wydaną pozycję na dobrym papierze, o wyraźnej i czytelnej czcionce. Sklejone i zszywane strony oraz solidna, twarda okładka gwarantują, że książka będzie służyła nam przez całe lata.

Ocena ogólna

Trudno jest mi całościowo ocenić recenzowaną książkę. Tak jak już wspomniałem, z całą pewnością powinny się nią zainteresować osoby, zajmujące się zagadnieniami historii „Solidarności”, działalności opozycyjnej czy też, bardziej generalnie, ostatnią dekadą PRL. Na pewno warto ją nabyć jako solidną, rzetelną monografię. Pomimo potężnego zakresu materiału, jaki obejmuje i bardzo szerokiego spektrum tematów, książka jest relatywnie krótka, bez aneksu liczy bowiem nieco ponad trzysta stron. Dzięki temu łatwo znaleźć interesujące nas fragmenty. W sumie z czystym sumieniem polecam ją życzliwej uwadze wszystkich czytelników Histmaga (recenzja pierwotnie pojawiła się na portalu historycznym histmag.org – przypomina redakcja sedina.pl).

Autor tekstu – Przemysław Mrówka (histmag.org) – student w Instytucie Historycznym Uniwersytetu Warszawskiego, członek redakcji Gońca Wolności, wiceprzewodniczący Koła Historyków Wojskowości Uniwersytetu Warszawskiego; zajmuje się historią Europy Środkowo-Wschodniej i historią wojskowości

Redakcja tekstu – Michał Przeperski (histmag.org)

Maciej Burdzy “Zamki, pałace i dwory Ziemi Zachodniopomorskiej” – “Powiat Policki”

sedina — Sun, 06 May 2012 19:00:58 +0000

Ukazała się pierwsza część planowanej serii “Zamki, pałace i dwory ziemi zachodniopomorskiej” pt. “Powiat Policki” autorstwa Macieja Burdzego – zduna, a także pasjonata historii i architektury Pomorza oraz Szczecina.

Powyższa seria będzie jedynym i aktualnym rejestrem rezydencji szlacheckich zbudowanych na terenie dawnego Pomorza i Nowej Marchii, wcielonych w późniejszym czasie do Prus i Niemiec, a od 1945 roku do Polski . Do 2012 roku, przez blisko 67 lat nie ukazała się żadna tego typu, pełna i obszerna publikacja przedstawiająca historię dawnej szlachty niemieckiej oraz budownictwa rezydencjonalnego na tym terenie.

Rejestr będzie zawierał kilkaset kolorowych i aktualnych fotografii oraz krótki rys historyczny obejmujący dzieje danej miejscowoci, opis budowli, a także informacje o dawnych właścicielach majątków. Ponadto publikacja zostanie wzbogacona o rejestr miejscowości, w których dawniej znajdowały się majątki i folwarki (dzisiaj nieistniejące lub zdewaloryzowane) oraz podstawowy słowniczek terminów historycznych i architektonicznych.

Na cały projekt ma składać się 18 książek opisujących zachowane budowle na terenie 18 powiatów województwa zachodniopomorskiego (policki, stargardzki, gryfiński, gryficki, pyrzycki, kamieński, łobeski, choszczeński, myśliborski, wałecki, świdwiński, szczecinecki, goleniowski, koszaliński, kołobrzeski, drawski, sławieński, białogardzki).

Pierwsza część składa się z opisu 17 obiektów zlokalizowanych na terenie powiatu polickiego (m.in. Jasienicy, Tanowa, Sierakowa). Publikację rozpoczyna wstęp i krótki rys historyczny całego regionu. Książka zawiera w sumie 52 strony (wszystkie “na kredzie”). Można ją nabyć za 25,00 zł.

Północne widoki. Z górki na pazurki… woda płynie z rurki

sedina — Sun, 29 Apr 2012 11:00:22 +0000

Kolejną podróż po Szczecinie rozpoczynamy na położonym 100 m. nad poziomem Odry Warszewie, skąd rozpościera się widok niezwykły. Przy słonecznej pogodzie z góry osiedla podziwiać możemy panoramę miasta sięgającą terenu Dolnej Odry, gór Bukowych, niemieckich pól wiatraków za Kołbaskowem jak również Goleniowskiej wieży kościelnej i telewizyjnej.

Warszewo, niegdyś wieś klasztorna, notowana była już w XIII w. i należała do klasztoru cysterek szczecińskich. Ta północna dzielnica, mimo iż oszczędzona w trakcie wojny, zniszczała pod wpływem lat. Układ ulic i oryginalna zabudowa pozostają niezmienne od 700 lat. Warszewo przez wieki zachowało podmiejski charakter, zaś wokół dzielnicy powstają nowe osiedla. Na skwerze w roku 1934 powstała niezwykła ozdoba przedwojennego Warszewa – Słonik, nieoficjalny symbol dzielnicy, zaprojektowany przez niemieckiego artystę Kurta Schwerdtfegera. Pierwotnie rzeźba-fontanna, stała pośrodku niewielkiego oczka wodnego (obecnie zieleniec). Woda tryskała z ustawionej na sztorc trąby słonia, spływając po jego grzbiecie, niemalże wytyczając trasę z góry Warszewa do centrum Szczecina.

Na Warszewie odnaleźć możemy liczne głazy narzutowe, z którymi związana jest „diabelska” legenda, kościół należący niegdyś do Fundacji Mariańskiej oraz stary cmentarz z małym lapidarium.

Schodząc lub zjeżdżając rowerem w dół dzisiejszą ul. Duńską, dochodzimy styku Warszewa, miejsca niegdyś nazywanego Rollerberg (Stoki). Są to tereny na poziomie obecnego parkingu sklepu Netto skąd rozpościerają się cudowne widoki, coraz bardziej doceniane wieczorami oraz przy okazji noworocznych fajerwerków. Idealne miejsce na zbudowanie w przyszłości wieży widokowej. Na tejże granicy powstawały cegielnie i wypalarnie gliny, z której na miejscu tworzono cegłę do budowany miasta w okresie do I wojny światowej. Na samych stokach – cegielni było kilka, w okolicy – kilkanaście. Po nich zostały stawy odkrywkowe i oczka wodne. Ceniona była również woda stąd spływająca, która w naturalny sposób zasilała miasto. Potoki ze wzgórz Warszewskich płynęły do miasta, gdzie pojono konie. Warszewiec i Osówka to strumyki, które dziś tworzą parkową Rusałkę.

Podążając dalej z Warszewskiej góry mijamy ceglany budynek byłej rzeźni miejskiej, będącej wyrazem funkcjonalizmu i ekspresjonizmu projektu Wilhelma Würffela z lat 1928-29, obecna siedziba Społem. Na pobliskim skwerze po wojnie zatrzymywały się tabory cygańskie. Nie sposób pomiąć również nieistniejącego już zakładu, na rogu Niemcewicza i Krasińskiego, który rozsławił Szczecin. Była to fabryka Bernarda Stoewera, w której produkowano maszyny do szycia, pisania i rowery. W tym też miejscu powstała pierwsza trasa tramwajowa w 1879 r. Warto tu wspomnieć o otwartym niedawno w okolicy Muzeum Techniki i Komunikacji.

Architektów do dziś zachwycają rozwiązania urbanistyczne Niebuszewa, choć nie była to dzielnica bogaczy, tylko robotniczej biedoty. Obraz ten próbowano zmienić, projektując ul. Słowackiego: piękne kamienice z przedogródkami, przestronnymi mieszkaniami z widokiem na park i jezioro. Jeszcze dziś, wiele lat po wojnie, uroda tego miejsca pozostaje widoczna, mimo dewastacji obejmującej niestety niemal cały obszar dzielnicy.

Ponad 100 lat temu powstało w Szczecinie stowarzyszenie na rzecz ścieżek rowerowych, które liczyło 7 tys. osób, w tym również architekta Wilhelma Meyera. Do dziś na ul. Krasińskiego nadal możemy znaleźć fragmenty najstarszej trasy rowerowej (fot. Karolina Głowińska)

Podążając dalej Aleją Wyzwolenia, mijając budynek byłej Szkoły Rzemiosł Artystycznych, dawnego zakładu odzieżowego Dana i pomnika Wdzięczności dla Armii Radzieckiej docieramy do kresu naszej podróży, pod pazury orła białego, górującego niegdyś nad gryfami pomorskimi, żółwiami i jaszczurkami, umieszczonego na barokowej fontannie z roku 1732, stanowiącej główną ozdobę dawnego rynku Końskiego.

Polecenie wybudowania fontanny i wodociągu wydał w roku 1728 sam Król Fryderyk Wilhelm I, wysyłając w tym celu majstrów działających w Berlinie. Projektem budowy rurociągu grawitacyjnego ze źródeł na Warszewie zlecono po jego śmierci Valentinowi Nordheimowi, budową zaś zajął się szwajcar Abracham Dudendorf. Fontanna zaprojektowana została przez berlińskiego architekta Johanna Friedricha Graëla, wykonana z piaskowca przez rzeźbiarza Hohana Conrado Kocha oraz mistrza kamieniarskiego Angerera. Fontana pierwotnie stała na miejscu obecnego Polmozbytu. Dopiero w roku 1866 została przesunięta na obecne siedlisko i przyłączona do sieci miejskiej, by do dnia dzisiejszego cieszyć oko mieszkańców i turystów.

Przemek Głowa

Na postumencie widnieje data 1903, jest to jednak wynik zniszczenia, w trakcie którego w pierwotnej dacie odpadła ostatnia cyfra 4, zaś ozdobne koło pomiędzy znakami mylnie uznano za liczbę zero falsyfikując jednocześnie moment powstania Słonika (fot. Karolina Głowińska)

Tekst ukazał się w magazynie SIC! [#02] 12/2010. Cały numer do pobrania na stronie internetowej magazynu – tutaj link.

“Po Szczecinie” – drugi termin wycieczki śladem średniowiecznych kościołów (cz. 2)

sedina — Wed, 25 Apr 2012 23:05:02 +0000

W najbliższą sobotę (28 kwietnia) odbędzie się drugi termin, drugiej części wycieczki po Szczecinie śladem średniowiecznych kościołów. Uczestnicy poznają historię m.in. katedry św. Jakuba oraz kościoła św. Piotra i Pawła. Koszt wynosi 25 zł.

Podczas pierwszego terminu tej wyprawy (14 kwietnia) opowieści przewodnika – Grzegorza Kruszewskiego słuchało prawie 40 sympatyków aktywnego spędzania wolnego czasu. Wiek uczestników wycieczek „Po Szczecinie” jest zróżnicowany – od ludzi dojrzałych, skończywszy na dzieciach, które dopiero rozpoczęły swoją przygodę z historią miasta. Najmłodsza uczestniczka ostatniej wędrówki miała siedem lat. – Specyfika wycieczki dla dzieci jest trochę inna niż dla osób dorosłych, ale mimo to było widać zainteresowanie tych młodych ludzi tym, co mówiłem. I to było takie miłe zaskoczenie, że te dzieci się nie nudziły, ale były zadowolone po wycieczce, także zachęcam do takich rodzinnych spacerów odkrywających Szczecin – mówi Grzegorz Kruszewski.

Cykl „Po Szczecinie” to nie tylko zwiedzanie kościołów, choć właśnie od nich zostały rozpoczęte wycieczki. Jak przyznaje przewodnik, zadecydowały o tym w dużym stopniu kwestie formalne – Bramy kościołów, tak jak w średniowieczu, okazały się otwarte, a włodarze bardzo gościnni. Byli bardzo chętni do pokazania skarbów. A są to zabytki, które każdy z nas powinien znać powierzchownie. Myślę, że warto przyjrzeć się temu, co widać na pierwszy rzut oka, żeby docenić to. Chociaż nie taki był plan na początku, cieszę się, że właśnie od kościołów nasz cykl się zaczął – zaznacza Kruszewski.

Wydarzenie jest kontynuacją wędrówki, która odbyła się 17 i 31 marca. Wówczas przedstawione zostały dzieje m.in. istniejących i nieistniejących już świątyń: św. Mikołaja, św. Wojciecha oraz św. Jana Ewangelisty. Tym razem przewidziano w programie katedrę św. Jakuba, kościół św. Piotra i Pawła oraz pozostałości po kościele Mariackim.

Informacje o wydarzeniu:

termin wycieczki – 28 kwietnia (sobota), początek o godzinie 10:00
czas trwania – około 3 godziny
przewodnik miejski – Grzegorz Kruszewski
koszt wycieczki – 25 zł od osoby (w tym poczęstunek)
rezerwacja – www.poszczecinie.pl (liczba miejsc ograniczona)

Całość zakończy się skromnym poczęstunkiem w „Santorini”. W przypadku opadów deszczu – wędrówka zostanie przełożona o 2 godziny, a uczestnicy telefonicznie powiadomieni o tym fakcie.

kościół św. Piotra i Pawła przed wojną

XIV Ogólnopolski Zjazd Studentów Archiwistyki w Szczecinie

sedina — Mon, 23 Apr 2012 00:00:11 +0000

W dniach 25-27 kwietnia Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych US będzie gospodarzem XIV Ogólnopolskiego Zjazdu Studentów Archiwistyki. Nie zabraknie szczecińskich akcentów podczas wielu zaplanowanych prelekcji. Redakcja portalu sedina.pl także zaprezentuje swoje zasoby.

Wydarzenie organizuje Koło Naukowe Archiwistów Uniwersytetu Szczecińskiego pod opieką dr. Rafała Simińskiego. Podczas zjazdu swoje referaty wygłosi ponad 50-ciu prelegentów z różnych ośrodków akademickich w Polsce, a także przedstawiciele Uralskiego Uniwersytetu Federalnego z Jakaterynburga.

Oficjalne otwarcie zaplanowano na środę (25 kwietnia), godzinę 17.00 w sali Anny Jagiellonki Zamku Książąt Pomorskich. W tej części m.in. redakcja portalu sedina.pl podczas 15-minutowego wystąpienia pt. “Miasto z perspektywy miłośników historii” zaprezentuje swoje zasoby.

Panele dyskusyjne przewidziano na czwartek (26 kwietnia) w Instytucie Historii i Stosunków Międzynarodowych US przy ulicy Krakowskiej. Wśród wielu prelegentów m.in. o godzinie 9.15 Hadrian Ludwik Kryśkiewicz przedstawi dzieje przedwojennych akt Archiwum Szczecińskiego w latach 1939-2002, a o godzinie 15:05 Paweł Muszyński opowie o Archiwum Archidiecezjalnym w Szczecinie.

Pełny plan zjazdu znajduje się tutaj.

W piątek (27 kwietnia) wydarzenie zostanie oficjalnie zakończone. Finalną część (10.00 – początek) poprowadzi Żaneta Flisak – prezes Koła Naukowego Archiwistów Uniwersytetu Szczecińskiego. Pomiędzy 12.00-14.00 zaplanowano Dzień Otwarty Instytutu Pamięci Narodowej w Szczecinie.

Zjazd ma charakter otwarty, zatem wszyscy zainteresowani są mile widziani przez organizatorów.

mgr Paweł Muszyński (US), Archiwum Archidiecezjalne w Szczecinie

“Przy piwie o Szczecinie” – Szczecin podczas okupacji francuskiej

sedina — Sun, 22 Apr 2012 22:00:18 +0000

Szczecin w okresie panowania francuskiego będzie tematem kolejnego spotkania w ramach cyklu “Przy piwie o Szczecinie”. O “czasach napoleońskich” w dziejach naszego miasta opowie Piotr Arleta – architekt i wykładowca ZUT. Wydarzenie rozpocznie się 24 kwietnia (wtorek) o godzinie 19.00.

To już trzecia prezentacja multimedialna zorganizowana przez “Zeszyty Szczecińskie” oraz pub Pivaria.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

data: 24 kwietnia (wtorek), początek o godzinie 19.00
miejsce: pub Pivaria (ulica Lelewela 8a, CH MAGNET – Pogodno)
temat spotkania: “Szczecin podczas okupacji francuskiej”
prezentacja: Piotra Arleta (wykładowca ZUT, architekt)

“Wokół Zamku” – Skomplikowane dzieje kościoła zamkowego p.w. św. Ottona

sedina — Sat, 21 Apr 2012 23:05:59 +0000

Tematem kolejnego spotkania w ramach cyklu “Wokół Zamku” będą dzieje kościoła pod wezwaniem św. Ottona, który wybudowano na Wzgórzu Zamkowym w połowie XIV wieku. Koleje losu świątyni przedstawi dr Janina Kochanowska. Spotkanie odbędzie się w Kinie Zamkowym w najbliższą środę (25 kwietnia) o godzinie 17.00.

Po zaprezentowaniu średniowiecznych dziejów świątyni prelegentka opowie o odrodzeniu się budowli w nowej, renesansowej formie. Następnie przedstawione zostaną kolejno częściowe zniszczenie wnętrza i zmiany w wyposażeniu, wreszcie powstanie nowego, XIX-wiecznego wystroju oraz malowideł na początku XX wieku.

Dziś fundamenty pierwszego budynku świątyni można odnaleźć na mniejszym dziedzińcu Zamku. W trakcie wykładu opisane zostaną dokładnie zmiany, którym poddawano budynek i zamkową kaplicę, oraz postaci i wydarzenia związane z jej historią.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

termin: 25 kwietnia 2012 (środa), godzina 17.00
miejsce: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, Kino Zamek (wejście A, F)
prelegent: dr Janina Kochanowska
cykl: “Wokół Zamku”
temat wykładu: “Skomplikowane dzieje kościoła zamkowego p.w. św. Ottona”

Szukała skradzionego roweru, znalazła historyczny nagrobek

sedina — Tue, 17 Apr 2012 12:00:20 +0000

Nagrobek z przedwojennego Cmentarza Grabowskiego odnalazła policja w jednej ze szczecińskich piwnic.

Pomnik trafił już do lapidarium na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie. Teraz jest on najstarszym nagrobkiem i jedynym ocalałym z dawnego cmentarza.

Na trop pomnika wpadła przypadkiem jedna z funkcjonariuszek z sekcji ds. zabytków. Policjantka poszukiwała skradzionego roweru.

W piwnicy, z której zginął jednoślad, był nagrobek z XIX wieku. Okazało się jednak, że kiedy właściciel piwnicy kupił pomieszczenie, pomnik już tam był. Sprawę badają mundurowi.

Autor tekstu: Natalia Skawińska (PR Szczecin)
Fotografia: materiały policji

Źrodło: Polskie Radio Szczecin

Środy z historią Szczecina – “Muzyka w XIX-wiecznym Szczecinie”

sedina — Fri, 13 Apr 2012 23:05:07 +0000

Najbliższe spotkanie w ramach cyklu “Środy z historią Szczecina” będzie oscylowało wokół XIX-wiecznej muzyki w naszym mieście. Wykład zostanie połączony z koncertem, w czasie którego wykonane zostaną kompozycje m.in. Carla Loewego czy Philippa Dulichiusa. Początek w Ratuszu Staromiejskim 18 kwietnia o godzinie 17.00.

W wydanej w 1993 r. książce „Chronik der Stadt Stettin” w szkicu o życiu muzycznym Szczecina do 1945 r. Ilse Gudden-Lüddeke napisała m.in: „Szczecinianie byli nadzwyczajnymi miłośnikami muzyki, aktywnie ją uprawiali i uczestniczyli w jej słuchaniu. Szczecin rzadko kiedy cierpiał na brak dobrych, znanych daleko poza granicami Pomorza muzykami i kompozytorami. Dzięki działającemu tu przez ponad 40 lat Carlowi Loewe miasto zasłużyło w 1. połowie XIX w. na miano kolebki niemieckiej sztuki balladowej i kompozycji oratoryjnych”.

Kwietniowe spotkanie cyklu „Środy z historią Szczecina” chce przypomnieć ten właśnie okres w dziejach kultury muzycznej Szczecina, który bez wątpienia był kolejnym okresem jej rozkwitu. W epokę Carla Loewego (1796–1869) wprowadzi oraz słowo na temat wykonywanych kompozycji wygłosi Małgorzata Mazikiewicz z Działu Zbiorów Specjalnych Książnicy Pomorskiej. Część koncertową wypełnią kompozycje kompozytorów szczecińskich: Carla Loewego, Carla Adolfa Lorenza (1837–1923), następcy Loewego na stanowisku kantora i organisty kościoła św. Jakuba w Szczecinie, oraz Gustava Flügla (1812–1900). Program uzupełni z okazji przypadającej w tym roku 450 rocznicy urodzin utwór tworzącego w Szczecinie 200 lat wcześniej Philippa Dulichiusa (1562–1631). Utwory zaprezentuje zespół „Pomerania Ensemble” pod kierunkiem Anny Marii Kowalskiej.

Koncert dedykowany jest pamięci Mikołaja Szczęsnego (1945–2010), propagatora twórczości kompozytorów szczecińskich sprzed 1945 roku, niestrudzonego badacza kultury muzycznej miasta w tym okresie, autora biografii Carla Loewego wydanej przez Zamek Książąt Pomorskich w 2007 roku.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

termin: 18 kwietnia (środa), godzina 17.00
miejsce: Muzeum Historii Szczecina, Oddział Muzeum Narodowego w Szczecinie, przy ul. Ks. Mściwoja II 8 (Ratusz Staromiejski na Podzamczu)
prelegent: Małgorzata Mazikiewicz (Książnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie)
pełny tytuł wykładu: “Muzyka w XIX-wiecznym Szczecinie”
wystąpienie połączone z koncertem w wykonaniu Kameralnego Zespołu Wokalno-Instrumentalnego „Pomerania Ensemble”pod kierunkiem Anny Marii Kowalskiej

Tadeusz Białecki – “Szczecin – przystanek na całe życie” (cz. 2 – 1958-1975)

sedina — Fri, 13 Apr 2012 11:00:16 +0000

Ukazała się druga część wspomnień prof. Tadeusza Białeckiego “Szczecin – przystanek na całe życie”. Obejmuje lata 1958-1975. Z tej okazji 16 kwietnia (poniedziałek) o godzinie 12.00 w Czytelni Pomorzoznawczej Książnicy Pomorskiej odbędzie się promocja publikacji i spotkanie z jej autorem.

Prof. Tadeusz Białecki napisał wiele publikacji o historii naszego miasta. W 2009 roku ukazała się pierwsza część jego wspomnień pod tytułem „Szczecin – przystanek na całe życie. Część 1. Wspomnienia z lat 1933-1958″. Autor przedstawił w niej swoje losy od dzieciństwa, aż do ukończenia studiów i zamieszkania w Szczecinie. Teraz przyszedł czas na drugą odsłonę obejmującą lata 1958-1975.

W książce, oprócz samych wspomnień, zamieszczone są także zdjęcia, które prof. Tadeusz Białecki wykonał osobiście w czasach PRL-u .

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

termin: 16 kwietnia (poniedziałek), godzina 12.00
miejsce: Książnica Pomorska, Czytelnia Pomorzoznawcza (ul. Dworcowej 8, budynek II, wejście B)
autor książki: prof. Tadeusz Białecki
tytuł prezentowanej publikacji: “Szczecin – przystanek na całe życie. Część 2. Wspomnienia z lat 1958-1975″

Trzymamy straż nad Odrą – filmy z 1946 roku

sedina — Wed, 11 Apr 2012 23:05:57 +0000

W kwietniu 1946 roku miała miejsce w Szczecinie duża uroczystość znana pod nazwą “Trzymamy straż nad Odrą”. Publikujemy dwa nieme filmy, który uwieczniły wspomniane obchody. W pierwszym zarejestrowano sztafetę Gdańsk – Szczecin, w drugim defiladę wzdłuż alei Wojska Polskiego.

W lutym 1946 roku według oficjalnych danych Szczecin liczył 73 tys. mieszkańców, z czego 41 tys. stanowili Niemcy. Przynależność miasta do Polski została już rozstrzygnięta w 1945 roku, zatem nowi gospodarze ziem mogli skupić swoją uwagę na ich zagospodarowaniu. L. Borkowicz wyszedł wówczas z inicjatywą zorganizowania dużej imprezy w Szczecinie, a jej plan szczegółowo omówiono także na najwyższych szczeblach władzy centralnej. Ostatecznie postanowiono, iż w dniach 13-14 kwietnia 1946 roku odbędzie się w Szczecinie uroczystość pod nazwą “Trzymamy straż nad Odrą”. Wśród najważniejszych celów propagandowych, jakie sobie założono, należy wymienić: manifestację przywiązania do nowej granicy zachodniej, zachęcenie Polaków do osiedlania się w rejonie zachodnim, podsumowanie pierwszego roku osadnictwa oraz przygotowanie podwalin pod późniejsze referendum ludowe.

Szacuje się, że w obchodach wzięło udział około 50 tys. osób. Szczecińskie wydarzenie zostało jednak de facto rozpoczęte dzień wcześniej – 12 kwietnia 1946 roku w Gdańsku. Tego dnia o 12.00 wyruszyła do Szczecina 360 osobowa sztafeta, w skład której wchodzili przedstawiciele różnych środowisk: harcerze, członkowie Związku Walki Młodych (ZWM), Organizacji Młodzieży Towarzystwa Uniwersytetu Robotniczego (OM TUR), kombatanci, byli więźniowie obozów koncentracyjnych czy wojskowi. “Posłańcy” podczas drogi przekazywali sobie symboliczną pałeczkę, w której zamknięto wodę morską i ziemię z mogił bohaterów Westerplatte. Warto odnotować, iż druga sztafeta podążyła do Grodu Gryfa z Jeleniej Góry.

Główne uroczystości rozpoczęto 13 kwietnia w Szczecinie przy ówczesnym placu Teatralnym (obecny plac Żołnierza Polskiego). Położono kamień węgielny pod budowę pomnika upamiętniającego obchody, ustawiono jego makietę, a całość poświęcono. Zebrani złożyli uroczyste ślubowanie, a także odśpiewali “Rotę”. Następnie przeniesiono się na Wały Chrobrego. Tam zaplanowane było przemówienie prezydenta Krajowej Rady Narodowej – Bolesława Bieruta. Zapanował jednak chaos, gdy po pojawieniu się związanego z opozycyjnym PSL-em Stanisławem Mikołajczykiem część uczestników (m.in. harcerzy) zaczęła wznosić okrzyki na jego cześć, co ostatecznie zmusiło Bieruta do zejścia z mównicy. Incydent przyczynił się prawdopodobnie także do tego, iż pomnik, o którym była mowa powyżej ostatecznie nigdy nie został zrealizowany (dopiero w 1950 roku w tej okolicy postawiono inny, do dziś istniejący monument “Wdzięczności dla Armii Radzieckiej”, z którego w 1992 roku zdjęto gwiazdę).

W drugim dniu (14 kwietnia) obchody rozpoczęto na Jasnych Błoniach. Po przybyciu oficjeli oraz gości odprawiono tam mszę polową. Następnie poświęcono sztandary, wręczono dary dla wojska i udekorowano pionierów. Zwieńczeniem całej uroczystości była defilada wzdłuż alei Wojska Polskiego. Poszczególne jednostki i organizacje kolejno przemaszerowały tą długą ulicą wraz z transparentami. Co istotne, do tej części obchodów nie zostali dopuszczeni harcerze, których postanowiono w ten sposób ukarać za “niestosowne” zachowanie poprzedniego dnia.

Sztafeta Gdańsk – Szczecin (12 kwietnia 1946):

Defilada wzdłuż al. Wojska Polskiego (14 kwietnia 1946):

Szczegółowe informacje o wydarzeniu można znaleźć w książce Radosława Ptaszyńskiego “Trzymamy straż nad Odrą. Propaganda – Fakty – Dokumenty” wydanej w 2007 roku przez Instytut Pamięci Narodowej.

sztafeta Westerplatte – Szczecin

Rudera ze średniowiecznym rodowodem

sedina — Wed, 04 Apr 2012 10:00:32 +0000

W jednym z dzienników szczecińskich przeczytaliśmy niedawno, że opuszczony przez dotychczasowego właściciela (właścicieli?) budynek przy ulicy Mariackiej 6-8 w wyniku przeprowadzonej licytacji ma nowego właściciela. Na ile to zmieni jego dotychczasowy status nowy nabywca nie udzielił żadnych informacji.

[http://www.24kurier.pl/W-Kurierze/Rudera-sprzedana-na-dlugi]

Ryc. 1. Mariacka 6-8 (fot. Jan Iwańczuk, luty 2012)

Ryc. 2. Budynek muzyków kościelnych (Kl. Domstraße Nr. 6) oraz Fundacji Jageteufla (Kl. Domstraße Nr. 5) [Mariacka], wg rysunku z 1734 r. [w:] BSt NF XXIII, 1920, ryc. 48

Wybudowany w latach siedemdziesiątych ubiegłego wieku biurowiec posadowiono na istniejących tu do 1945 roku pięciu parcelach (Kleine Domstraße 5, 6, 7, 8 i 9 [ulica Mariacka]). W jaki sposób budynek Nr. 6-8 udało się wcisnąć pomiędzy budynki o numeracji Mariacka 4 i Mariacka 10, jednocześnie gubiąc po drodze numerację 5 i 9, nie udało się ustalić. Teren, na którym go wybudowano, jeszcze w pierwszej połowie XIII wieku należał do księcia Barnima I. Po zburzeniu w 1249 r. istniejącego w tym miejscu książęcego grodu i podgrodzia został przekazany miastu. W roku 1263 rozpoczęto tu budowę kolegiaty Mariackiej, a w 1277 r. do istniejących od 1237 dwóch szczecińskich parafii kościelnych św. Jakuba i św. Piotra, doszła nowa parafia, Mariacka. Jak było to wówczas w zwyczaju obszar ten oczywiście wyłączono spod jurysdykcji miejskiej. Powstała w ten sposób tzw. wolna enklawa kościelna (St. Marien Kirchen Freiheit), a położone na nim nieruchomości weszły w skład fundacji Mariackiej (Marienstift). Enklawa nie obejmowała jednak w całości wszystkich parceli wchodzących w skład parafii, gdyż pomiędzy rokiem 1249 a 1263 część z nich była już w rękach prywatnych. Według wspomnianej przez C. Fredricha (1920, s. 55) ugody księcia Filipa II z miastem, zawartej w 1612 roku, obszar wolnej enklawy kościelnej Fundacji Mariackiej obejmował również grunty przy ulicy Mariackiej 5, 6 i 7.

Budynek Nr. 5 należący do Fundacji Jageteufela (Jageteuffelsche Kollegium), zwany również Kolegium Mariackim, położony był naprzeciw kościoła Mariackiego. Fundację założył Otto Jageteufel, radny miejski w 1382 roku, burmistrz Szczecina w latach 1387-1412. Według Friedeborna rajcą był w 1370 r., a burmistrzem od 1384 (1613, ks. II, s.170). Jageteufel zapisał w testamencie z 1399 roku pewną kwotę na utrzymanie domu i naukę dla 24 biednych chłopców, sierot i podrzutków. Fundacja weszła w życie zaraz po jego śmierci (9.09.1412), a jej siedziba początkowo mieściła się, jak głosi długoletnia tradycja, w domu Jageteufla położonym przy północnej stronie Rynku Końskiego, zwanej „by dem bouensten stattkeller” (Przy Górnej Piwnicy Miejskiej, dzisiaj Koński Kierat Nr. 13). Jeszcze w XVI wieku w księgach miejskich był on określany nazwą „Jageteufels-Collegien-Haus”.

W dniu 14 stycznia 1469 roku rycerz Dinnies von der Osten (1414-1477), zwany „Mądrym Rycerzem”, a także „Białym Rycerzem”, podarował wychowankom kolegium dom z ogrodem przy ulicy Kleine Domstraße Nr. 5 [Mariacka] po swoim zmarłym synu imieniem Hans, położony obok wikarówki kościoła Mariackiego (Wehrmann, 1899, s. 20). W zamian żacy zostali zobowiązani do codziennego wykonania pieśni pochwalnej oraz modlitwy poobiednej za duszę syna Hansa i jego matki, Anny von Brüsewitz, pierwszej żony Dinniesa von der Osten, zmarłych w 1468 r.

Carl Fredrich opisując budynek wikarówki kościoła Mariackiego wspomina o studni położonej na granicy działki z Nr. 5, która była przedmiotem wielokrotnego sporu, co wg niego znalazło odbicie w oryginalnym dokumencie z roku 1586 i licznych odpisach (Friedrich, 120, s. 44). Biorąc pod uwagę fakt przestawienia numeracji poszczególnych parceli w katastrze szwedzkim z 1706 roku, czego nie uwzględnił Fredrich, studnia ta rzeczywiście usytuowana była pomiędzy parcelami Nr. 5 i 6, co widać na załączonym do katastru szkicu (Kwartał Mühlenviertel, Rząd budynków Bg [wg:] LAGw, Rep. 6a, Bd 68, s. 540-541). Zmiany w szkolnictwie po wprowadzeniu reformacji nie objęły kolegium, przeprowadzono jedynie jego reorganizację, wiążąc go ściśle ze szkołą miejską. Dom w 1774 r. został przebudowany i po ponad 400 latach, po przeniesieniu kolegium w 1882 roku do nowego budynku przy ulicy Kurfürstenstraße Nr. 9 [Kopernika], został nabyty przez dworskiego dostawcę win Oswalda Niera, który w latach 1864- 1901 prowadził tu winiarnię oraz skład win (Aux Caves de France).

Do fundacji należał również położony obok dom Nr. 6, a właściwie, biorąc pod uwagę rozmiary, buda. Początkowo mieli tu ciasne kwatery członkowie kapituły Mariackiej, potem muzycy kościelni, m.in. flecista Zeumer, a w latach 1716-44 flecista Ramnitz. Na podwórzu spis katastralny z 1706 roku wymieniał małą stajnię, nad którą położone były również pomieszczenia mieszkalne. Życzenie zarządców fundacji Jageteufla z 1732 roku, by przy przebudowie ich starej siedziby dołączyć stojący obok dom Nr. 6 (czemu zawdzięczamy rysunek z 1734 r.), nie spełniło się. Podobnie zresztą jak sam zamiar fundacji Mariackiej odnowienia grożącego zawaleniem budynku w 1746 r. W 1747 w wyniku licytacji dom stał się własnością mistrza szklarskiego Sommera za sumę 251 talarów. Od tej pory pozostawał w rękach prywatnych.

Ryc. 3. Rzut poziomy biurowca Mariacka 6-8 na szkicu z 1706 roku

Obszar, na którym pod koniec XIII wieku powstała parafia Mariacka, był od 1249 roku przedmiotem sporu pomiędzy parafią św. Piotra a św. Jakuba, spotęgowany dodatkowo faktem założenia przez Barnima I kapituły na 12 kanoników przy kościele św. Piotra. Spór o granice parafii w średniowiecznym Szczecinie prowadzony był zresztą przez wiele lat i praktycznie nigdy nie został zażegnany. W średniowiecznym Szczecinie istniało co najmniej kilka szkół, a oprócz nich także dwa kolegia, przy kościele św. Ottona i opisane tu kolegium Jageteufla. Ich wychowankowie pobierali naukę prawdopodobnie w szkole kapituły katedralnej Najświętszej Marii Panny lub w szkole miejskiej przy kościele św. Jakuba. Prowizorzy kapituły kościoła Mariackiego w imię średniowiecznej zasady o supremacji Kościoła usiłowali podporządkować sobie także całe szkolnictwo szczecińskie. Dotyczyło to również konkurencyjnej, nieposłusznej im szkoły przy parafii św. Jakuba, która rozpoczęła działalność w 1391 roku (Wehrmann, 1887, s. 93-94). Spór o tą ostatnią trwał przez kilkadziesiąt lat. W wyniku nacisku prowizorów NMP szkołę przy kościele św. Jakuba zamknięto w 1469, ale prawdopodobnie jeszcze przed reformacją została ponownie otwarta. Berghaus (1875, s. 180) podaje informację, że księga miejska z XV wieku wymienia obok cmentarza kościoła św. Jakuba przy narożnym budynku Papenstraße „starą szkołę” (de olde scholie), a wyciąg z tzw. „Ksiąg Kościelnych” (Geistliche Bücher) z 1485 roku wymienia obok domu Henninga Gercke (Breitestraße Nr. 51) zabudowania położone przy cmentarzu obok narożnego budynku „gdzie miała swoją siedzibę szkoła łacińska” (da de vergangene latinische schole plach in to wesen). Według mnie chodzi tu o dwa budynki pod jednym dachem noszące od 1540 nazwę szkoły rady miejskiej, przeniesionej ok. 1550 r. do zabudowań po byłym klasztorze Karmelitów (Mönchenstraße 32-33). Zabudowania po „de olde scholie” (Jakobikirchhof 1-2), zostały rozebrane w 1863 roku.

Autor wspomnianego na początku artykułu wspomina o pojawieniu się przy ulicy Mariackiej tajemniczej spółki „Katedra Deweloper”. Czyżby właściciele tej spółki chcieli tą drogą naprawić niesłuszny wyrok historii i jednocześnie przywrócić ulicy Mariackiej staromiejskie oblicze…

Korzystałem z:

P. Friedeborn, Historische Beschreibung der Stadt Alten Stettin in Pommern. Sampt einem Memorial unnd Ausszuge [...] Geschichten, Handlungen und Vertraegen, welche sich von Zeit angenommenen Christenthumbs, [...] fuenff hundert Jahren, [...] begeben [...] auch ein General Beschreibung des gantzen Pommerlandes: fuerstliche Stammlini der Hertzogen von Pommern, und fuersten zu Ruegen, in 4. Taffeln abgetheilet [...]. Gedruckt zu Alten Stettin 1613.
F. Thiede, Chronik der Stadt Stettin, bearbeitet nach Urkunden und den bewährten historischen Nachrichten. Stettin 1849.
H. Berghaus, Geschichte der Stadt Stettin, der Hauptstadt von Pommern : topographisch-statistisch beschrieben nach allen Richtungen ihres politischen, bürgerlichen, merkantilischen und kirchlichen Lebens. Berlin-Writzen/O 1875. Th. 2,Bd. 8.
M. Wehrmann, Geschichte der St. Jakobikirche in Stettin bis zur Reformation. Stettin 1887.
M. Wehrmann, Geschichte des Jageteufelschen Collegiums in Stettin. 1399-1899. BSt NF Bd. III, Stettin 1899.
M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911.
C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 1, BSt NF Bd. XXI, Stettin 1918.
C. Fredrich, Die ehemalige Marienkirche in Stettin und ihr Besitz, T. 2, BSt NF Bd. XXIII, Stettin 1920.
Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Lemcke H., zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
C. Fredrich, Die Baugeschichte Stettins unter König Friedrich Wilhelm I, BSt NF Bd. XXXI, Stettin 1929.
Matrikelkarten der Landesaufnahme von Schwedisch-Pommern 1692-1709
[http://greif.uni-greifswald.de/geogreif/?p=4552&coll_id=71]
Dzieje Szczecina, t. II, Wiek X – 1805, red. G. Labuda, Warszawa Poznań 1985.
Encyklopedia Szczecina, Szczecin, Uniwersytet Szczeciński, Instytut Historii, Zakład Historii Pomorza Zachodniego, 1999, t. I, A-O, 2003.

W dniu 14 stycznia 1469 roku rycerz Dinnies von der Osten (1414-1477), zwany „Mądrym Rycerzem”, a także „Białym Rycerzem”, podarował wychowankom kolegium dom z ogrodem przy ulicy Kleine Domstraße Nr. 5 [Mariacka] po swoim zmarłym synu imieniem Hans, położony obok wikarówki kościoła Mariackiego (Wehrmann, 1899, s. 20).W zamian żacy zostali zobowiązani do codziennego wykonania pieśni pochwalnej oraz modlitwy poobiednej za duszę syna Hansa i jego matki, Anny von Brüsewitz, pierwszej żony Dinniesa von der Osten, zmarłych w 1468 r.

Carl Fredrich opisując budynek wikarówki kościoła Mariackiego wspomina o studni położonej na granicy działki z Nr. 5, która była przedmiotem wielokrotnego sporu, co wg niego znalazło odbicie w oryginalnym dokumencie z roku 1586 i licznych odpisach (Friedrich, 120, s. 44). Biorąc pod uwagę fakt przestawienia numeracji poszczególnych parceli w katastrze szwedzkim z 1706 roku, czego nie uwzględnił Fredrich, studnia ta rzeczywiście usytuowana była pomiędzy parcelami Nr. 5 i 6, co widać na załączonym do katastru szkicu (Kwartał Mühlenviertel, Rząd budynków Bg [wg:] LAGw, Rep. 6a, Bd 68,
s. 540-541). Zmiany w szkolnictwie po wprowadzeniu reformacji nie objęły kolegium, przeprowadzono jedynie jego reorganizację, wiążąc go ściśle ze szkołą miejską. Dom w
1774 r. został przebudowany i po ponad 400 latach, po przeniesieniu kolegium w 1882 roku do nowego budynku przy ulicy Kurfürstenstraße Nr. 9 [Kopernika], został nabyty przez dworskiego dostawcę win Oswalda Niera, który w latach 1864- 1901 prowadził tu winiarnię oraz skład win (Aux Caves de France).

Archeologiczne odkrycie na Zamkowym dziedzińcu. Czy to siedziba książęca?

sedina — Wed, 04 Apr 2012 09:00:27 +0000

9-metrową budowlę odkryto podczas prac wykopaliskowych na dziedzińcu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Może to być zarys siedziby książęcej lub kasztelana. Odkrycie datowane jest na XII wiek.

Archeolog Marek Dworaczyk kierownik badań, które trwają na dziedzińcu szczecińskiego Zamku Książąt Pomorskich, nie przypomina sobie, aby w Szczecinie odnaleziono podobną budowlę.

- Pewnym novum jest tutaj to, że jego fundamenty stanowiły kamienie, zapewne na których posadowiona była konstrukcja drewniana – mówi Dworaczyk.

To może być siedziba książęca z XII wieku. – Te murki mają szerokość ok. pół metra – dodaje Dworaczyk. – Konstrukcje musiały być więc solidne. Być może związane są z jakąś budową siedziby książęcej, np. Warcisława. W 1140 r. mamy już poświadczonego kasztelana.

W badaniach pomagają studenci archeologii z Uniwersytetu Szczecińskiego.

- Wstępnie, po cegłach, datować można na XV wiek – mówi jeden ze studentów, Grzegorz Durdyń. – Mamy tutaj cegłę o wymiarach 26 na 12 cm.

Prace wykopaliskowe na dziedzińcu Zamku Książ Pomorskich prowadzone są w związku z budową cysterny przeciwpożarowej, która znaleźć ma się w tym miejscu. Archeolodzy kopią na głębokości trzech metrów od poziomu bruku.

Autor tekstu: Grzegorz Gibas (PR Szczecin)
Fotografia: Łukasz Szełemej (PR Szczecin)

Źrodło: Polskie Radio Szczecin

Artur Kubaj – Nie wyrośli z marzeń. Szczecińska podziemna Solidarność

sedina — Mon, 26 Mar 2012 21:00:06 +0000

Na rynku ukazała się jakiś czas temu pozycja w całości poświęcona szczecińskiej “Solidarności”. Autorem książki “Nie wyrośli z marzeń. Szczecińska podziemna Solidarność” jest dr Artur Kubaj.

Artur Kubaj w swojej monografii podejmuje się próby całościowego przedstawienia drugiego – obok Gdańska – głównego ośrodka robotniczego oporu wobec komunizmu, jakim był Szczecin. Autor w publikacji przybliża m.in. zmagania głównych grup opozycji „solidarnościowej”, rywalizujących ze sobą o sukcesję po 16-miesięcznym okresie „karnawału”. W tej walce więcej samozaparcia i kreatywności wykazał Andrzej Milczanowski, choć jego główny konkurent – Marian Jurczyk nadal uchodzi za głównego lidera szczecińskiej „Solidarności”. Autor prezentuje bardzo bogatą faktografię związaną z aktywnością podziemia na Pomorzu Zachodnim, dorobek koncepcyjny, wydawniczy, w końcu przypomina, że podczas strajków z 1988 r. to Szczecin po raz pierwszy stał się „Gdańskiem Wybrzeża”, a także ustala personalia wielu tajnych współpracowników, przybliżając tym samym specyfikę tego regionu.

Fragment recenzji prof. dr. hab. Antoniego Dudka:

“Historia „Solidarności” należy do najistotniejszych wydarzeń w powojennych dziejach Polski. Mimo że literatura naukowa dotycząca tego tematu jest już bardzo obszerna, trudno uznać badania nad historią tego olbrzymiego ruchu społecznego za bliskie zakończenia. O trafności tego poglądu przekonuje praca Artura Kubaja, która z racji swej szczegółowości i wszechstronności stanowi istotny krok w badaniach nad dziejami „Solidarności” na obszarze, który był jednym z jej mateczników, czyli w Szczecinie i na całym Pomorzu Zachodnim. Dużą zaletą omawianej monografii jest poprawny, a niekiedy wręcz literacki język, jakim została napisana. Sprawia to, że czyta się ją łatwo i z przyjemnością. W umiejętny sposób łączy wymagania stawiane tekstom naukowym z walorami popularyzatorskimi”.

Nie wyrośli z marzeń. Szczecińska podziemna Solidarność

“Wokół Zamku” – Artyści książęcy na szczecińskim Zamku

sedina — Fri, 23 Mar 2012 23:05:22 +0000

W czasie drugiego spotkania organizowanego w ramach cyklu “Wokół Zamku” dr Janina Kochanowska opowie o artystach, którzy przebywali w czasach książęcych na dworze Gryfitów. Wydarzenie rozpocznie się w najbliższą środę (28 marca) o godzinie 17.00.

Podczas wykładu słuchacze będą mogli poznać wiele szczegółów dotyczących życia artystów nadwornych na szczecińskim Zamku w XVI i XVII wieku – w jaki sposób przyjmowani byli do pracy, jakie obowiązki nakładały na nich umowy zawierane z książętami, a także jak wyglądał ich dzień powszedni na dworze. A wszystko to na tle powstałych w tym miejscu dzieł: obrazów, rzeźb, rzemiosła artystycznego.

Podstawowe informacje o wydarzeniu:

termin: 28 marca 2012 (środa), godzina 17.00
miejsce: Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie, Kino Zamek (wejście A, F)
prelegent: dr Janina Kochanowska
cykl: “Wokół Zamku”
temat wykładu: “Artyści książęcy na szczecińskim Zamku”

Carl Loewe – kantor kościoła farnego św. Jakuba w Szczecinie – spotkanie

sedina — Fri, 23 Mar 2012 15:00:19 +0000

W najbliższą niedzielę (25 marca) o godz. 11.30, po nabożeństwie w kościele ewangelickim św Trójcy na Łasztowni (ul. Energetyków 8), odbędzie się spotkanie przy kawie i herbacie pt.”Carl Loewe – kantor kościoła farnego św. Jakuba w Szczecinie”.

Wydarzenie połączone zostanie z prezentacją slajdów na rzutniku oraz słuchaniem utworów muzycznych. Prowadzący – Wojciech Kral, meloman, popularyzator muzyki, doktorant US. Spotkanie odbędzie się w salce przykościelnej, potrwa około 45 min i ma charakter otwarty. Zapraszamy wszystkich zainteresowanych.