Zakres obszaru ulicy Woźnej (cc, kk)
Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI (fragment)
[cc – „stara woźna“ (właściwa ulica Woźna), kk – ulica „mała woźna” (ulica Katowska), X – Frauenstrasse, Y – Baumstrasse,
bb – Lökenitzer Strasse, dd – Krautmarkt, K – Kaak (pręgierz), ee – Hakenstrasse, ff – Mittwochstrasse]

Położenie ulicy Woźnej (cc) i Katowskiej (kk)
(fragment planu: Plan rewitalizacji Podzamcza)
[cc – Woźna, kk – Katowska), X – Frauenstrasse, Y – Baumstrasse,
bb – Lökenitzer Strasse, dd – Krautmarkt, ee – Hakenstrasse, ff – Mittwochstrasse]

O miejscu położenia uliczki Katowskiej upewnia nas wspomniany już wyżej zapis z początku XVI wieku o treści: „przy ulicy obok miejsca zwanego ulicą [zamieszkałą przez] kata” (in der knakenhowerstrate an der bodelstraten orde (1511). O uliczce tej wspominaliśmy także przy okazji omawiania zasięgu obszaru ulicy zamieszkałej przez rzeźników, określanej wcześniej nazwą „ [usytuowanej] na końcu [pobliskiego] Rynku Rybnego” (twerstrate tendest dem vischmarkede, 1495). Ustaliliśmy już, że mianem „bodel” w języku dolnoniemieckim określano również zawód kata, którego przedstawiciele, nie ciesząc się uznaniem, zamieszkiwali na obrzeżach średniowiecznych miast. Jak podaje H. Berghaus w swoim opisie Księstwa Pomorskiego i Rugii (Landbuch des Herzogthums Pommern und des Fürstenthums Rügen, 1865), w tomie o historii miasta Szczecina, przy ulicy Małej Woźnej, w jedynym wówczas budynku, jaki był tam położony, jeszcze w 1674 roku mieszkał samotnie kat, czyli egzekutor sądowy, natomiast pozostałe parcele należały do okolicznych ulic. Upewnia nas w tym fakt, że niedaleko stąd, na ówczesnym Rynku Rybnym, na który wychodziła ta ulica, ustawiony był pal, czyli pręgierz (kaak), przy którym siepacze (kaci) wykonywali swoje rzemiosło, a także dokument z 9 grudnia 1801 (Grotefend, 1996, 329), z którego wynika, że szczeciński magistrat przekazuje na własność budynek, określanym tu jako Frohnereigebäude przy ulicy Pietruszkowej (Petersielienstrasse), katowi o nazwisku Koppen. Jakiej okoliczności zawdzięcza późniejszą nazwę ulicy Pietruszkowej, wymienioną w katastrze z przełomu lat 1722/1723, nie udało się dokładnie ustalić, ale na początku XIX w. przez krótki okres czasu zwana była również pod nazwą ulicy „Scharfrichterstrasse” (Katowska, 1801). Ponieważ położona była w pobliżu Rynku Warzywnego, a obie nazwy, zarówno ulicy jak i placu, pojawiają się w tym samym czasie (1721), można przyjąć, że sprzedawano tu pietruszkę, uznając ją za uliczkę sprzedawców warzyw, ale tu w Szczecinie przeczy temu ciasnota tej ulicy, należącej do najwęższych w całym mieście. Nie można także poważnie traktować przypuszczenia Berghausa, iż ulica uzyskała swą nazwę od kwitnąco prowadzonej uprawy pietruszki w ogrodzie jedynego na tej ulicy budynku. Być może, jak podaje to Fredrich (1926, 8), w nazwie tej kryje się zastępcze słowo na określenie „źle prowadzących się kobiet”, co tu w Szczecinie nie było przypadkiem, o czym świadczą słowa znanej w tym czasie w naszym mieście kołysanki, w której pada pytanie o miejsce zamieszkania niejakiego Petera Kruse:

Obecnie planowany jest powrót tej uliczki na odbudowywane dolne Stare Miasto, ale już pod nazwą ulicy Warzywnej.

Korzystałem z:
1. Lemcke H., Die älteren Stettiner Straßennamen, Stettin 1881: L. Saunier.
2. Die älteren Stettiner Straßennamen im Rahmen der älteren Stadtentwicklung – von Lemcke H., zweite neubearbeitete Auflage von C. Fredrich, Stettin Leon Sauniers Buchhandlung 1926.
3. Mittelniederdeutsches Wörterbuch von Dr. Karl Schiller, in Schwerin und Dr. August Lübben, in Oldenburg, Verlag von J. Kühtmann’s Buchhandlung, Bremen 1878 [w:] Deutsches Rechtswörterbuch Faksimilierte Quellen: 4. Encyklopedia Szczecina, pod red. T. Białeckiego, suplement, Szczecin 2003.
5. Grotefend K. O., Regestenbuch der Urkundensammlung der Stadt Stettin 1243 – 1856. Auf Grund des Manuskriptes von Karl Otto Grotefend zum Druck vorbereitet von Dr. Bogdan Frankiewicz und Mag. Jerzy Grzelak, Bd. 1. – 2., Szczecin 1996.
6. Plan de la Ville Stettin Anno MDCCXXI, rysunek odręczny wg planu ze zbiorów towarzystwa historycznego – Gesellschaft für Pommersche Geschichte und Altertumskunde, opublikowanego [w:] M. Wehrmann, Geschichte der Stadt Stettin. Stettin 1911, po s. 342.

© Schulz (Jan Wilhelm)